Written by
- Vanlalzawma
Muallungthu

Kum sûl a lo vei ang a!

Hun inher hian hringnunah a ni emaw, thil dangah pawh khuarel inhêr vel leh kawng tinrêng maiah hian danglamna a thlen ṭhin a. Tin, ngaiteh, chu hun inhêr zel ṭhin avang chuan naktip lawk maiah khian kum hlui hi liamin kum thar kan lo chuang kai leh mai dawn ta. Hun hi a van kal chak ngai em!

Nimin zînga ni chhuak, tlai lama liam leh ta kha tukina rawn lang chhuak leh tho kha a ni. Chu ni chhuak liam leh ta mai anga kan hriat leh kan hmuh chuan kan khawsak phungah te, kan hun hman danahte leh thil dang tam takah danglamna a rawn her chhuahpui fo a, a liampui leh bawk ṭhin. Chu chu khawvel kalphung leh hringnun kalphung chu a ni si.

Hun inher hian thil reng reng hi a ṭha lamah a ni emaw, a ṭha lo lamah pawh thil tam tak a rawn her chhuahpui ṭhin. Hun inherin danglamna a rawn her chhuahpui ṭhin avang hian ram hruaitu leh roreltu pawh an inthlak fo ṭhin a; hruaitu thar hmêl kan hmuh hian mipui hian beiseina sâng tak kan nei ṭhin. A ṭha zawng leh hmasawn zawnga ram intodelh ni tura min hruai turin kan beisei a ni ber. Ram hmasawnna nasa tak thlen tur leh a ṭha zawnga danglamna nasa tak rawn thlen turin ram hruaitute chu mipuite’n kan beisei a; kan beisei ang chu a takin thleng ngei se kan ti bawk ṭhin.

Kan hma lawkah hian kum thar kan lo chuangkai leh dawn ta reng mai. He kum thar lo thleng hian ram leh hnam tana thil thar duhawm, mipui hmasâwnna tur, ramin changkanna leh intodelhna lamtluang a zawh theihna tur kawng min kawhhmuhin min rawn thlen se tih hi rinna mita mipuite'n kan beisei leh thlir a ni.

He rama cheng, ringtu ṭha, Kristian inti, thil awlsam zawk dapa zawng rúai renga khawsa ṭhin, dan dik leh dik lo pawh ngaihtuah loa zan khat thil thua hausak thut tum, pheichham man tuma phe rúai ṭhin, mahni ṭânghma chauh thlîra mi dangte bet se, keiin mi dang aiin chang tam bik ila tih nunpui, dik lo taka sum leh pai neih hreh miah lo, khehpuam leh chiahpuam pawh hreh chuang lo, Chawlhni a lo thlen apianga khiangkawi ipte nena ringtu ṭha ber ang maia inkhawm kal kim lawmman dawng thei khawpa Pathian thusawi leh inkhawm erawh uar viau si, inchei nalh tak chunga biak ina lâwi kûr zut ṭhinte hian, he kum thar lo thleng tur hi engtin nge hmachhawn kan lo tum le?

Kum sûl a lo vei ang a! He danglamna khawvelin a rawn hrin chhuah, kan ram pawhin buaipui berah neih ta ila thil ṭha tak ni tur, kan haider emaw tih mai tura mit kan siaisan, kan ram leh hnam ṭhanmawhbâwk leh min eichhetu ti hiala sawi ngam eirukna/hlemhletna (corruption) lo nasa lutuk ta anga lang hi kum tharah hi chuan sirah hnâwla hnawt bo ngam tur hian kan rilrute hi tih thar lo ni teh se. Vantlang mipuite’n titi thangvâa an sawi ṭhin 'restricted tender lem' tihte leh 'departmental work lem' tih ang rengte hi an sawi anga thil thleng tak tak a nih ngai chuan, dik lo taka thil tih a nih ṭhin avangin, hetianga thil tihte hi a lo awm tak tak a nih chuan he kum hlui liam rual hian liam botîr ngam ila. Danin a phal loh sorkar hnathawk aikal lâk ang chite pawh hi kum tharah chuan a rim a râ pawh hre tawh lo tur leh dan dik tak anga hma la tur hian kan pheichheh pawh uluk lehzual ta ila, kan biak Pathian pawh hi a vâan lawm dawn em!

Kum hi a hlui emaw, a lo thar tak avang emaw hian thu dik hi a danglam ve ngawt thei lo. Khawi hmun leh hunah pawh hian thu dik chu thu dik a ni reng. Keimahni mihringte zawk hi kan danglam ṭhin avang hian thu dik chu a danglam ve ngawt chuang lo. Chuvangin, he kum thar lo thleng tur hian kan ram leh hnam tan hian thil ṭha lo leh dik lo, tuna kan do ngam loh avanga kan tlakchhiatpui tam tak ni anga lang pawh hi a ṭha zawngin danglamna rawn thlen se; kan hma lawkah kum thar lo her chhuak hian rawn her chhuahpui ngei se tih hi mi tinte’n kan duhthusam leh beisei tlat chu a ni.

