Written by
- Rindika Mizo Chawlhhmun Hmun Thengthaw R<n

Bulṭan dan dik

Tun hnaiah Kelkang boruak a lian a, a lar viau mai. Keini ang KKVL (Kelkang Kal Ve Lo) tan chuan, mite sawi leh TV-a hmuh bak chu sawi belh ve tur pawh a awm lem lo. Kan ngaihtuah ve phak chu, ‘sawntlung kha chim ta thut se, mi engzat velin nge chhiat pui ang le?’ tih vel mai mai a ni! A hun laia mite sawi lar apiang lo tuihnih ve ziah tum pawh hi ṭul ka ti lem lo. Ka sawi duh zawk tak chu, kan bul ṭanna leh bul ṭan dan hi a fuh em tih lam a ni.

Kristian ram kan ni bawk a, gospel camping leh crusade tih vel kan uar viau mai. A khat tawkin thlarau lam harhna te pawhin min tuam ve fo bawk a. Hetianga harhna kan chan hian, bul ṭan dan tur leh bul ṭanna tur dik kan hriat loh ṭhin avangin kan daih rei lo ṭhin nite pawhin a lang. Bul ṭan dan tur dik leh bul ṭanna tur dik inkawhhmuh kawnga kan la ṭhanharh tawk loh vang pawh a ni ang. Sap thufing pawhin, ‘Bul ṭan ṭhat chu a zatve zo ang a ni,’ a tih kha.

Hetianga thlarau lam harhna leh piantharna kan chan apianga bul ṭanna tur pawimawh ber nia ka hriat ve chu, mahni chhungkua hi a ni. Camping-ah te kan han lut a, piangthar nia inhriatna thlarau pawchhuakin hlim takin kan chhuak a, kan kohhran upate kan han hmu ro nghal ngawt a! An khawsak phung chu mi piangtharte awm dan tur niin kan hre thei lo va, kan hmu nep nghal fo. Eng kawng nge an lo zawh tawh a, engtia nasa nge an lo tawrh chhuah tawh tih lam kan ngaihtuah pha lo va, mi piangthar nghette awm dan tur a ni tih lam reng reng kan hre pha lo.

Mi ṭhenkhat chuan thlarau lam hlimna kan chan veleh ram thima kalte kan rilruk nghal a, kan tualchhung kohhran ringawta rawngbawl chu zim kan han tinghal viau bawk a! Sawi leh sawi hnu, mahni >ng pawh la kham khawp lovin ram thim tih >n kan han tum ve nghal ngawt hi chu a zia lo lam a ni. Chak taka tlan ṭhinte chu an inchhuih palhin n^ takin an tlu mai ṭhin, tihte chu lo hre ve tawh mah ila, kan finfiah kher loh chuan kan hrethiam tak tak ngai lo. A chhan chu kaihruaitu ṭha, kawhhmuha zirtirtu kan neih ṭhat tawk lo vang a ni pakhat.

Mahni inchhungkhur aṭangin bul kan ṭan ang a, kohhranah leh khawtlangah, chutiang chuan a intahtawlin rawng­bawlna kan kalpui tur a ni tih hi kan inhrilh hre tam lo viauin a lang. Camping min neihpuitu speaker leh counselor-te paw’n hei hi min hrilh tam lo khawp mai. An camper-te chu eng rau emaw tal min chantir loh hlau niawm takin, khuangpui leh khuangt> chumchilhin a hot thei ang berin min han zai pui a. Ring tak takin min au rualtir vak vak a - kan emotion tih chhuah an tum ni berin a lang ṭhin!

Phur hlut chunga inpianthartir tum ai chuan daih rei tura inzirtir kan mamawh zawk. Khuangpuiin ‘tan-buk, tan-buk, tan tan tan…’ a tih tawh china phicheng mai, ringtu daih reilo in hrin chhuah ṭeuh ai chuan, chatuan daih tur ringtu nghet tlem hrin chhuah hi a ṭha zawk. Hlim lamte hi a ṭha lo ka ti reng reng lo; mahse, hlim tak thut chânga lam hluai nih ai chuan, Pathian fak duhna thinlung tak tak hmanga lam d>m d>m nih hi a ṭha zawk. A ṭul vang chauh leh phur thut vanga thilṭha ti ṭhinte ai chuan, peih lo chung chung pawha, thil ṭha a nih vanga ti ṭang ṭang ṭhinte hian nun awmzia an hre zawk.

