Written by
- K.Hmingthankaia.

Tlâk in ngam tak tak em?


Ram leh mipui tan leh sawrkar tana ṭha tur nia kan hriat chu kan ziak zel ang a, a hlawhtlinna leh thil ṭha a taka thleng tur chuan, ram hruaitute leh sawrkar hnathawkte’n kan thute an bengkhawna an zawm a ngai thung. Sawi tur tam tak awm mah se, tun ṭumah chuan tlemte chauh sawi ila. Tlemte pawh an bengkhawn duh chuan thil ṭha chu a tahtawlin a inchherchhuan cho zel mai ang. Sawi ṭeuh pawh an bengkhawn duh si loh chuan, beidawnna mai a ni.

Party mite ngaihsak

ZPM sawrkar hi political party sawrkar ve tho an ni. An worker leh an party mipuite hi mihring ve tho, mamawh leh duh leh beisei nei ve tho an ni. Awmhmun aṭangin emaw, beisei nei ru reng chung, mahse, tilang ngam chiah si loa ni tina party office lawi lutte an awm ang. A mak lo. Political party sawrkar kalphung pangngai a ni. Chung mite beiseina tihhlawhtlinsak chu an bat a ni. A theih dan dana fimkhur tak a, dan bawhchhe si lova an tih hian hlauthawng lutuk lo se. A sawiseltu hi, anni let aia tam taka chutiang ringawt ngaihtuah leh tih ching leh, tih leh theih dan la zawng ngar ngartute an ni.

Mahse, ZPM danglamna chu, an worker leh an mipuite hi mihring ve tho an nih angin, duh leh mamawh, beisei nei ve tho mah se, langsar tak leh zak thei lo tak leh chuhhelh taka khawsa an awm ve meuh lo hi a ni. Hei hi chhawm nung zel se. Party dang anga party office hi eizawnna leh pheichham manna emaw ti tlat, politics hi hausakna atana hman tum ngar ngar, hausak thut beiseia party hruaitute leh MLA leh Minister-te zar buai reng, tute emaw nena inthuruala supply leh contract hlawk uchuak lutuk thawh tum tlatna party culture hi Mizorama tihtawp tum, kalphung thar hmangtute an ni tih hi hre reng se. Nimahsela, hotute pawhin an mamawh chu an hre tur a ni. Kalphung hlui, party dang culture ang nei chi chu tu pawh ni se la, tu pawhin thlauhthla ngam rawh se. An chhiat phah lo vang.

Neutral ngaihsak

ZPM tlin theihna chhan tam zawk hi rilru hrisel, neutral an tih ho hi an ni a, chung mite chuan an lak aṭangin therhlo an beisei ve lo. Ken tur an tam tih an hria. ZPM tana an ṭanzia ngaihtuah erawh chuan, eng emaw offer ve mial beisei ru ve deuhte chu a awm ve theih mahna. Mahse, chu lam chu an lak aṭanga an hmuh duh ber leh an beisei ber a ni lo. Sawrkar hi thil ṭha tur nia a hriatah chuan huai taka a kal ngam a, thil ṭha lo chu huai taka a do ngam a, mi dik lo chu huai taka a hrem ngam hi an duh ber leh an thlir ber chu a ni. Chutiang thil chu beisei reng chungin, mahse, hlauthawng ru tak chung siin, thaw dep depin sawrkar hi an thlir reng a ni. ZPM hi khawvel mihring, political party ve tho an nih avangin an lakah hian thlarau thianghlim hnathawh hlang hlir chu beisei chi a ni lo va, chu chu lei lal ramah hian theih pawh a theih loh. Nimahsela, rinawmna leh dikna nena, rilru hrisel tak pu chunga huai taka engkim an tih chuan an par chhuak zel ang a, mite thinlungah hna a thawk zel ang.

Amaherawhchu, ZPM hotute u, a thlang tlingtu che u, neutral in tih ho pawh hi mihring ve tho an nih avangin, khing, a chunga in lak aṭanga beisei an neih bak khi beisei ruk dang an la nei ve tih hria ang che u. In tlin theihna tura mahni tawk ṭheuha ṭhahnem an ngaihzia an ngaihtuahin, khawi ilo vela inhmuh chang hian Minister emaw, MLA emawte lak aṭang hian ṭawngkam ṭhaa biak an beisei ve a. Mahse, mi pawimawh in nih tawh avangin in mite leh hmelhriat nazawng biak lumlam a rem tawh lo a nih pawhin, in la hre ve reng a ni tihlan nan smiling face tal chu an beisei ve a nia aw. Minister leh MLA chu sawi loh, in party worker thleng hian, in lal tak hnu hian in awm dan inen let fo teh u.