Kan ram hian politics kan hriat dan leh kan kalpui dan hi a fuh lo ti ta ila, mi nuih kan ti za em lo’ng chu! Politics hi eizawn nan leh sum siam nan hman kan tum nasa ta lutuk nia lang hi a pawi tak meuh a; kan ram leh hnam min ei chhetu pawh a ni. Chuvang chuan, a hman remchang apiang hi political party-ah an zuang lut ta mai ṭhin ni hian a lang. Mi tam takin heti anga politics kan khelh nachhan ni anga lang pawh hi he kum thar lo thleng turah hi chuan inseamṭhain, sim i tum teh ang u. Eizawnna atana hman tum ang ziazânga political party-a kan han inhmang ve ṭhin hi chu kum thar lo thleng turah hi chuan i sim ngam ang u.

Kum a han thar ang a, mi ṭhenkhatte chu khawtlanga pâwl eng eng emawah chanvo chan tumin an han hmanhlel leh ngei ang. Chuti ang mite chuan nihna eng emaw an han chelh chiah hian ram te, thil tih theihna te, ropuina te, rorelna te, chawimawinate hi kan chanvo emaw tiin, mi dangte chunga inlulin nan kan hmang leh ngei ang. Eng pawlah pawh hian nihna chuha phîli buaia phe sek ṭhinte hi khawtlang tana mi ṭangkai tak aiin, mi dangte tana hnawksak an ni duh fo. Chuti ang nun chu he kum sûl vei hian liampui se, kum tharah chuan heti ang thil hi hnawl bo ni mawlh tawh teh se.

Kum sûl a han vei ang a! Hlêmhletna leh induhsak bikna uchuak awm ṭhin anga an sawi ṭhinte pawh hi kan ram leh hnam nunphung min eichhe nasa bertu a nih avangin he kum hlui hian liam bopui se kan ti vek awm e. Mi hlemhlete chu kan ram leh hnam tan hian mi hnawksak leh hmelma lian tak an ni a. Chuti ang mite avang chuan kan ram hian ei leh bara intodelhna tur pawhin kawng dik a zawh thei lo ṭhin. Thil ti thei chinte lah chu lalna leh sum leh pai chauh an ûm emaw tih mai tur an ni fo. Ram leh hnam hi an hmangaih der a, an vei der emaw tih mai tur an ni fo si ṭhin! Chuvang chuan, mipui tam zawk, keini mi retheite chuan heti anga khawsa ṭhinte hi enliam mai harsa kan ti a ni. Mahni chhungkua leh duhsak zawngte chunga an thil tih dan kan hmu a, kan hriat ve fo phei chuan a tuartu niha tuar dan thiam hi harsa kan ti hle ṭhin a nih hi!

Eng pawh chu lo ni se, kum leh thar lo her chhuakin kum sûl a han vei ang a. Keini mi harsa tê tête’n Tlumtea thlir taka kan thlir, beiseina sâng tak nena kan nghah, hleih bik nei loa rorelna, rualkhai taka rorelna ni chu a la rawn her chhuak ve ngei ang tih kan ring a. Kan tan hian mahni intodelh ve tura lei rem rah ní a la rawn her chhuak ve ngei ang tih pawh hi kan ring. He kum sûl vei hian kan ṭawngṭaina pawh hi a hlawhtlinna min hmuhtir ngei ang tih pawh kan ring ve tlat!

Tichuan maw, ngaiteh, kum sûl tam a liam hunah ngat phei chuan he khawvel inher velin danglamna a rawn thlen ṭhin avang hian, ‘Kan hun lai chuan...’ tiin kan vanglai hun, kan sûlhnu liam tawh hnute hi tute emaw kawt tualah, thlasik ni lum hnungpuak chungin, kuhva ei sen huam a, a remchang lai apianga chil pik liam puat puatin, zozial pak khu luih luih chungin kan la sep ve vel mai mai ang a. Ṭhangthar lehzual zawkte’n 'mi mâwl' tia min thlîrin, biak tlak pawha min ngai loin min la en liam ve vel mai mai dawn si a!

Chutih hunah meuh chuan khawvel hi siam tirh a nih aṭanga tun thlenga thu dik la ni reng, mihring tute mai pawh kan intluktlanna awm chhun ‘thlanmual’ bak he khawvelah hian chanvo leh chanpual kan nei tawh lo ang. Kan tu leh fate (kan la nei ve a nih ngai chuan) chuan kan hming tak ngial pawh an rawn hre chhunzawm tawh lo ang. An titi-ah pawh kan chanchin hian hmun a luah pha hek lo ang a, chhetê tal pawhin min sawi ri ngai hek lo ang!

Chu chu, kum sûl liam ṭhin leh he hringnun danglam ṭhinin a ken tel, khawvel nihphung tur rênga Siamtu duan lâwk, mi tinin kan pumpelh theih si loh chu a ni zel dawn tak si a. Chhingmit hi tar si loin kan kum chhiar hi a tam chho zêl ringawt mai dawn chu a ni tak si a le!

- Vanlalzawma, Muallungthu