Aizawl new master plan
Aizawl khaw chhung kawngpui ṭhang si lo, pun belh bawk si lo hi engtia tih chi nge ni? Motor erawh a ni têlin chi tam tak a chhuak thar a, a pun belh thur thur a. Lirthei zuartute’n an lirthei zawrh an hralh hnemzia kan chhiar fo a, kum 2044-ah chuan Aizawl khawpui chhung dinhmun hi a ropui lo ngawt ang. Kan in sak dan te, mimal ram (ti ila a ṭul phawt chuan sorkar ram vek chu a ni tho a) neih danahte hian remruatna fel (master plan) a tir aṭanga mumal taka kan lo nei lo hi kan tuar zel dawn niin a lang.
Hmasawnna
Mizoram hian nasa takin hma a sawn a. Tute emaw ṭawngkam thiam satliahin tu sorkar lai mahin hmasawnna a awm lo an ti hi chu thu belhchian dawl lo 'dâwt' a ni phawt mai. Zirna (education) chungchangah te, hriselna leh damdawi in (health & hospital)-ah te, êng (power) chungchangah leh tui (PHED) lamah pawh nasa takin Mizoramin hma kan sawn a. Kawngpui tam tak laih tlang niin, kut hnathawktute tan feh kawng (link road) ṭha tak tak laih a ni bawk a. A hre duh leh a hmu duh tan chuan hmasawnna hi hun kal tawhah khan a tam hle a ni.
Hun a liam tawh, mahse...
Hun liam tawh koh kir theih tawh si loh koh eih a fuh lohzia leh uar taka sawia dem tur zawn ngawt aiin, kan hma lam hunah tun dinhmun pawimawhzia hriain engtin nge kan hma lam hun atan Aizawl khawpui tan hian ruahmanna fel (master plan) kan neih ang tih hi ngaihtuah a ngai. Tun aṭanga kan tu leh fa lo la awm zel turte tan hian kan la tlai lo. Kan ram hruaitute hian thil hi a harsatna chauh zawng dawn se tih theih tak tak a awm lo vang. Mahse, a theih dan tur zawn tlat chuan thil theih loh tura ngaih kawng chhâwngte pawh a awhawm ta ngawt mai!
Heti zâwng hian thlir chhin ang
Civil Hospital, Aizawl chauh nei reng ṭhin khan tunah chuan sorkar damdawi in changtlung tak Refferal Hospital, Falkawnah kan nei tawh a, a panna kawng hla deuh mah se, sorkarin hunbi (timing) neiin bus a service tir a, sum leh pai nei ngah lo tan pawh awlsam taka veivah theih a ni. Tin, sorkar damdawi in a nih angin awm man, inenkawlna senso a tlawm a, Aizawl khawpui laili leh hmun chêp tak Civil Hospital-a inhnawhkhawm ngai tawh lova sorkar hmasate'n ruahmanna an lo siam hi a fuh thlawt a ni. A fuh em em chhan pawimawh tak pakhat chu Aizawl khawpui a tithawl hi a ni.
Aizawl khawpui laili takah sorkar pisa lian tak tak a ding a, mipui tan dawr awlsam zawk chu a ni teh meuh mai; mahse, khawpui chhunga lirthei veivah ngaihna a awm dawn loh bakah a dahna (parking) kan inchan dawn hauh lo. Khawpui zauhna ni pah zelin hmun remchang tak New Secretariat din a lo ni leh zelte hi a va ṭha tak em! Tun dinhmunah phei chuan a panna a hla lo bawk nen, lirthei dahna (parking) mumal tak awmna hnuaiah kan sorkar thuneitu liante pawh kan dawr zung zung thei ta. Sorkar hmun pawimawh mi tin ban phak ni si, man tlawm zawka pan a nih theih nan line bus emaw, auto rickshaw (Bungkawn–Secretariat) emaw a ṭul dan angin sorkarin tlantir zel se a ṭha ngawt ang.
Engtin nge master plan thar chu
Sorkar thuneitute hian theihtawp chhuahin hma han la se la, mipui pawhin kan theihna zawn zawnah thlâwp tlat bawk ila a ṭha viau ang. Hmun pawimawh, khawpui titâwt thei tam tak hi khaw daifêmah sawn dan zawn ni se; Aizawl khawpui kan zauh a ni zel bawk ang. Khaw chhung traffic jam pawh tlemin a ziaawm thei ang a, a ziaawm lo a nih vêk pawhin a tlanna hmun kan tihzauh a, khawpui kan zauh phawt chuan kan lirthei tlan dan hian ziaawm lam a pan zel thei dawn a ni. Sawi belh tùr tam tak a awm thei ang; ngaihtuah chhunzawm ila.
