Ṭhalaite khawvel
Khawvel chu eng nge?
‘Khawvel’ chu khawvel a ni. ‘It’s my life!’ ‘This is khawvel, everything is cartoon’ te kan ti vel ṭhin a ni tiraw, a chhunga chêng mi tam zâwk hi chuan! Khawvel a ni a, ka nun a ni, ka nunah lo buai suh, te kan ti a. Ni e, a dik alawm, khawvel a ni, kan nun a ni, engati nge mite hi an lo buai tlat ṭhin ni?
Mahse, he kan chenna khawvel hi tu siam nge? Pathian siam! Kan Mizoram kohhran leh khawtlang inzirtirnaah chuan a tê ber aṭangin Pathian siam a ni tih chu chiang takin kan hre vek âwm e. Pathianin khawvel a hmangaih em em a, chuti chuan a fapa mal neih chhun a pe a!
Khawvelah a fapa mal neih chhun
Tu nge mahni fa mal neih chhun hmangaih lo khawvelah hian awm ang le? Tu paw’n kan fa neih chhun chu kan hmangaih vek ka ringhlel lêm lo.
Pathian meuh, ‘Kan Pa, Vana mi’ kan tih ṭhin kan Pathian ngei mai khân a fapa mal neih chhun kha khawvelah a rawn tîr a ni. Engtin nge an lo tih? ‘Kraws-ah khengbet rawh’ tiin an lo au chiam chiam a nih kha! Chutah kan tân, min chhandam turin a nun a la hlân zui. Ringtu intite hian zir tur kan va ngah tak em! Kan tân a fapa a rawn tîr a, khawvel danah thiam loh chantirin a awm a, kan tân Kraws-ah a nun a hlân ta a nih kha! “Ka Pa, he no hian min pel lul rawh se,” tiin lungngai takin a ṭawngṭai ve asin! Kraws khawngaihna leh hmangaihna hi ril tak a ni rêng a ni!
Ṭhalaite
Hla siamtu chuan, ‘Hringnun pâr vul lai a tawi mang e’ a lo ti a. Kan hringnun a hrin ṭhat lai ber, kan hringnun a pâr vul lai ber chu mithiamte chuan teenage (13-19) inkarah hian an dah deuh bîk kher a. Kan nun insiam hun lai ber, kan dam chhung khawsak lungkham zawng zawng thlenga nghawng vek thei khawp kum pawimawh angah an dah a ni. Kan sawrkar hrawn mêk Zoram People’s Movement (Kalphung Thar)-ah pawh ‘Ṭhalaite khawvel’ an tih kha maw. Ṭhalaite tih chuan tuma’n naupang leh pitar putar kan mitthla ngawt pawh a rinawm lêm loh e!
Ṭhalaite chu engtin nge Bible-in a tih ve thung?
Ringtu nun hi ringtu inti Kristian 100-ah 100 inti ngam ṭhinte tân hian a va harsa ṭhin tak em! A bîk takin ṭhalaite tan chuan harsa leh zual tak a ni tiraw. Mahse, kan Bible chuan tehkhin thu heti hian min hrilh, “Ka Pa chu grep huan neitu a ni” (Johana 15). Hla siamtu C. Lalzarmawia chuan, “Kan zinna he lei hi zawng lungngaihna hmun mai lo ni, hlim ni lo thleng ṭhin mah se ṭah ni-in kan khâr leh ṭhin. Lungngaihna leh mangannate’n min chîm buai lai ni hian tu hringnun nge maw lungawi ngai le?” a lo ti hnâp a nih kha!
Lal Isua meuh pawh khawvelah a lo kal a, dâwta puhin sual tinrengin an hêk a, khawvel danah thiam a chang lo a nih kha! Ṭhalaite kan nih bîk avang hian ‘It’s my life’ ti ringawt thei kan va ni bîk lo tak em!
Pathianin kan hlim a phal a, nuam kan tih pawh a phal. Mahse, hun tâwpah rorelna kan hmachhawn vek dawn tih hre reng turin min duh a ni. Kan tân a tuar natzia, thisena lei kan ni tih leh Kraws thu hre ve ṭhin tân chuan thlêmna a lo kal rualin tlânchhiat lehna min siam (1 Korinth 10:13 MizoVBSI https://bible.com/bible253/1co...) tih pawh kan hre âwm e.
Ṭhalaite tan chuan a harsa leh zual ṭhin tih hi rilruah a lo lang a, a lo awm ve ṭhin tiraw. Mahse, min khapsak tlattu nung kha keimahniah a awm chuan theih loh reng a awm lo a ni. Mi tichaktuah chuan engkim ka ti thei tiin Thuthlung Tharah min lo hrilh daih tawh si a. Kan tân Lalpa a va han ṭha tak em!
