Sorkar rorel sual kha ngaidam ila, Kumin chu hâlpuah tel loin aw
Ngaidamtu rilru hian nunho a tinuam a, chu chu a ropui lai ber a ni reng. Hmânah khan nang leh keia sorkar hian, ‘Kan ram boruak thianghlim tak vawnghim tur te, damlo chak lo, nausen leh rual ûte avangin hâlpuah i hâl lo ang u aw,’ tiin min ngen a nih kha. Ni e, tiin, hun rei tak kan tih ṭhin lakah kan kut kan sûm a, kan Mizona rilru ṭha zawk pho langin kan reh duk a, kan hmuhnawm hman a nia! Mizoin Mizo thu a pawm a, hriat leh hmuh a nuam hle a nih kha. Boruak thianghlim leh nuam tak hnuaiah Krismas leh kum thar pawh kan thleng a nih kha.
Mahse, khatih laia sorkar official leh hotu ṭhenkhat thutlukna siam sual avangin kum 2013 kum thar lawm nan hmun thlan bikah hâl leh a ni a. Hei hian mipui thinlung a kai tho a, sorkarin khap leh ṭhin mah se, a sak ṭalh tawh a, a pawi a nia. Keini’n sorkar thu kan awih laiin, an rorel sual palh avangin kan hâl thar leh ta tihna a ni. Mahse, khatih laia sorkar hotute chet dan kha vawiina Mizo, mi dang tana hnawksak nih hreh ṭhinte hian kan ngaidam thei tawh em? Kum pawh a vei tam ta alawm le. Ngaidamin theihnghilh ila, ṭangrual thar ila, kan boruak thianghlim veng zel tur te, a ṭhat lohna avangtein kuminah chuan hâlpuah/hâlmawi tel loin hun nuam tak hman tum ang aw.
YMA chuan mahni chauh a inngaihtuah ngai lo a, mi dangte a ngaihtuah ṭhin. Mi dangte lungngaia an ṭahna hmunah a zuang lut a, hnêmtuah a ṭang ṭhin. Ṭanpui ngai an awmin ṭanpuina kut a phar a, a ṭanpui ṭhin. Chu YMA, mi dangte ngaihsak a, nang i lungngaih laia hnêm tura che chhuak ṭhin, ṭanpui i ngaih laia i lama ṭanpuina kut phar ṭhin hian, i nuam tih zawng, zan khat lek i hlimpui, a ṭhatna sawi tur awm si lo hâlpuah hâl lo turin a ngen lêt ve mek che a, lo zah ngei ngei teh.
Sorkar a ṭang hle a, kum dang aiin khawng a tum tih kan hmu mek. Sorkar hnathawkte nêk nasa ngam an nihzia enin, sorkar hmalakna hi dodâl leh ep chi a ni lo. Sorkar ep zawng leh hâlpuah sawimawi pawh a inhmeh lo a, a dik lo. Ṭhalai leh zirlai kan la ni mai thei; nakinah, sorkar hna kan la zawng dawn. Dan bawhchhiaa vawiina ṭangkaina nei lo halpuah kan hâl luih avangin dan kengkawhtute’n thubuai min siamsak palh thei a, sorkar hna zawn hun atan a pawi thei dawn. Rilru fim put a, insûm a ṭha.
Dawrkai, sumdawng kan ni mai thei. Kum khatah ni 365 a awm a, halpuah/halmawi tel miah loin ei kan zawng thei. Sorkarin dan hmanga a khap, kohhran leh YMA ten ti lo tura an ngen mek zuar lui duh sumdawng nih ṭâlh pawh hi a dik lo a nia. Kohhrana rawngbawltute tan phei chuan halpuah zawrh leh hâl chiam chiam hi a inhmeh lo hle; hei hi rawngbawltute lak aṭanga mipuiin an beisei loh a ni.
Sorkar hian mipuite ṭhatna turin dan a siam a, a kengkawh ṭhin. Krismas leh kum thar laiin halpuah/halmawi hâl lo turin thupek a chhuah a, YMA leh kohhran ten inzirtirna a kalpui mek bawk. Dan hmanga khapna leh ngenna hian zah a phu hle. Mi tam takin kan lo ngaihtuah thlen loh, halpuah thawm avangin damlo pakhat chu damdawi inah tlan luhpui a ni a, a nunna hlu takin a lo tawrh phah tawh tih hi a ni! Hriat a hrehawm a nia. Nunna pakhat tidam tura sum kan sên nasatzia leh dam kan tum nasatzia ngaihtuahin, ṭul miah loa halpuah leh halmawi avanga mihring nunna leh kan ran vulhte’n thihna an lo tâwk reng hi a pawi hle.
Mihring hian boruak thianghlim hîp tur kan mamawh a, chumi tehfung Air Quality Index (AQI)-ah pawh India rama state dangte aiin Mizoram hi kan la ṭha hle a, ram dang pawhin an awh a ni a, vawn nun zel hi kan bat a ni. Boruak ṭha lo leh thianghlim lo takin a tlâkbuak ramah chuan zirna in khâr hialte a ngai a nia. Halpuah hâl khû hi leiah a chámbáng a, boruak chhia kha kan kawl reng tawh a, kan hriat phâk aia nasain natna a thlen a, chu chu a pawi zui zelna lai a ni. Hritlang áwm ná pawh a hrehawm laiin, boruak tibawlhhlawhtu siam belh hi a dikna lai a awm lo a ni ber.
Halpuah kan hâl hian thâwm bengchheng tak a siam a, chu thâwm chu keimah chauhin ka hre lo a, a ngaitheilo ṭhenawm khawveng leh mi tam takin an tuar a; an duh miah loh kan barh lui tihna a ni. Chu chu mi dangte ngaihsak ṭhin, mi dangte pawisawi hlau ṭhin, mi dangte tana hnawksak nih duh ngai lo Mizote mize mawi tak nen a inpersan hle.
Halpuah hâl thawm avang hian thin phu dawp dawpin nausen leh upate an awm fo a, mihring chengho kan nihna zâwn aṭanga hâl loh phahna tham a ni. Heng zawng zawng avang pawh hian, tun hmaa hâl ṭhin kan nih pawhin, kumin aṭang chuan hâl duh lo nih tum ṭheuh ila, chu nunhona ṭha kengtu nih chu i tum thar ṭheuh teh ang u.
Dan kengkawhtu police-te ṭan zual kum ni se, a lal deuhte pawh che chhuak tura phût mek an ni. Dan bawhchhiaa halpuah hâl luite thla lak a, thawn zel tura hmalaknate a awm mek a; kan hâl lui a nih chuan tum loh deuhin thubuaiah intâl awh palh a hlauhawm hle. Suala kan ngaih loh kha danin a khap tawh chuan sual ti kan ni tawh a, Central Jail leh kan hming ziah kawp a ṭul thei. Kan tana ṭangkai lo, upate leh mi chaklo leh nausente tana ṭha lo, boruak chhe siamtu hâlpuah hâl lo turin kumin aṭangin ṭan i la thar leh teh ang u.
- Lalnunṭawma Fanai