Written by
- Lalrochhara Chhakchhuak

SIKUL KAI HUN SAWN HMA LEH KAN CHHUNGKUA

Kamkeuna : A dik ber tehfung neitu ni lo mah ila, kan ramah hian hmasawnna hna thawh hi kan duh tak tak lo em ni chu aw tih tur hian sawrkar hmalakna hrim hrim do pawl hi hman aṭang tawhin an awm a, an lo chhuak a, an din belh zel bawk a!

Kan ramah hian roreltute thu thu-a awm tura min zirtirtu kan Pathian hian roreltute thu kan hnial nasat si zia leh, a roreltute ngei pawhin mahni rorel kan pawisak leh loh fo si zia te hi eng ang takin ngai ang maw ka ti fo ṭhin.

Sikul kai dodal leh

Pisa kai hun sawn hma

Sikul kai hun kan dodal a, office kai hun pawh sawn hma tura nawr tum pawl an awm dawn ni awm tak a ni. India ram hmun tam takah hian sikul kai hun leh pisa kai hun hi a in ang lo deuh vek mai. Chutiangin khawvel hmun hrang hrangte pawh hi han thlir ila, sikul kai hun hi a hma zawk vek mai.

Sikul kai hun sawn hma hi a that loh chuan kan sawn leh mai ang, an ti khan ka hria. A ṭha zawk duh vangin sikul kai hun sawn hma a ni a, duh lote thawm a na hle. Thil reng rengah hian a dik lo lam hi an bengchheng zel emawni chu aw ka ti. MLTP Act hunlai khan a hlawhchham ti te kha an beng chheng hle a, a hlawhtlinna tura thawk lo ber ber an ni thung a! MLPT Act a lo chhuak a, zu zawrh duh lo te aiin zu zawrh duhtute an bengchheng leh zawk bawk a! Thil hi a letin a ling mang teh tak e!

Sikul kai hun sawn hma chungchangah hian nu leh pa zawng zawng rawn kim vek sen a ni loa, an thurawn zawng zawng lah tihhlawhtlin vek sen lah a ni hek lo. ‘Thumûm’ neia kalpui chu sawrkarin a tih mai tur a ni reng a ni.

Lehlamah chuan sikul kai hun sawn hma chhan hi ‘Traffic Jam’ pumpelhna ang leka kan ngai a nih chuan a sawntute leh a duh lotuten ngaihtuah fuh loh kan nei thei. Sikul kai hun sawn hma hian nghawng nasa takin a nei ang, a ṭul a, a ngai bawk. A chhan chu kan tih ngai loh, kan la nunpui lem loh, kan la tawn loh thil a ni tlat a lawm. Buai pawh kan buai ang, buaina chu thil ṭha lo chhuak thei tura kan chin fel kha a ṭul reng a ni.

Mi fate pawhin sikul an kai hma!

West Bengal: Kolkata khawpui-a school zawng zawng deuhthawin zing dar 7:30 - 8:00 am velah zirna an ṭan a, College-te erawh an ṭan hun a inang lo, zing dar 6: 00am ah morning shift-ho an kal a, day-ho erawh a in ang lo. Dar 10:00-11:00Am a ṭante pawh an awm. Tlai lama ṭan chi hoin dar 3:30 - 4:00-ah an ṭan tlangpui. Mizoram ai chuan an ṭan hma deuh vek hlawm. Sawrkar Pisa kai hun hi dar 9:30am - 10:00am bawr vel a ni deuh ber.

Maharastra: College leh University-te chuan zing dar 7:00 - 8:00 inkarah class an ṭan a, chawhnu dar 2:00-4:00 inkarah an bang. Pawl 7-12 leh Middle School (Classes V to VII)-te chu zing dar 7:55-ah ṭanin dar 2:35-ah an bang a, Junior School (Classes II, III leh IV) chinte chu zing dar 7:55-2:00 a ni. Infant School (Lower I, Upper I) chinte chu zing dar 8:05-11:45, Pre-Primary School (Nursery and Kindergarten) chinte chu First Session : 8:15 am - 11:15 am, Second Session 12:00 noon - 3:00 pm a ni.

Chandigarh : School hi a tlangpuin nipui (summer)-ah dar 7:30 AM velah an ṭan a, chawhnu dar dar 2 or 2:30 pm velah an bang a, hei aia tlaia bang chu an awm vak lo. College leh university-te class ṭan hun hi chu an subject lak azirin ṭan hun leh ban hun a danglam. Dar 8:30 velah first period an ṭan tlangpui a, chawhnu dar 2:30 -3:00pm hi an ban hun pangngai chu a ni. Sawrkar pisa ṭan hun hi a tlangpuiin zing dar 9Am - 10Am a ni tlangpui a, tlai dar 5:00-ah an bang thung. Hei hi Punjab-a an kalphung tam ber a ni. Karnataka, Meghalaya leh Tripura-ahte pawh dar 8:00-a sikul ṭan hi a tam zawk an ni tlat!

