Zirlai leh social activities
Khawtlâng (society) chu mihring awm khâwmina a siam a ni a. Chu khawtlangah chuan remna leh muanna, a mi chengate tan bawka chhenfakawm tur a lo awm theih nan kohhran leh tlawmngai pawl hrang hrang a ding. Khawtlâng bawk hian lâwm ni-ah min lawmpui a, chhiat ni-ah min tuarpui a, lungngaih hunah min hnem ṭhin; engkim a chhia a ṭhaa kan tana inhawng reng a ni. Chuvangin, khawtlâng kan hmangaih a, a ṭhatna tur kan duh a nih chuan tha kan thawh ve tur a ni. Kan mawhphurhnaah ngaiin heng social activity kan tih, kohhran leh tlawmngai pawl hrang hrangah kan hman a nih chuan kan phak ang tawkin kan inhmang ve tur a ni, tiin bul i han ṭan phawt mai teh ang.
Mi ṭhenkhatin, "Kohhran leh khawtlâng (social activities)-a inhman hi hun khawhralna mai a ni," te kan ti ta ṭhin a; huau huauna hmun chi khat ang thawthângah chauh kan ngai ṭhin. Social activities-a kan va tel hian kan va ṭhu mai mai lo va, fiamthu thawhin ka va nui bâwk bâwk satliah ringawt lo. Thil tam tak college/zirna sikula kan zir loh kan zir belh ṭhin. Chuti a nih chuan kohhran leh khawtlâng chêt chânna chu social activities ringawt ni lovin, khawtlang nunphung inzirtirna (social institution) a lo ni reng bawk tihna a ni.
"Naupang chu a kalna âwm kawngah chuan zirtîr u la, a upat hun pawhin a thlah lo vang," tih Bible-ah kan hmu. Naupan laia aṭanga kohhran leh khawtlâng pawimawhzia leh kan hman changa tel ve tur kan nihzia kan zirtir loh chuan, engtin nge an puitlin hnuah an rawn ngaih pawimawh leh hnuhnawh thut tehreng ang ni? A theih loh ve chu ka ti lo va, mah se, ṭhan hnan a, rilrua tuh zawng a nghet daih zawk awm asin.
Kohhran leh khawtlânga inhman hian ṭhatna tam tak a nei a, a ṭhatna tlem han tarlang ta ila.
1. Mi dangte nena thawhho thiamna, mi dangte zai ngaih thiamna min neihtir a, thil ningkhâwng kan hriat phah bawk.
2. Rualpawlna chi khat a ni a; kan thil thiam loh kan zirna hmun leh kan thiam sa reng pawh kan zir belhna leh kan hman chhuah theihna hmun a ni. Entirnan: YMA, YMA chhang, MHIP, cultural club, zirlai pawl, etc angahte hnam lâm leh hnam thil chhawm nun zel dan kan zir a. KṬP, ṬKP, SAY, PYD, etc angah hlate zirin solfa kan thiam nial nual phah a, music ni se, a zir mi tan phei chuan 'jam room' thlengin a zirna tur kan nei deuh fur tawh a, a ṭangkai tak zet a ni.
3. Aia upa zah tur an nih zia kan hriat chian phah a, tlawmngaihna kan lan chhuahtirna hmun a ni bawk.
4. Kan kova tla chanvo/mawhphurhna hlen thei turin min buatsaih a, puitling zawka min siamtu a ni.
Hetiang hi ni mah se, a hruaitute leh enkawltute chu mihring ve tho an nih avangin a famkim bik lo va, sulhnu pawr leh kalphung fuh lo a lo neih châng pawh a awm a ni mai thei. Mi ṭhenkhat, zelthel leh an nihna hmachhuana inlavaivung te, pawl din chhan nena inrem lo, a letling thawka lo khawsa te, tlawmngaih chhuah an nih avanga dan chunga leng emaw intite leh chhan hrang hrang vangtein pawl hming a bâl ṭhin. Mi ṭhenkhatte'n hmuhmawh nana hmangin, tel vena tlakah ngai lovin an sêl ta chiam ṭhin a ni. Pu F. Lalrammawia'n ‘Kan mizia’ tih article-ah, "Khawtlang leh kohhran siamṭhat duh kan inti a, a siamṭhatna tak tak tura inpe thei der si lo, mi tih atana sawi zut zut thiam kan ni," a tih hi dik hlein ka hria. Chutiang hnam chu ni mah ila, keini chuan pâwn lam aṭanga ralkhat chirhtheh mai lovin, chhûng lam aṭangin siamṭhat kan tum zawk tur a ni.
