Lawmthu sawi kan ba e
Thatchhe hnam, kutdawh hnam, zu in thiam lo hnam, rilru ṭha ber anga inlantir ṭhin hnam, zing tho tlai ṭhin hnam anga min sawi ṭhintu chu Mizote (Mizo hnam kan ti ve ṭalh dawn em ni le) bawk kan ni. Hmeichhe an chehin a ṭul bak bak an hmer tel ṭhin ang maia thu sawi uar deuh ṭuma a hnam anga kan inhmer pawp pawp zel hi chu ngaihtuah chian a ṭha lo maw aw ka ti.
Ei leh bara kan intodelh loh thu sawi changa thatchhe hnam anga inchhuah tlat te, hna thawk ṭha peih vak lote chungchang sawi uar tum luata a hnam anga han hmer mai te; mi dik leh mi rinawm, ṭhian chhan thih ngam leh sem sem dam dam ei bil thi thi tih thupuia neitute thlah kal zel intih mek laia rinawm lo leh dep-de tlem azawng avanga hnam pum anga depde anga insawi leh ṭhin te; zing thlak tur den chawp a ṭul avang leh feh hma a ṭul avanga varṭiana thova inruahman ṭhinte kha kan pi leh pute an ni ve bawk. A engah chuan thil ṭha lo nia kan hriatte sawi lan kan tumna lama hnam pum anga kan hmer tak phiar phiar ni? A sawitute hian mahni hnam hi kan hmusit zawk ta em ni chu aw a tih theih rum rum e a. Ṭhatna kawngah chuan a hnam anga inchhal pawh a lawmawm theih viau rualin mualpho leh hming hliauna kawngah chuan thin a vit deuh ngaih zel mai nia.
Thanpuii pa ‘Kan Mizia’ khan hetianga sawi ṭhinte rilru hi a hneh hle a nih ka ring a, a awm ve thei tho mai. Amaherawhchu, heti zawng hian ka ngaihtuah a; kan khuaah hian zu zuar in sawm vel lek an awm avangin in zanga chuang khua hi zu zuar khua kan inti phal hauh lo. Ruk hmang leh tute emaw laka hmeichhe buan chak lo pahnih khat an awm avangin rukru khua, mihur khua min ti ta se kan pawm thei ngai lovang. Chuvangin ṭhahnem kan ngaih luata a hnam anga kan hmer ta mai ṭhin pawh hi mi tam zawk pawm harsat thil a ni a, i uar lutuk tawh lo ang u.
Mizote hi hman lai aṭanga lawmthu sawi ba ṭhin ‘hnam’ kan lo ni hian kan rilru ṭhatzia, inngaihtlawmzia a tifiah hlein ka hria. ‘Lawmthu sawite hi bat loh tur, sawi mai tur’ tih thute hi ngaihtuah mai chuan a dik thluam a, mahse ‘lawmthu sawi kan ba’ tih hi zo-ṭawnga lawmthu sawina ṭawngkam mawi tak a ni thung. Miin ‘lawmthu sawi kan ba’ a tih hian thinlung leh tihtakzetin lawmthu a sawi tihna a ni a, ‘kan lawmthu hi ṭum khat sawia famkim mai rual a ni lo va. Tunah pawh hian kan lawm em em a, hun lo kal zel turah pawh in laka lawmthu sawi zel hi kan ba a ni’ tihna a ni a, a dawngtu tan chuan lawmawm tak tur a ni. Lawmthu sawi ba lova sawi mai hi chuan vawikhat sawia tlak ta duak, rul zo leh famkim, fihlim ta duaka ngaihna a kawk tel thei lek lek zawk e. Lawmthu sawi kan uar bawk a, in mangai hlek teh ang:-
Pa pakhat chu mi huan enkawlin a inhlawh a, a ruaituten chhungkaw lamah harsatna an tawh avangin hun rei tak chhung hlawh an pek theih loh hnuah an pe thei ta hlauh mai a. An chhungkua an harsa kher bawk nen ‘Ka lawmna tuifinriat angin a liam a’ tih hla kan sak ṭhin ang hian a lawmna a liam a ni chek turah ka ngai a, a hmuh apiang hnenah a pute chunga a lawmzia a sawi mawlh mawlh mai a ni. A thawh hlawh a lak achunga lawmthu sawi nachang hre khawpa a bengvar hi a fakawm rual rualin a hretu apiang ten a chhawrtute hi fakpui aiin an entleu lek lek zawk. A nihna takah chuan fakna hmanga a pute tlawn lungawi a tumna hian a sawi tam poh leh a pute hming a tihliau ting mai zawk a, amah tak zawk pawh hi rinhlelh a kai dawn dawn nia.
