YMA HLUTNA
Mizorama sorkar ni lo pawl lian ber leh nghawng nei lian berte zinga mi Young Mizo Association (YMA) hi inpumkhatna, nunphung leh khawtlang rawngbawlnaah a laimu ni. Kum 1935-a din YMA hian Mizo mipui, a bik takin ṭhalaite khawtlang nun, nunphung leh sum leh pai dinhmun siam ṭhat tumin a thawk ṭhin.
YMA hi inthlak danglamna nasa tak a awm lai, British-ho thununna leh missionary hnathawhnain Mizoram a siam thar lai khan din a ni. Heng inthlak danglamnate chhan lêtna atan YMA hi a lo chhuak a, Mizo nunphung, hlutna, leh nihna humhalh leh tihhmasawn a tum a ni. Hun a kal zel a, he pawl hian tlawmngaihnaa Mizo ṭawng aṭanga zung kai, mahni hmasialna, ngilneihna leh khawtlang rawngbawlna keng tel (core value set) a siam chhuak ta a ni. Heng hlutnate hi YMA rawngbawlna bulpui ber a ni a, a member-te chu a let leh tur beisei lova mi dangte hlawkna tur zawnga che turin a fuih a ni.
YMA hlutna tichiangtu pakhat chu, khawtlang inpumkhatna tura inpekna hi a ni. Mizoram hi khawtlang inpawh tak tak awmna hmun a ni a, he inpumkhatna vawng nung turin YMA hian hmun pawimawh tak a chang a ni. Hnam hrang hrang aṭanga lo kalte chu hlawhtling takin a hruai khawm a, khawtlang pum huap hlawkna tur thil tum inang tlang turin a thawk a ni. He inpumkhatna hi thil hlu tak a ni tih a chiang a, a bik takin harsatna tawh changa khawtlang mipui an inthlunzawm tawn hian a hlu hle a ni.
Nunphung humhalh leh tihhmasawn kawngah YMA-in a ngaih pawimawh ber chu nunphung humhalh a ni. Mizoram ro hlu–hnam nunphung leh ṭawngkamte hian a nihna danglam bik dinna lungphum a siam a, heng thilte hi humhalh leh tihhmasawn tumin YMA chuan hna a thawk ṭhin.
YMA hian Chapchar Kutah Mizo hnam nunphung pho lang thei te, thlasik lo thleng tur hriatrengna atana rimawi, lâm, leh ruai ṭheh hmanga hman ṭhin kûtte tihhmasawn kawngah pawh hmun pawimawh tak a chang. Hetiang hnam nunphung humhalh leh ngai pawimawh hian Mizote inkara inpumkhatna (shared identity) a tichak a, an inzawmna (collective bond) a tichak a, zirtirna a pe bawk.
Khawtlang rawngbawlna leh khawtlang nunphungah YMA-in nghawng a neih langsar ber chu khawtlang rawngbawlna leh khawtlang nunphung (social welfare) lama a inpekna hi a ni.
He pawl hian chhiatna leh rikrum thil thlengte ruahmanna fel tak siama hma a lakna avangin a hmingthang hle. Tuilian chhawmdawlna emaw, ram kang venna emaw, chhungkaw harsa zawkte ṭanpui emaw pawh ni se, YMA hian a member-te chu ṭanpuina pe nghal turin a fuih ṭhin. He rawngbawlna lama inpekna hian pawl leh a rawngbawlna khawtlang inkara rinna thuk tak a siam a ni.
Rikrum thila ṭanpuina piah lamah YMA hian zirna, mipui hriselna, leh boruak humhalh kawngah nasa takin a thawk bawk. He pawl hian khawtlang thil pawimawh tak tak, ruihhlo hmansualna, HIV/AIDS laka invenna leh bawlhhlawh paihna chungchangah awareness campaign an nei ṭhin. Tin, YMA-in vantlang hmun tihfai leh thil siamte humhalh tura hmalaknate hian boruak nghet siam tura a inpekna a tilang bawk. Heng hmalaknate hian nghawng thui tak a nei a, khawtlang mamawh mai bakah hun rei tak chhunga Mizoram hmasawnna kawngah a thawhhlawk hle a ni.
