Bethlehem khuaa ka thil hmuhte
Tin, lal thu chu an hria a, an kal ta a; tin, ngaiteh, khawchhak lama arsi an hmuh kha, naute awmna chung zâwn a thlena a din hma loh zawng an hmaah a kal zel a. Tin, arsi chu an hmuhin an hlim nasa em em a. Tin, in chhungah an va lut a, a nu Mari hnena nautê chu an hmu a, an bawkkhup a, chibai an bûk a; tin, an robâwmte an hawng a, a hnenah chuan lawmna rangkachak te, beraw te, murra te an pe a. (Matthaia 2:9)
Bethlehem khua hi Israel rama khaw lian vak a ni lo va, khaw nuam tawk tak chu a ni ngeiin a rinawm a. Thuthlung Hlui hunah pawh hian khaw lar vak a nih kan hre hran lo va, Isua pianna a nih avang hian Kristiante tan erawh khaw lar ber leh hmingthang a ni. Pathianin he khua hi fapa Isua pianna atana a rawn thlan chat chhan hi, khaw nuam leh eng emaw tak chu a ni ngeiin a rinawm a, chu lam chu kan sawi tam lo vang. Lal pian hun pangpar a lo vul leh tâk avangin he tih hun laia thil thleng ka hmuhte kan sawi dawn a ni.
Arsi
Bethlehema kan hmuh theih hmasak ber chu arsi lian leh êng danglam tak a ni. Arsi hi mithiamte’n an chhût dan chuan, boruak (gas) leh thil nawi chhûm ang maia intêl khawm Nebula an tih mai aṭanga insiam a ni an ti a. Nebula-a boruak (gas) awm hi hydrogen deuh vek a ni. Tichuan, boruak (gas) leh lei nawi (dust)-te inkarah inhîp tawnna lo awmin a lo intel khawm a, muk takin a lo insiam ta a ni an ti. Arsite hian vanglai hun leh dam chhung an nei ve a, an thi ve ṭhin an ti a ni. Sikeisen piah deuhah khian arsi êng ber a sawi, Sirus or Dog Star an tih mai, mithiamte’n an zir chiannaah chuan ní aiin a let 26-in a êng zawk an ti a ni.
Bethlehema Arsi kan hmuh pawh hi Sirus kan tih hi a ni mai thei. Pathian chuan chu arsi êng tak chu a fapa a piang tih hriattir nan leh mifingte kawng kawhhmuhtu a tan a hmang a ni. Arsi hi Pathianin a hman kherna chhan chu Jentailte leh khawvel mi ropui leh mithiamte hriattir nan a ni a. Khawchhak mifing chauh lote pawhin arsi chu an hmu ngei ang, mahse, an ngaihsak lo, a hmun thleng turin an kal peih lo va, a kalte pawh kawng lakah nawmchennain a tibuai a ni.
Van angelte leh zaipawl
Van zaipawl hi a hmain kan la hre ngai hauh lo. Thuthlung Hlui hunah pawh angelte chu an rawn inlar fo, mahse, van zaipawl ropui tak hi an neih kan la hre ngai lo. He zaipawl thiam dan tur leh ropui dan tur hi mihring hriatna hian a chhût phak lo vang. Pathian chungnung ber fapa piang tur chu van mite pawhin an lawmpui a, an hlutzia kan hmu thei. Israel mi tlawm tak–berampute hnenah angelte’n an hriattir a, khatah pawh khan hriatirna dawng ve tho, zaipawl ropui tak pawh hmu a hre ve tho, Bethlehem thleng peih si lo tam tak an awm ngei ang. Nausen Isua hnen thlenga thuawih taka kalte chuan Pathian hriattir ang ngeiin engkim an hmu a, lawmna leh hlimna ropui tak nen an kir leh a ni. Hriattirna dawng ve tho, a hmun thleng duh si lote chuan heng lawmna hi an chang ve pha lo a ni.
Chibai bûkna thilpek
Mifingte chuan chu lal thar chu thinlung leh tih tak zetin chibai an bûk tih kan hmu. An thinlung mai ni lovin, an neih ro hlu ber thlengin nausen chibai bûk nan an pe a ni. Berampute’n thuawih takin van angelte thusawi bawhzuiin Bethlehemah an kal a, Mari leh nausen an hmu a, chibai an bûk a, lawm em emin an awmnaah an kîr leh a ni.
