Enchhinna maw?
Ram dan siamtu pâwl ṭhukhawm Lagislative Assembly-in Mizorama zu khapna leh a control-na dan thar MLPC Act a pass a, chu mai piah lamah a taka hman a nih tawh hnuah pawh, Chief minister leh minister dangte'n 'enchhina' an ti ṭhin hi ka hrethiam phak ve ta lo. Tin, Sawrkarin school ṭan hun thar leh ban hun thar a siam a, hman a nih tawh hnuah 'enchhinna' tih a ni pawh hi, a ruahmantu leh a order siamtute order hi kan hmu ve si lova, enchhinna'n em ni an lo rel a, enchhin nan em ni order an lo siam reng tih hi ka ngaihtuah ṭhin.
Ka lo ngaihdanah chuan hetiang issue lian hi enchhin lam ni lo va, a ṭhat leh ṭhat loh thuah ngun taka ngaihtuahna hman a nih hnuah leh, a ṭha ngei a ni tih hriat chian a nih hnuah chauh hman chi niah ka lo ngai a, tin, chutiang chu a ni emaw ka lo ti a. MLPC Act phei kha chu Social media leh sawrkar egency hrang hrang hmang pawhin a ṭhat dan tur leh a ṭhat loh dan tur kha kan chai nasa hle khân ka hre si a. Sikul ṭan hma chungchang pawh hi chutiang tho chuan a sehsam kha chu a awm ve ngei kha maw le! Enchhinna lek tur a ni tih lo hria ila khati tak khan lo buaipui loh tawp tak tur!
Tin, a thuhrimah, hetiang thil lian tham kan tih dâwn hian reseacrh nasa taka neih a ṭul khawp mai. Kan dan hman mêk ṭhatna leh ṭhat lohna te, Sawrkar inenkawlna kawnga a nghawng hrang hrang, ei leh bar (economical impact) a ni emaw, dan leh thupek kenkawhna (Law & Order) kawngah a ni emaw, vantlang nun (social life) a nghawng dante chena zir chian hmasak ni ṭhin sela. Tin, a thlakna tur ṭhat zawk dan tur te pawh political influence ni hauh lova a ṭhat zawkzia chiang banga hriat ni thei se a duhawm khawp mai.
MLTPAct thlak kan tum laia kan chai luai luai lai pawh khan ka ngaih hi chu a ṭha zan tawh lo. A sawinaah ka tel ve lem lo naa, thil tam tak kha politicised (politic khel ball a hman) a ni hian ka lo hre ve a. A ṭhenin zu zawrh an tum hrim hrim tawh a, a ṭhen lahin dan hrim hrim tumna a awm bawk niin ka hria. Zawrh tum tlat hovin MLTP hlawhchhamna an sawi ngar ngar a, zawrh loh tumin a hlawhtling ve tho an ti ngar ngar a ni ber mai. Khati ang kha chu miropui leh hnam ropui te'n research an tih ang zinga chhiar tel chi a nih hmel loh. Heti ang issue lian thamah hi chuan thil nihna dik tak hmu chhuak tura zir chiangtu pâwl, politics a àwn lam nei lova zirna awm thei ṭhin se a duhawm khawp mai. Ram ropui ho chuan an ram leh mi ram indo thuhlaah meuh pawh, an ram chuan a tidik reng em tih te, a thu-ah an thiam reng em tih hre turin politics a àwn lam nei lo tura ngaih university professor te leh sakhaw rawngbawltute aw an ngaichang ngam ṭhin asin. Thil ṭha leh ṭha lo fiah ngam, a ṭha chu huai taka ti ngam leh a ṭhat loh zawk miau chuan mahni pawh thiam loh inchantir ngam ram hruaitu kan mamawh hle.
Heng thil lian tham pahnih, MLPC Act leh School ṭan hun sawn hma hi enchhinna a ni em tih hi ka zawhna lian ber chu a ni a. Sawrkar lam pawh hian enchhinna a nih leh nih loh hi sawi chian vat vat ni thei se. Enchhinna a nih chuan, a bik takin sikul ṭan hun sawn chungchang phei hi chu kan fate career khawih thil, human resources khawih thil a nih avangin, enchhin rei loh a ṭha ang. A tak a nih erawh chuan hemi hun hmang thiam thei tura kan nunphung insiam rem thuai thuai tura inzirtir vat vat a ṭul ngei ang. MLPC Act pawh hi enchhin rei vak chi chu a ni lo vang, tih a tih leh loh zeng zung chi niin a lang lo. Zû hnianghnarin min tulh zeuh ang a, chumi hnuah châk tizual turin min han dah bo sak leh rih ang a, chakna a sosang hle ta maw tihah min han tulh leh nghek ṭhin dawn a nih zawngin kan taksain a tuar zo lo tawp ang. Kei ngei pawh hian a tak tak emaw ka lo tih vang leh, ram roreltute kut tihchak hi keini rawngbawltute hna pawimawh tak nia ka hriat avangin, MLPC Act a ni emaw (Kohhran duh zawng a ni lo tih hre reng chungin), sikul ṭan hma a ni emaw, phak tawkin tawkin a ṭhatzia ka lo sawi kur ve ngiai nguai mai lehnghal a. Kan hotute rorelna hi lo backup tehchiam chi a nih leh ni loh pawh ka hrethiam ta lo, a key sangin suprano min sakpui te te ang a, inthlan a lo hnai telh telh anga an bass leh thut si lo vang tih a sawi theih loh!
Eng pawh ni se la, hêng issue pahnih, tunlai kan ramin a buaipui (burning Issues) chungchangah hian kan minister te thusawi hi bihchian ni se la, dawt an sawi a nih chuan democracy ram kan nih angin, sawrkar siamtu mipuite zahna lantirin an thiam loh thu an sawi ve turah ka ngai. Enchhinna ni lo pui, enchhinna tia mipui bum tuma thusawi an nih lek phei chuan thu pawi hla pawiah (serious matter) lak chi a ni ang. Ram mipuite hi zû ṭhat leh ṭhat loh enchhin na'n min lo hmang a, kan fate zirna hi party politics nen an ngaihpawlh a nih ngat phei chuan thil ṭha lo tak a ni ang. Heti mai mai chuan a luhaithlak dawn riau mai kan ram hi!