Krismas dawna kea inkal pelh ngaihna awm lo khawpa tawt ṭhin kan Bazarpui pawh hi hmun khat chauh ni lovin, hmun dangah tuna kan neih sa ang tluk hi hmun thum, hmun li laiah neih belh thei ila, a thar ho reng reng chu ram awl hmun hla zawk hretah a panna kawngpui ṭha tak ni se. Tin, sorkarin mi harsa zawkte tana pan a awlsamna turin public transport (bus, auto rickshaw, etc.) man tlawm zawka chuan theihna tur service tir bawk se. Mipui kan pun khawm luih luih ṭhinna hmun lian tam tak hi khawpui zauh zelna atan (tun atan chuan khawpui daifêm a ni rih ang) sawn chhuak hret hret zel ila, hma kan sawn a ni zel bawk ang a, khawpui tawt lutuk hi tlêm tlêmin a ziaawm chho zel thei ang.
Inremsiamna hmanga mimal in ding lai neihsak
Aizawl khawpui hi a tir aṭanga ruahmanna fel (master plan) mumal tak chu awm ni se, hruaitu kal hmasate’n kan kawngpui hi a zau thei ang bera dah an duh ngeiin a rinawm. Mahse, an hun lai khan hun harsa tam tak pawh an tawng ve thovin a rinawm. Engpawhnise, sawi leh sawi hnu, tun dinhmun hi kan ngaihtuah a, kan tu leh fate tualchaina tur hmun thawl leh nuam kan siamsak hi a ṭul hle a ni. Tuna puitling ṭhan kin tawh, kum 55 chin phei chuan chhawr pha dawn miah lo mah se, chhungkua leh sorkar inremsiamna (compensation) hmanga kawngpui zauh theihna tura an in leh lo hman sak dan zawn a nih theih nan sorkarin sum leh pai tam tham tak Central-ah ngaihtuah se la, vawi leh khata tih burh chi ni lo mah se, khawpui chhung tawt zual lai aṭanga bul ṭana hma kan lak chhoh bek bek chuan tun aṭanga kum 20-ah chuan hmasawnna nasa tak kan hmu tawh ngei ang.
Assam Rifle an chhuak dawn, an chhuak dawn lo, kan tih fote hi, an la chhuak dawn mai rih lo a nih pawhin ruahmanna fel tak siampuiin, Aizawl khawpui lûn zualpui phei chin zawnga an ram (kawngpui aṭanga an ram chin lamah) ft. 8 vel kan kawngpui zauhna atan lak/neih min phalsak turin ti ila; han tizau ila, thla khat hnathawh pawh a ngaiin a rinawm loh. A hmun a remchang phei em em vek bawk. Tin, chutiang bawkin Bungkawn hnaih Assam Rifles-te pawh an ram tlêm lak dilin Bungkawn aṭanga Secretariat pan thlakna pawh thawl nuam takin a awm thei ngei ang.
A tlipna
Mithiam zawkte leh a ngaihna hre zawkte'n ruahmanna ṭha leh felfai tak an nei thei ang tih ring chungin kan hma hun zela Aizawl khawpui tawt dan tur suangtuahnaa a lo luh ve keuh keuh châng hian lung a hnûr ṭhin a. Engtin tak emaw tih dan kawng zawn dan hi chu a awm ang maw le tiin, engmah ni si lo leh thuneihna pakhat mah nei ve si lo hian mahni in chhunga lo inhrosak ve vak vak a awl ṭhin hle mai. Naupang chhe ngaihtuahna tur ni awm taka ka'n thai lan ṭhenkhat aṭanga ruahmanna fel tak siam theih a nih loh pawhin, a aia ṭha zawk hi kan ram hruaitute’n ngaihtuah chhuak se la, kan ram tana kan vei ṭhenkhatte aia veiawm zawk a ni em tih ngaihtuah chiang turin sorkar official-te leh tuna kan hrawn mek ZPM sorkar hotute hi kei tehlul hian ngenngâwl takin ka ngen ni rawh se.
- David Zochhuanmawia (Vida Hrahsel Saza)