Written by
- George L. Ralte
Member, MAL, MIPOTY & MDS

Mizote leh Krismas

Krismas hi a awmzia nia an sawi chu Isua pian ni a ni a, kum tinin Mizoram bikah chuan tun thlengin Pawltlak thla apiangin kan hmang ziah a ni. Hun hmasa lama kan Mizo Kristian hmasate khan Krismas ni hi ngai hluin, lawm ni, ni bik a ni an ti a, hemi ni hi chuan awmni an kham ṭhin a ni awm e. Khawvel a changkang zel a, tun hnua kan rama sawrkarte hi chu Kristian sawrkar a nih avangte pawh a ni ve ang, Pawltlak thla ni 25 hi sawrkar pawh hian awmni a kham ṭhin. Lal Isua pian champha hi chuan sawrkar pawhin hnathawktu zawng zawngte Kristian emaw, Kristian lo pawh an hna chawlhtir vek ṭhin a ni. Krismas kan mi hmasate’n an lo hman dan hi ruaiṭheh emaw, infiamna chi tinrengte siamin, kan Zosapte leh hemi hun laia sawrkar khan hemi ni lawmna atan hian an thawhlawm aṭangin sebawng leh vawk an serte an lo lei ṭhin a ni awm e.

Ni 25.12.1904 aṭang khan Mizoramah hian Krismas hi sap ho an lo awm ve avangin a lo awm ṭan a. Ni 23.12.1904 khan chhim lama Zosap pahnihte pawh an nupuite ve ve nen Aizawl lamah lo pheiin, Zosap sikula naupangte leh sap hote pawhin cheng 50 thawh khawmin vawk pathum leh thil dang leiin ni 27.12.1904-ah ruai an ṭheh a. Hemi nia tlai ni tlak dawnin Zosap sikulah an inkhawm a, chhim lam Zosap pahnihte chuan Mizorama an rawn kal hmasak thu te, lawmthu sawinate leh an chanchinte an sawi a. Hemi hnu hian bawrhsap inah sapho chu inkhawmin, Pathian thute an ngaithla a, sap mipa pakua leh hmeichhia paruk, Mizo 11, Khasi pasarih leh Bengali pathum an tel. Sapte chuan hlate an sa a ni.

Zan lam a lo nih chuan sapho chu bawrhsap inah an inkhawm leh a, in chhungah fâr kungte chawpin an phun a, a zar zawng zawngah chuan khawnvar mawi tak tak an khai a. Sapho mi 15 chuan hlate an sa a, mawi an tih em avangin bawrhsap chuan a chaw ei dawhkanah Khasi ho thingpui a intir a, dar sava ennawmte an siam a, darzaiin an chaih a, hmuhnawm an ti hle a ni awm e.

Pawltlak thla ni 26, 27 leh 28 chhung zawngin Zosap sikulah Pathian thu sawi leh ngaihthlakna hun an hmang a, lehkha zir lam pawh an chawlhsan rih. Pawltlak thla ni 29 zanah chuan sikulah sapho chuan an inkhawm leh a, babu ho bakah Mizo a duh apiang an tel. Bawrhsap chuan tu mah chapo suh u tiin kal khawm te chu a zilh a. Sap leh Khasi hmeichhia pahnihte pawh an zai ve a ni. Mizote chu pawl li-ah insiamin hla an insaksiak a, Chhinga zirtirtu pawlte chu zaithiam berah thlan niin, lawmman hlan an ni. An hla sakna hmun dawhkanah puan sente phahin a zai piangte an va ding chhuak a, thlirtu leh ngaithlatu mipui pawh an tam viau a ni awm e. Pawltlak thla ni 30- ah chuan sapho chu hmun dangah an kal a, ruaite ṭheh leh bawk.

Pawlkut thla ni 2-ah chuan chhim lama saphote chu an haw phei, kum 1905 khan Zosapthara hovin Synod Press awmna hmunah hian Krismas an hman chungchang ripawt hlui ṭhenkhat aṭangin a lang thei niin tarlan a ni.

- George L. Ralte, Member, MAL, MIPOTY & MDS