Lawmthu sawina zawng zawng hi a lawmawm vek lo thei tihte pawh hi hriat a ṭha. Hman kum deuh khan Group YMA ten Baktawng hmunah Chapchar Kut kan hmang a. Department pakhat Bus driver fel tak mai, kan khuaa school naupang rawn hruai ṭhin chu a naupang nghah chhunga min hruai turin kan be fel thei hlauh mai a. Kan Branch hruaitute lawm lutuk chuan chanchinbu lamah lawmthu sawina an chhuah pek a! An puten an lo chhiar ve ni ngei tur a ni, kan driver fel tak chu naupang hruaiin an rawn tir leh ta ngai reng reng lo a ni awm e. An pute hriat lohva tlawmngaia min ṭanpuina kha an pute tan chuan a lawmawm lem lo ni ngei tur a ni a, a khawngaihthlakin kan hruaitute an bengvar fuh lo khawp mai.
A chunga kan sawi aṭang khian lawmthu sawi hun leh hmunte pawh kan hriat tel a ṭul tihna a nih hmel. Mi tam tak hriata sawi chi leh mimala an hriat atana tawkte pawh a awm thei. Kan khaw tlangval pakhat to lo zet mai hian a rin loh tak maiin a beisei phak loh nula a tawmpui khiah mai a. A lawm lutuk chuan hnukulh ṭeuh chung hian, “Ka lawm lutuk aw” an tih pek a ni awm a, a nula chuan a beng thawr mai a ni awm e. Ni e, kan lawm avanga lawmthu sawi zelte pawh hi a dawngtu tana lawmawm loh chin hi a awm ve thei tho a nih hi.
Tun lai mite hian lawmthu sawina tur hi kan hre ta mah mah em chu aw a tih ve theih bawk. Thihna pangngai, a hranpaa inbuaipui chiam ṭul lem lo tawktu chhungkuate pawhin mahni veng chhung chanchinbu lama lawmthu sawi kan intihhmuh ta khawp mai. Mizo tlawmngaihna hian lawmthu sawi kher phut lo mah se tun laiah chuan phungthluknaah kan ngai ta a nih ber hi. Lawmthu sawi hi lawmawm viau mah se chhiat-ṭhata inbuaipui ṭhin ‘hnam’ mizote hian kan uar lutuk chuan tlawmngaihna hlutnate pawh a tihniam dawn dawnin ka hria.
Thih dan pangngai lo ti mai ila, khawtlang mipuite tibuai leh buaipui deuh viau ngaia chhiat kan tawk a nih chuan lawmthu sawi chu tih makmawh a ni a. Hetiang a nih lem lohva a thawk aphita tlangval thlan laitu, nula thingpui semtu leh min lenpuitute chunga ṭawngkaa lawmthu sawi duhtawk lova chanchinbu lam lama kan ti ṭhin hi chu a vai rilru deuh lo maw ka ti.
Tlawmngaihna hi kan hnam ze mawi a ni a, lawmthu sawi pawh mi pangngai tih mi a ni. Chutih rualin a lova luak chhuaka lawmthu inhrilhte hi a lawmawm lo thei zawk dawn dawn a, a tawk hriat kan zirte pawh a ṭha e a.