Myanmar (Burma): Kan chhak lawk Myanmar-a Chin Hills-ah chuan zing dar 7:00-ah sikul an kai a, chawhnu dar 3:00-ah an bang tlangpui. Sawrkar pisate chu dar 10:00-ah an ṭan a, tlai dar 5:00-ah an bang thung. Nipui leh thlasikah pisa kai hun leh ban hun hi an tidanglam ṭhin. An chenna hmun azirin an hnathawh hunbi pawh a danglam hle.

UAE : School hi dar 8:00-ah an ṭan a, chawhnu dar 2:00-ah an bang tlangpui. Managment zirnate erawh zingkar leh tlai a ni deuh vek thung. Office pawh zing dar 8:00 am to 3pm a ni vek. Company leh Mall-ah evening shift a awm a, darkar sarih an thawk bawk. Eizawnna kawng tam tak, a bikin kuthnathawktute bikah zing aṭanga ṭanin chhun nisat laiin an mu/chawl daih tlang pui niin a hmuna thawktu Vanchhingpuii, Chanmari nula chuan a sawi.

Singapore: Singapore-ah hian zirna in tam zawkah zing dar 7:00 aṭanga ṭan an ni deuh vek a, dar 9:00-a ṭante pawh an awm. Zirlai leh zirtirtu a hun taka thlen loh hlauin zing varṭian, khua pawh a la var hma tein an chhuak ṭhin. TanSor Tin, Fairfield Methodist Higher Secondary School-a zirtirtu chuan, “Zingah kan chhuak a, ka chhuah hun hi a tlangpuiin dar 6:00 aia tlai a ni ngai lo a, kan naupangte hi nursery an nia, 6:30am - 6:45am bawr velah an kal tlangpui a, kan haw hun hi tlai dar 6:00 vel a ni ber,” a ti.

Hongkong: Zing dar 7:30-ah class an ṭan tlangpui. Ban hun erawh a inang lo, chawhnu dar 7:30 - 4:00 thleng kalte pawh an awm. Hnathawk, company, private leh sawrkar pisate pawh an ban hun a inang lo hlawm hle, sawrkar pisa mah nise zing khawvar aṭanga khaw thim ṭhak thlenga thawkte pawh an awm.

Engah nge kan buai chiam ṭhin?

Pathian ringtu ram, koh duatna atana Kristian hming nei, Kristian thurin leh serh leh sang nena enkawlte hi kan buaiin kan mangang nasa mah mah em ni chu aw. Rel lo lut tur kan hlau a, UID kan hlau a, sikul kai hun sawn hma leh ban hun hma tur avanga naupang sualna pung sawt tura kan han dah ngawt maite hi aw, engkim mai hi kan hlau a ni ber law maw ka ti! Mi fate pawhin khitiang khian hma takah sikul an kai a, an thingtlang, hmun berh ve tak takahte pawh an kalphung a ni. Keini chu, 'Thlamuang takin awm rawh u, kei in hnenah ka awm zel ang,' a tih mawlh mawlh chungin engkimah hian kan thlaphang a, kan thlabar reng mai chu a nih hi maw!

Mi tam takin sikul an kai hma anga, an bang hma anga, tih tur nei loin an awm anga, thil ṭha lo an tih phah ang, sikul ban hunah mihausa fate chuan thil eng emaw an zir thei ang a, kei ni mirethei fate chuan tih tur an nei lo anga, an sual phah ang, tiin milian leh mihausa fate awm dan tur an thik niin a lang. Mi harsa zawkte pawhin sikul ban hunah kan chhungkaw mila kan tih tur chu a awm ṭheuh awm tak hi a nih laiin engmah tih tur nei tawh lo, leng a, awm mai mai turah kan dah teh tlat a! Sikula an zirte kha an zir zawm ang a, an theih tawk hna an thawk ang chu!

Ngaihtuah chian a ngai e

A nihna takah chuan kan rama nu leh pa hi kan awm duh dah deuh chu a ni. Kan awmpuite ai hian kan in chhung dinhmunte hi kan hre lo mah zawk a! Pawl leh kohhrana nasa taka inhmangin, a langsar lai, dawhsanah lal ṭhi beh beh phak china ṭhutte hi kan thlahlel em em mai a! Hlawh ṭha tak hlawh tur ni si loahte hian inhuat phah khawp, hminghliau khawpin nihnate hi kan chuh duh zel mai.

Kan fate sikul bang hma tur an sual kan hlau a, nu leh pa hnathawkin an chhuak dawn si, tiin kan phun nawi a, mah se hna kan thawh loh hunah kan duhna lamah naupang thlah zalenin zanahte pawh kan lensan vang vang tho chu a ni lawi si!

Chuvangin, thil ṭha zawk, him zawk leh fel zawk a lo chhuah a, kan neih theihna tura remruatna thuawih takin pawm ila, chumi huang chhungah chuan chhungkaw tinin hma la ila, a lo tha lo a nih pawhin a titheitu lamin uluk takin siamṭhat nachang an hre leh thuai turah i ngai ang u.