ṬHALAITE LEH EIZAWNA

Mihring ni a, mi puitling kan lo nih tawh chuan kan ngaihtuah ber pakhat chu kan nun khawchhuahna tur leh chhungkua kan lo din a, chhungkaw châwm thei nih hi a ni a. Lehkha kan zir chhan te, hna kan thawhna chhante pawh a ni ṭhin. Tum mumal nei lo chu an hlawhtling mawh hle a, a lai laklawhah an tawpsan fo. Eizawnna hi kan thupui ber pakhat a ni tawh a, tunlaiah pawh kan ramah kan buaipui ber pakhat chu eizawnna hi a ni awm e.

Hmân deuhte kha chuan HSLC han pass êk êk tawh chuan hna an hmu deuh zel kha a ni a, tunlaiah chuan MA pass chin ngat hna nei lo an inkal pêl suau suau mai zawng a nih hi. Peon hna tun hmaa class VIII pass-in an an thawh ṭhin anga kan ngaih pawh tunah chuan master degree chin ngat pawhin an hmu hlei thei tawh lo. Mihring kan pung a, lehkhathiam kan pung a, a hna lam lah a pung chuang lem si lo va; ṭhalai lehkhathiam hna nei lo an tei suau suau mai a nih hi. Pakhatah chuan, ṭhalaite hian a hahdam zawng leh changkang deuha bul ṭana hnathawh kan tum ṭhin tak hi kan hlawhchhamna pakhat a ni a. Company emaw, sorkar hna emaw thawh tum ringawta lehkha kan zir emaw, hlawhtlin kan tum chuan ka ti fuh dawn lo.

Mi taima leh tum rên râwn, teirei peih mi tan chuan hnathawh tur leh hlawhtlinna tur hi a la tam viauin ka hria. Thawklehkhata hauhsak tum emaw, hlawhtlin mai kan tum hian min tichhe zawk ṭhin a, kan rilru (moral) thlengin a nghawng ṭhin. Hnam dang, kan state pawn lama mi Mizorama inhlawh tura lo kal tam tak hi mi hlawhtling taka chhuak a, an state lama haw leh tawh te, kan rama châm hlen tate pawh an awm. A tirah chuan mâwl tê aṭangin bul an rawn ṭan a, thawmhnaw ṭha pawh an ha ngai lo tih theih tluk a ni.

Keini chu kan neih ang angin thawmhnaw man to leh lan mawi ngawt ngaihtuahin kan intlansiak a, belhchian kan dâwl lo em em zui a. Amaherawhchu, kan ramah hian dinchhuahna tur chu a la tamin a lang a, mi taima leh teirei peih mi tan chuan hlawhtlinna hi a la tam tih a chiang a ni. Bill Grates, khawvel mi hausa tawntaw chuan, “Kei hi university zirlai pawh pass lo ka ni,“ a lo ti asin. Chuti chung chuan khawvel mi hausa ber zingah a inhlangkai thei a ni. Dirubhai Ambani chuan, “Petrol pump-ah petrol ka sem ṭhin,“ a ti. India mi hausa leh khawvela mi hausa hlawhtling hote pawh hi an bul ṭanna chu ho tê, mâwl tê a ni a; vawi tam tak lo hlawhchham tawhte an ni ṭhin.

Hmân ni-ah lu ka mehtir ṭhin pakhat chu ka pan leh a, ka lu ka mehtir a, a chanchin tlangpui ka zawt ta a. Ni khatah engzat nge a hmuh ṭhin tih te, thla khatah a tlangpuiin engzat nge a lak luh ṭhinte ka zawt a. Kan innêl tawh avangin ṭha takin min chhang a. Ani chuan, “Ni khatah hian a chhe berah lu 20 hi chu dawr ka hawn chuan ka mêt ngei ngei a, zing aṭang hian hawng peih reng phei ila chuan ka la lut hnem ngawt ang. A tlangpuiin, Rs 60,000 aṭanga 1,00,000 hi ka lak luh dan a ni a, Krismas dawn hnaih lamah phei chuan chu aiin a tam ṭhin,” a ti.