Nausen Isua chu engtin nge chibai i bûk ve dawn? Lal Isua’n, ‘Heng mi tê berte chunga in tih chu ka chung ti in ni,’ a tih ang khan, Isua chibai bûk nan leh i ro hlu ber berte I pe ve dawn em? Tute tan nge i pek ve dawn le?
Tlâwmna nun
Isua pianna hian a ken tel chu tlâwmna nun a ni. A hmaah chuan khawchhak lal pathumte chu tihtlâwmin an awm a; an lalna, an finna, an thiamna zawng zawngte chu Isua hmaah chuan an leih baw vek a ni. Heroda pawhin a ropuina nena chibai bûk tumin hmalak a tum a, mahse, phalsak a ni lo; chaponain hmun a chang lo. Mi chapo leh induhte tan Isua chibai a bûk theih loh. Berampute chuan tlâwmna nun nen lal thar chibai an bûk a, hlimna leh lawna nen an kir leh a ni. Thei ve tawk, thiam tawk, hausa leh fel i in ti em? Isua tel lo chuan kha’ng zawng zawng kha engmahlo mai a ni. Khawchak lal ropui pathumte pawh kha Isua hmaah chuan tihtlawmin an awm a sin.
Chanchin ṭha lawmawm
Vantirhkohte’n an rawn thlen chu chanchin lawmawm, mi tin ta tur a ni. Chanchin ṭha lawmawm thlentu nih leh dawngtu nih hi a va nuam em! A puangtu an lawm a, a hretute an lawmin an hlim bawk. Chu chanchin lawmawm chu i tan leh ka tan a ni. Van leh lei, Pathian leh mihring inremna chanchin lawmawm, mi dangte nena inremna chanchin lawmawm chu a ni. Ṭhenawmte nena inremna, nupa inremna, khawtlang inremna, chhungkua inremna chanchin lawmawm a ni.
Îtsîkna thinlung
He lal thar, kan tana lo piang hi khawvel mite chuan an pawm ve thei lo; Heroda chuan a pawm lo hul hual. A thinlungah leh khawvelah amah aia lal an awm tur a ni lo tih chu a pawm dan a ni bur mai. Keini pawh hian Isua laltir hi kan phal lo tihna em ni? Mahni aia thil ti thei zawk, lar zawk, fel zawk leh hausa zawkte îtsîknain kan khat a; lawmte kan lawmpui thei lo va, mahni nawmsakna ngaihtuahin Lalpa hi kan hawisan a ni.
Heroda hruai bova awm
Heroda chuan amah aia ropui leh thil ti thei a lo awm dawn tih a hriatin a lawm lo va, chu lal thar chibai bûk tura kalte lo hruai kawi dan tur ngaihtuahin a hmanhlel a ni. Nawmchenna chi hrang hrang–zu leh ruih theih thil, sex leh nawmsip bâwlna chi tinreng a buatsaih a. Nausen chibai bûk tura kalte chu a lo hruai kawi a, chu hmun thleng thei lo turin, amah aia lal an awm lo tih hriattirin, nawmchenna khurpuiah a lo hruai lut a ni. Chutah chuan nula tlangval, nu leh pa tam tak chu an tâng a, nausen Isua hnen thleng lovin Heroda inah an tawp a ni. Chu nawmchennaah chuan ṭhalai tam takin an thianghlimna an hloh a, zu leh ruihhlo ti ngai lovin an ti thar a, Isua hnen rêng an thleng thei ta lo. Hruaitu arsi an hloh a, a nghawng chu ṭah leh rûmna a ni.
Mizoram nula tlangval, nu leh pa tam tak hi chuan Krismasin a tum hi a mual ṭhelhin kan ṭhelh a ni. Kum a’n thar ang a, nau titla leh HIV kai thar tam tak an pung ang. Nawmsip bâwlna avanga a hun lova boral ta tam tak an awm dawn bawk. Heroda hruai bova awmte chuan ṭah leh rûmna nasa tak an hmachhawn dawn a; Bethlehem chu ṭah leh rûmna ruamah an chantir dawn a ni. Heroda in kal pêlin nausen Isua chu chibai i bûk dawn em?
- Reuben Lalnunthara Hnamte