Follow-up programme-a rik vut vut ai chuan, ring tharte bul ṭan dan tur leh rinna kawng an zawh chhoh zel dan tur inhrilh hriat a, inchhawm chhoh zui zel hi kan mamawh zawk. Bul ṭanna tur ṭha ber leh bulṭan dan tur dik ber - mahni inchhungkhur, kohhran leh khawtlanga bul ṭan tura inzirtir leh bul ṭan nachang hriat hi a pawimawh khawp mai.

Chutiang chiah chuan kan khawvel nunah pawh hian a pawimawh. Hmanni deuha pawl (Association) pakhat chuan, sawrkar kum dik lo an buaipui vak mai a. Kha sawrkar hnathawk pakhat khan a sawrkar kum dik lo kha a pha bik lovin a lang. Mahse, han siam ṭhat leh theih chi a nih tawh miau loh avangin tih vak ngaihna a awm lo a ni ang e.

Tunah hian kan sawrkar hnathawk pian kum hi han en sak ta ila, an pian kum dik tak nena inmil lo a tam maithei. Hei pawh hi bul ṭan dan dika bul kan ṭan loh vang a ni pakhat. Matric kan han exam dâwn a, zirtirtute chuan, ‘in kum zat kha ziak naupang rawh u, nakinah sawrkar hna inthawh rei theih nan,’ te min ti mai mai a! Keini naupang ta kha chuan thil dik lo a ni tih pawh ngaihtuah lem lovin kum thum, kum li ten kan inziak naupanga, a pawina reng reng kan hre lo. Kan zirtirtute pawh khan a sualna lem an hre lo a ni ang - hei hi kum 2010 thleng pawh khan hmun ṭhenkhatah chuan a la thleng fo!

Hetiang hi kan nih miau avangin, mi ṭhenkhat sawrkar kum dik lo hi huat em em hleihtheih pawh a ni lo. Mi ṭhenkhat chu hreawm ti-ngawih ngawih leh, ning chung chung tein an service ve bawk. Chutih laiin, ṭhenkhat erawh sawrkara luh dâwna kum siam danglam lui te, service tawp hnua pawhsei leh dan ṭal ngaihtuahte pawh an awm ve thei bawk, heng mi erawh hi chu an huatthlalaawm takzet.

Zirna chungchang sawi kai takah chuan, eiruk bul ṭanna chu scholarship kan lak dan dik lo hi a ni ve theiin ka hria. Scho dil dawn hian sum lakluh zat (income) ziahna tur a awm a, ‘…chumi zat la lut tling lo tan dil thei a ni,’ tih a ni. Chumi hre reng chung chuan kan han ziak dik lo lui a, pawi tihna pawh kan nei lem lo. Kan bul ṭan dan a dik loh miau avangin eiruknate hi hluar lo thei ziazang a ni hleinem! Scho chungchanga ka u thusawi hi ka hre reng ṭhin - Scho dilna form-a sum lakluh zat kan ziah ang tak tak chauh hi la lut dawn ila kan duh angem? Hetiang zat lek la lut thei hian kan chhungkua hi Pathianin min dintir ta se kan vui viau lo ang maw?

Pawl sawm leh sawm pahniha kan ṭang chiam mai ṭhinte pawh hi kan bul ṭan dan dik tawk loh vang leh fuh loh vang a ni thei. Pawl hniam zawka kan zir dan kalphung leh kalpui dan hian zir se, kan zirlai hi bel bawk ila. Kan ṭangkaipui zui loh tur tih hriat reng inzirtir vak vak te hi a fuh ber lem lo. Kan kal leh zelna tura kan mamawh leh ṭangkaipui tur nia kan hriat chauh inkawhhmuh thiam ila, master degree nei thlehthluah chhawr-na-awm lutuk lote hi kan pung nep deuh mahna.

Dik chiah chuan mi tam takin politics-ah kan bul ṭan dan pawh hi a dik chiah lo chu a ni. Zirlai Pawl hruaitu nih aṭangin politics kan han khel ṭan nghal ringawt mai a nia. Engemaw tizawng taka ngaihtuah phei chuan rapthlak tak a ni! Zirlai Pawl ṭhenkhatin sawrkar dodal avanga nawrh leh kawng zawh an han huaihawt ve ringawtte hian, politician rawn chhuak thar leh turte rilru a ti sir-he nghal hlein ka ring.