A dawr chu ho tê ve mai a ni a, a tihna a rei ve tawh a, “Dawr changkang zawkte’n ti la,” ka ti a. Ani chuan, “Changkang deuha tih chuan tuna min pantu tam tak hian min pan lo vang,” tiin min chhang a ni. Chu sorkar hnathawk hlawh tam tak nei ang mai i ni a, tuna kan ṭhalaite hian ti ve se, hnam dang lu mehna dawrte hi luahlân vek se a va ṭha ve,” ka ti a. Ani chuan, ”Kan ṭhalai ho chu changkang deuha tih hi an tum nghal a, mâwl têa bul ṭan hi an peih lo va, an teirei peih bawk si lo va, an hlawhtling thei lo a nih hi,” a ti ve mai. Ram changkangahte phei khu chuan lu meh chi pawh a ni lo, a to em em a, an hlâwk bawk. Mizo ṭhalai tam tak hian eizawnna bul kan ṭan dawn hian changkang leh eng emaw deuha tih hi kan tum nghal a, hei hi mi tam berah chuan a fuh lo.

Kan ramah hian a thawk peih leh rilru nei tan chuan eizawnna khawp hna thawh tur hi a la tam viau mai a. Mizo ṭhalai tam tak hi chu hna sang leh hlawh sang deuh, hahdam deuh hi kan tinzawn nghal ringawt a, tawrhchhelna leh tih hram hramna hi kan tlachham em a ni. Changkang taka hna thawh hi kan rilruah a awm nghal ngawt zel a, hei hian min piansualtir tam hle niin ka hria. Kan rilru hi a changkang a, keimahni kan changkang lawi si lo hi a pawina a ni.

Tin, changkanna awmzia tak hi kan man lo bawk; chu chuan kan rilru lam (mental) hi siamṭhat a pawimawhzia min hriattir a ni. Hnam changkang leh ram changkangah chuan mi tam berte hian thawh chhuah ngei hi an ngaihluin an ngaisang a; dik lo leh inbumna hmanga sum hmuh chhuah hi an ngainêp khawp mai.

Mizoramah hian hauhsakna leh eizawnna tling a la tam tih hriatna chu, hnam dang rawn inhlawhte hi an hlawhtling thei em mai. “Ni tin kawtkai thutthleng seia muin, film city kalna tur Rs 20 ka ṭhiante ta ka pûk ṭhin,” titu Shahrukh Khan, India rama actor hlawh berte zinga mi chuan a lo ti a ni. Tunah zawng, kan ṭhalai ṭhenkhatte hi chu rûkrûk leh mi bum tur zawng reng rengin an phê a, hna an thawk peih lo va, changkang taka awm an duh bawk si a ni.

Hun âwl kan ngah lutukte hian ruihhlo ngawlveina leh sualna chi dang tam tak a hring chhuak a ni. Lehkhathiam ringawt pawh hi hlawhtlinna leh hauhsakna pawh a ni lo. Sachin Tendulkar, India rama cricket avanga mi hausa leh hmingthang lo ni ta chuan, “Kei hi pawl riat (8) fail ka ni,” a lo ti asin.

Hun hi kan vawng dik lo em em bawk a, hun lah kan ngai pawimawh hek lo. Ram changkang kan tih hoahte chuan second khat pawh hi an ui a, awmzia an neihtir a ni. Hun hian min control lo lutukte hi kan hlawhtlin theih lohna a ni a, hun hlutzia hi kan man pha lo ni berin a lang. Hun hi kan duha kan siam theih a ni lo va, Pathian min pek a ni a, hmang ṭangkai thiam apiang an hlawhtlingin malsawmna pawh an dawng ṭhin. School-ah te, office-ahte leh committee-naahte hian hun kan vawn dik hi a ṭul tak zet a ni.

Ṭhalaite u, hun vawn dik zir u la, changkan hmasak tum lo u la, chhelna leh taimakna nen hna thawk u la, in hmaah hlawhtlinna chu a awm a ni. Pathian hian amah ringtu an ni emaw, ni lo emaw, a mihring siamte hi an taimak a, an tawrh peih phawt chuan an tan hlawhtlin theihna a ruahman vek a ni; Pathian ringtute tan phei chuan a nasa lehzual ngei ang.

- Reuben Lalnunthara Hnamte