Ṭhalai chakna leh thiamna tihhmasawn kawngah
Ṭhalai chakna hman thiam leh mawhphurhna pek hi YMA rawngbawlna bulpui ber pakhat a ni a. Ṭhangtharte theihnate hriain YMA hian ṭhalaite tan hruaitu nih thiamna te, thil awmze nei tak tak an thawh theih nan te, khawtlang tana thawh hlâwk theihna tur hmun a siamsak ṭhin a ni. Workshop, seminar leh khawtlang programme hmangin YMA hian ṭhalaite chu hruaitu nihna, chanvo leh khawtlang mawhphurhna ang chi thupui hrang hrangah a zirtir ṭhin. Heng hmalaknate hian nakin lawka harsatna an tawh tur atan a buatsaih a, an khawtlang nunah pawh ṭangkai takin an thawk thei a ni.
Chu bakah, YMA hian 'vocational training program' hmangin thiamna tihhmasawn a tiawlsam a, chu chuan ṭhalaite'n loneih leh khawl/technology lama thiamna hman tlak an neih theih nan a ṭanpui a ni. Heng programme-te hian hna nei lo tihtlem leh ṭhalaite mahni inrintawkna nei thei tura chakna pek a tum a ni. YMA hian heng thiamna hmang hian ṭhangtharte a thuam khawm mai bakah, mimal hmasawnna a thlawp a, tualchhung ei leh bar, sum leh pai dinhmun (economy) a tichak bawk.
Hlawhtlinna tam tak nei mah se YMA hian harsatna leh sawiselna eng emaw zat a tawk a. Ṭhenkhat chuan he pawlin hnam nunphung humhalh a ngaih pawimawhzia hi tunlai thil tum nen a inrem lo thei niin an sawi. YMA hi Mizoram khawtlang nunphung (social fabric)-ah zung a kaih thuk em avangin khawtlangah nghawng lian tak a nei ṭhin a, hei hian civic issue-a a thlen theihna chungchangah sawiselna a tawk ṭhin. Ṭhenkhat chuan YMA thununna chu culture leh social welfare-ah innghat reng tur a ni a, chutih rualin, politics thil chu sorkar pawl mumal tak kutah dah mai se an ti. Chuti chung pawh chuan heng sawiselnate hi khawtlang chhunga YMA-in thlawpna leh zahna nasa tak a neih hian a hneh fo ṭhin.
Hma lam hun thlir chuan YMA chanvo hi a hma ang bawkin a pawimawh reng a. Mizoram chu India, ram dang leh khawvel ei leh bar (economy) nena inzawm khawm zel a nih avangin hnam nungphunga a nihna (culture identity) hloh a hlauhawm hle. YMA chu kulhpui angin a ding a, Mizo ro hlu leh hlutnate chu nakin lawka kan thlahte hnena hlan chhawn a nih theih nan a enkawl a ni. Tunlai ṭhalaite hip thei turin a hmalaknate a siam rem a, a bulpui berte vawng rengin YMA hian hmasawnna a thlen ṭhin. Chu bakah, khawvel pum huap thil hrang hrang, boruak inthlak danglam leh khawtlang inthlauhnate a hmachhawn mek lai hian YMA-in khawtlang rawngbawlna a siam hi infuih tharna atan a ṭangkai thei a ni.
A tawp berah chuan, Young Mizo Association (YMA) hi pawl mai ni lovin, Mizo khawtlang lungphum a ni. YMA hian rawngbawlna leh inpumkhatna hlutna a siam a, chu chu pawl tlemtête chauhin an neih theih a ni. Khawvel danglam chak takah hian YMA-in Mizo hlutna humhalh a, khawtlang ṭanpui tura a inpekna hian thil hlu tak a siam a. A insiamrem zel a, a lo insiam rem chhoh zel chuan YMA nghawng leh pawimawhna chu rinhlelh rual lovin a la awm reng ang. Tlawmngaihna rilru vawng reng chungin nakin lawka harsatna leh inthlak danglamnaah Mizo khawtlang a kaihruai zel ang.
- Laldinpuii Zadeng, MA (Political Science) 3rd Semester, ICFAI University, Mizoram