Dik hi hlawkna

Political party sawkara thil ti thei mihring ve tho in nih avangin duhsak zawng, ngaih pawimawh, tihlawm duh leh tihlawm loh hlauh zawng in nei ang. Mahse, hei hi hre reng rawh u–mihring pangngai nawlpui leh mihring rilru hriselte ngaihdana thil ni awm lo leh tih awm loh, miten, 'A va mak ve, a va awm lo ve' an tih chin reng reng hi chu politic huang chhung a nih avangin a dik tluantling thei chuang ngai bik lo. Politic-ah chuan dik vak lova mi pakhat i tihlawm khan mi za tel i tilawm lo a, dik vak lova tute emaw i kuangkuaha i thurualpui khan, sang tam takin an thlauhthla thung che a ni. Mi pangngai, mi nawlpuiin thil tih awm lo nia an ngaih, mahni pawhin a dik chiah lo a ni tih kan hriat reng tihluih hi politic-ah punna aiin ralna a ni. Tun hnai thil thleng pakhatah pawh mi tam tak chu an tik dial hi. Chuvangin, mahni chhungte emaw, tu chungah pawh tih awm loh chu tih loh ngam a, tu chungah pawh tih awm chu tih ngam a, dik tak leh huai taka engkim tih mai hi engkima punna leh hlawkna a lo ni zel zawk a ni. Daniel O' Connell-a’n, "Nothing is politically right which is morally wrong’ a lo tih diam tawh kha.

Mipui rilru

Project leh policy ṭha, lian pui pui leh changkang tak tak, Mizo ṭawng chu sawi loh, sap ṭawng pawha kikawi deuh deuh chhuang taka in sawi ṭhin, mipui benga ri fo leh eng eng organisation emaw, a hming pawh kan lam thiam ve lohte function chi hrang hranga in tel, mipui hmaa inlan zin viaute leh, thu lian leh thu zau pui pui in sawi fote hian mipui nawlpui tam zawkte thinlung hi chuti tehchiamin a khawih lem lo tih hriat a ṭha. Nula leh tlangval kara hmangaihna dik tak lo pian dan hi ropuina leh hausak vang emaw, thil changkang tak emaw vang a ni kher lo, eng emaw riau vanga inngaizawng tlat an nih ang hian, mi naran, mi nawlpui ngaihzawn zawng, hriatthiam zawng leh an rilrem zawng, a taka an hmuh nghal theih leh hriat nghal theih hi ngaihtuah reng a ngai mai ni lovin, politic-ah chuan a pawimawh hmasa ber.

Changkanna leh hmasawnna ropui leh lian tak tak leh function eng eng emaw chu kal reng se la, roreltu in nih angin in tih tur pawh in ti zel ang. Mahse, ho tê anga lang, mahse, roreltu in nih chhan dik tak ber zawk mipui nawlpui hne hnai leh awlsamna hi ngaihtuahin ti ṭhin rawh u. Chutiang chu thil harsa leh senso ngai lutuk pawh a ni ngai lo. Chutiang tih zel nachang in hriat phawt chuan mipui rilru-ah in tla na telh telh ang (Hetiang lam thu hi ka sawi zing tawh lutuk a, a sawitu nih pawh ka zak deuh tawh). Thil tam tak zinga thil ho lutuk entirna kan sawi ang e; veng tina gas home delivery te, city bus stand-a ding rei lutuk te. Tin, electrict thim zing lutuk hian mipui thin tirim ziah. Tuikhuah in tum chhung hian tunah, zaninah eng kan duh tawh. Vaibelchhe tam tak in sen hma hian nuai tlemtein transformer lei ṭeuh phawt rawh u. MLA fund aṭang pawhin eng emaw zat chu a lei theih ang.