Depression leh ṭhalaite
Tunlai ṭhalai tam berin depression an tih ve ngawt, rilru dam lohna ka vei an tih ngawt ṭhin lar tak mai hi a bul berah chuan nu leh pa thu awih loh vang leh mahni inhmangaih lutuk vang a ni. Dr. C. Lalhrekima thusawi lâr tak, kan naupan deuh laia a lo sawi ṭhin ka la hriat ve reng chu, “Ka bialnuin min ṭhen a, ka rilru a nâ, chaw ka ei thei lo, ka hlim lo, an ti, kha kha depression nei emaw an inti ringawt zel.” Ngaihtuah chian chuan Pu Hrekima khan a lo va sawi dik ve, ti raw! Kan psychiatrist-te tan hian a va han luhaithlak mep mep ṭhin dawn tak em!
Kan generation chu kan vannei tawh zawk a, nu leh pa tam takin an fate hriatthiamna nen an en a, keh thei dawm tak meuh meuhin an dawm tawh a. Ṭhlalai tam tak zingah rilru dam lohna vei tak tak si lo, inlak pangchan leh inlak nona mai avanga depression leh anxiety ka nei lo inti ve tawp tâwk lah bo lo. Kan ramah hian kan sawrkar hian rilru dam lohna natna veite hi a dah pawimawh em em a. Mi â ward-te an ti mai ṭhin a, mental hospital changtlung tak pakhat chu kan nei ve, Kulikawn Damdawi in tia kan hriat lâr em em saw a ni.
Rilru dam lohna natna hi a awm tak meuh meuh a, awm lo ni se Pathian hian a mîte hmang hian mithiam te, rilru lam zir mî, psychiatrist-te hi min pein ka ring lo a ni. A lâr zual tlem azawng han tarlang ve ila: bipolar Disorder (mood inthlak thut thut ), insomnia (zân mut theih lohna hri), anxiety/depression (dam thlâkhlelh tawh lohna, ken tel tam tak a nei), schizophrenia (thil thleng si lo, a thleng emaw tih tlatna, mumang leh a tak hriat pawlh tlatna, etc.) leh hallucination (mangchhia) te a ni.
Depression nei ṭhinte chuan kan hre vek awm e, a hrehawmzia leh a rapthlakzia. Nimahsela, ngun takin han ngaihtuah chiang ila, Ephesi 6:1-3 “Naupangte u, Lalpaah chuan in nu leh in pate thu zawm rawh u.” Naupangte u, leia kan hmuh theih, kan lei Pathiante chu kan nu leh kan pate an ni. A hring a hrânin kan hmaah Isua a rawn inlar ve thei tawh lo. Chuvangin, leia kan hmuh theih kan Pathiante chu kan nu leh kan pate an ni. Chuvangin, an thu han awih em em phawt ila, a bak chu ‘Kan Pa, Vana mi’ khian mi tihsak zel dawn a ni.
“Naupang ka ni tawh hlei nem, puitling ka ni ve tawh,“ tih ṭawngkam hi kan Mizo society-ah hian a lâr em em a. Nimahsela, kan Bible-in ‘Naupangte u’ a tih kha kan dam chhung hian kan nu leh kan pate’n min dampui tawh loh hnu thleng hian kan la ni vek asin. A chhan chu kan nu leh kan pate’n min dampui tawh loin, min lo kalsan hmasa pawh ni mah se, ‘Kan Pa, Vana mi’ hnenah thlamuang takin an châwl tawh si a. Kan Pa dik takin a hnenah a lo hruai hmasa tawh zawk zu nia!
‘Lungawina kim Isua Krista’ hi kan lo neih loh ṭhin vang alawm rilru dam lohna avanga kan lo buai kan lo buai ṭhin le. Mi zawng zawng chungah hian thil engkim hi a inang vek hian a lo thleng a, vânduai bîk riau nia inhriatna kan lo neih ṭhin vang alawm ‘Ka depress’ te kan lo tih ṭhin ni.
Khawvela lehkhabu ropui ber kan Bible-ah ngei mai hian a lo chuang vek zu nia, Thuthlung Hlui leh Thuthung Tharah! Engthawlna thu, Matthaia 5:8.
Thilsiam zawng zawnga ropui ber mai , Ama anpui ngeia a siam khawvel mihringte hian ni tina kan Kraws pu vea zui tur kan nih lai hian harsa kan ti ṭhin a ni tiraw. Mahse maw, Ama anpui ngeia siam kan nihna lai tak, duh thlan theihna thluak kan neihte hmang ṭangkai tlângin, second tin mai hian Amah hre reng chungin, “Ka nunah i duh dan lal ber se,” ti thei ṭheuh ila, engkim ‘Amen’ theihna rilru pu tlang ila chuan maw, ṭhalaite tan hian theih loh a awm bîk miah lo asin.
Ṭhalaite u, in ṭhat lai chên u la,
In la naupan viau lai hian hlim rawh u;
In thinlung duh zâwng chu zâwm u la,
In mi tin a hmuh châk zâwng nên chuan;
Amaherawhchu, chûngah chuan Pathianin in chungah
Ro a rêl dâwn tih hre reng ang che u.”
(Thuhriltu 11:9)
- Nunutei (Israel Lalnunpuii Hmar)