Thil rêng rêng hian thlirna tlâng dang a nei ngei ngei ṭhin. "Zirlai tan kohhran leh khawtlâng a inhman hi a ṭul lo," te kan ti ṭhin. Ni e, a dikna chen a awm a, ngaihdan pawh a inang lo thei ang. KC Zelena, 2022 MCS topper ka zawhnaah chuan ani chuan, "Hei chu chhan thiam a har khawp mai. Zirlai chuan kan duty hmasa ber lehkha zir hi ngai pawimawh hmasa ber ila, chumi hnua hun âwl kan neih chuan khawtlang leh kohhrana inhman chu a pawina ka hre lo. Amaherawhchu, zirlai nih chuan zirna hi kan ngai pawimawh hmasa ber turah ka ngai," tiin min chhang. Ni e, zirlai nih inhre lo lêka kohhran leh khawtlânga va inhman hi fuh ber lo va, zirlai kan nih chuan zirna kan ngai pawimawh tur a ni. Chutih rualin, zir nasat a ngaih vak loh hun, exam zawh leh kan hman remchan hun angah chuan kan tel ve tur a ni a, inhman dan tâwk kan thiam erawh a ngai a ni. Lehkha zir paha ngaihzawng kan nei thiam a nih chuan, zir paha social activity-a tel thiam ve âwm tak a ni! Engah nge inkawkalh tlat anga kan ngaih ṭhin ni?
Kum 2019 khan Pachhunga University College zirlai Laltlanmawii chuan B.Sc. Mathematics subject-ah CGPA 9.46 hmuin gold medalist a ni a, an batch-ah ani aia CGPA hmu hnem subject dangah pawh an awm lo hial. Tlanmawii chuan, "Kohhran leh khawtlâng thil tihnaa ka tel chuan, bân hnuah lehkha ka zir a ngai a ni mai a. Ka lehkha zir ṭan hun a tlai a, ka zir zawh hun pawh a tlai a ngai a ni mai a, ka zir hun chhung chu a ngai reng tho... Kohhran leh khawtlânga ka inhmanna hian ka zirna a tibuai lo," a ti. Kan lecturer hlui pakhat pawh KṬP-ah committee member, active member ni chungin Ph.D. Degree-a nei thei a ni. Mi chuan an tum a, an ti tak tak a, an thei mai a ni.
Eng anga lehkha thiam pawh, kohhran leh khawtlânga inhman leh ngaih pawimawh nachâng a hriat loh chuan amahah tlakchham leh kim lohna a nei nghal phawt tihna a ni a, education-in a tum, 'Kawng engkim a hmasawnna' a tihlawhtling thei lo nghal phawt a, puitlin tâwk lohna a nei tihna a ni bawk ang. Central service-a kan tlin theih loh chhanah leh hmasawnna ṭhan tiṭhutu ang hialahte kan la puh ta deuh deuh va. Mawhpuh tur a awm a nih chuan social activities-a va inhman hmuhmawh viau ai chuan, zan khaw tairêk thleng thlenga smart phone kan khawih ṭhin hian zirna a tibahlah zawk ngeiin a rinawm a, mawhpuh hmasak zawk tur awm tak a ni.
IAS-a inziak tling hnuhnung ber kan neihna pawh 2014 daih tawh kha a ni ta. Kan tlin theih loh chhanah social activities hi kan bûrbun fo mai a; kan tlin theih loh chhan pakhat ni a lang chu sorkar hian MCS-te hi a dah nuamsa ve bawk a ni. Vai rama awm ai chuan mahni ram ngeiah hlawh ṭha tâwk tak neiha officer han nih kha a lo thlanawm zawk rêng a, a âwm rêng bawk a, dem theih an ni lo. Chumai bakah, senior MCS-te IAS-a confer theih thona hian thui tak a hril bawkin a rinawm. Kan education system piah lamah kan rilru sûkthlêk dik tawk loh vang a ni tih loh rual a ni lo.
Heti hian tlângkawmna i han nei dawn teh ang. Kohhran leh khawtlânga inhman tur kan tih avanga a kûl a tâia va inhman a, active member va nih kher tur kan tihna a ni lo va, min phût kher lo bawk ang; chutianga inhmang thei kan awm a nih chuan a ṭha a ni mai a. Kum 1891-a chanchin ṭha a rawn luh hnuah kan lo changkang ta deuh deuh va, kohhran dinin Zosap missionary-te zarah kohhran kaltlanga damdawi in leh zirnate din belh zel a ni bawk a. Hnathawh dan kan lo thiam phah a, kan taksa leh thlaite thlengin kan ṭhatpuiin kan hmuingil phah a, YMA leh tlawmngai pawl dang pawh a din belh ta zel a, a hma zawng aiin hmasawnna a chak phah tih kan hria. Hengte hi chanchin ṭha rawn luh zar kan zo, kohhran leh khawtlâng thawhhona leh an lo thawh tawhte avanga tun din hmun kan thlen theihna chhan pakhat a ni.
US president hlui John F Kennedy khan, "Ka ram hian eng nge mi tih sak theih ang tih inzawt loin, ka ram tan hian eng nge ka tih ve theih ang tih inzawt zawk rawh," a ti a. Hamṭhatna dawng tur leh a hming ringawta kohhran leh khawtlânga awm mai lovin, khua leh tui kan nihna zawnah kan bat ve rengah ngaiin, i hman a nih phawt chuan thlânte lo lai ve la, khawhar inahte lo kal ve la, lo hnatlang la, lo inkhawm ve ṭhin ang che. Kohhran leh khawtlâng tha tichaktu kan lo nih ve theih nan social activities-a inhman hi i ngai pawimawh deuh deuh ang u.
- Zonunkima, 5th Semester, Dept. of Political Science, Govt Aizawl West College