Nawr leh nuar dan ngam

Sawrkar hmasate angin kalphung thar hi chu nuar leh nawrtu nazawng lakah hian tlawm reng reng suh u. Kum tam tak mipuiin kan lo hre tawh. Pawl tlemte, mahni ṭanghma haitu te, mahni pawl tereuhte leh anmahni intihlar tum avang te, mahni hma lam hun atana politica hamṭhatna tur zawn vang mai maite leh, opposition-te’n rilru dum tak pu chunga an fuihpawrh vang mai maia kawhmawh bawl ṭhinte hi kan ning tawh. Action la ngam u la, ban ngai chu ban ngam u la, cancel ngai chu cancel u la, tihtawp ngai chu titawp u la, man ngai chu man u la, an aiawh ruat ngai chu ruat zung zung mai u la; han dang fithla hmak chhin teh u. Mipui leh sawrkar hi kan buai phah lutuk lo vang. Ṭul tawp leh tih awm tak, mipui pawhin awm kan tihpuiah chauh lo chuan an ti zen zen lo mai ang. Eng vaukhan emaw, na deuh deuh chhakchhuak ṭhintute bakah, eng kohhran leh NGO pawh, intihthuneih leh intihchungnung duh vanga thu nei ber ang maia thu pe aw taka ti fote laka sawrkar hmasate ang thoa in khup leh si chuan, kan ram chu a ngaite bawkin kan awm leh pet pet dawn a ni mai. Tuna thawm nei ṭhenkhat phei hi chu sawrkar hmasate duhsakna dawngtute an nih hmel lehnghal.

Kawng

Thil chi hrang hrang vanga mipui rilrua zawi zawia kan tlak nat leh nat loh hret hret inkhawl khawm chu inthlan hunah a lo lang chhuak ṭhin. Chung thil hrang hrang vanga tlin leh tlinlohna hriltu lian ber, a chhan (factor) pawimawh ber chu 'kawng' hi a ni. Ṭhâl kawng ṭhat lai chuan mipuiin kawng chungchang an ngaihtuah tawh lo. Mahse, kawng chhiat laia an rilrua mark tam tak an pek kha a bo thei tawh lo. Kawng chhiat boruak leh mipui thawm a awm lo tih vangin ngaihthah suh u. Kumtluanin kawng hi âtchilh bur mai rawh u.

Term khat chhungin Mizoram kawng zawng zawng siam ṭhat vek tum suh u. A hming mai mai chuan in siam nial nual thei mai thei; awmzia a awm leh dawn chuang lo. Kumtluanin a tahtawlin siam u la, in siam chin apiang chu uluk leh ṭha thei ang berin ti zel u la, in siam chin chu tlemte pawh ni se, mipuiin an hmu ang a, an ring ngam che u ang a, mark sang tak an pe che u ang a, an thlang tling leh zel mai ang che u. Kawng hi inthlana tlin leh tlakna factor lianpui thuruk a ni e.

Engpawhnise, thil ṭha a lo chhuah dawn reng reng chuan dodaltu, thil ṭha lo an lo awm ve zel a. Thil ṭha a pun dawn poh leh dodaltu sual a pung ve zel a, chu chu khawvel awm dan, Pathian leh Setana awm chhan a ni. Chuvangin, thil ṭha tih kawngah chuan huai takin kal hmiah hmiah rawh u. Thil ṭha duh lo leh dodaltute na nâ nâ chu, thil ṭha tihna kawngah hian telh ve lo u la, thlan pawh thlang ve suh u. Pal thlu hmiah hmiah mai rawh u. Kan ram hian huai taka kalphung ṭha, kalphung thar kalpuitu tur a mamawh tawh a nih hi.

Aw le, khing tih tur leh tih loh turte khi tlak ngama huai taka in zawm chuan tla lovin in ding reng ang a, engah mah in ngaih loh va, a hmaa mite ang thoa in khawsak chuan, tun hma zawng aiin mipui rilru a nâ ang a, an beidawng tawh tak zet ang a, a hmaa mite aia na zawkin in tla thei tih hre reng ang che u.

A tawp berah chuan, engkimah thutlukna in siam dawn reng rengin hmanhmawh lo u la, Pathian rawn zel u la, Pathian kutah dah zel ang che u. Thil ropui leh mak danglam, thil ṭha eng emaw tak ngaihtuah chhuah phet leh thil ropui deuh sawi phet leh tih tum phet lovin, in hma zawna tih tur awm apiang hi dik leh rinawm takin, mawl tak leh ṭha tak leh langtlang takin, huai takin ti zel mai rawh u. Tichuan, a tahtawl te tein hma kan sawn zel dawn nia.

- K Hmingthankaia