Kelkang hlimpui thlirna - (June 2015)
Kelkang Khua
Mizo Zahau lal hmingthang Nikuala thlahte khua a ni. 1912-ah kohhran a ding a, 1937 ah Liannawla lal laiin "Kelkang hlimpui" a thleng a, Aizawl bawrhsapin a hrem a, mi 3 Sylhet lunginah kum 1 lai a tan tir a, mi 100 dawn lai Aizawl lammual laiin a ‘sazai’ tir bawk. Tunah hian in 137 vel leh kohhran mi 600 vel an awm, Kelkang Vengthar nen in 220 vel an ni. Tuna Biakin hi Lal in awmna a ni a, a hma lehzualah Mihlimho in Biakin hmun atan an lo hauh tawh a, Lal chuan Kohhran tan pein Lal ban hma deuh khan tuna Gethsemani hmunah hian a insawn a, District Council awm tirh vel khan Burma rama Tuibual ah a pem san ta a ni.
Harhna 2013
2013 Kum tir aṭangin mihlimhoin harhna a thlen tur thu an sawi a, 2013 May ni 4 zanah mipa naupang leh nuhote ṭawngṭaiin, hmanraw hrang tam tak hmanga harhna hi inṭan a ni. Thlarau Thianghlim hna thawha sual thupha chawi, lawmthu sawi, ran talh, zaia lenkhawm leh lam, taksachetna leh ze chi hrang hrangin a thawk a, 2013 June thla aṭangin Biak inah zan tin an inkhawm a ni.
Harhna chhimtu mikhualte tana ram fan tur hmunte:-
1. "Awma ka ni"- tih hi khaw lu, kawng ṭantirah a in tar. (Exod 3:14- Mosia) Chhimtu Upa pakhat chuan, "Hemi ka chhiar veleh Pathianin min luah khatin ka hria" a ti.
2. Bethel Inpui - Kohhran bul tumin a hming an phuah a, 2004 ah in sak a ni a, rangva in lian lem lo a ni. Exod 25:10-12-a Jakoba'n mumanga Lalpa leh Vantirhkoh a hmuha malsawmna a dawnna hmun - Bethel (Pathian In) tih chawia sak a ni. A awmna hmunah inhmachhawnin Pathian biakna tur a ni.
3. Hmun Thianghlim - Sikul hmun hlui zawl mi 1000 chuang lenna a ni. Mikhual chamreiin a bul a ṭan a, Kohhranin a cheibawl zui a ni a. A hungna leh ṭhutthleng kual leh a laia thing Kros inphun a awm a. Kohhranin nitin inhlanna programme zing dar 10:30 velah a buatsaih ṭhin. Mahni inhlanna leh hnehna puanga aurual te, mahnia a thawh ang zela bawkkhup, ṭhingṭhi leh zalen taka ṭawngṭaina hman a ni, thuchah tawi sawi a ni bawk. (Exod 3:5, Lev 16:1-19, Heb 9:3, 19:30, Phil 2:8, Kol 1:19-20, Kol 2:14-15, 6:4-5, Luk 10:27, Mk 12:29-30, Mat 22:37). Hmun thianghlima awm tlak ni turin Isua thisena silfai kan ngai. Silfai ni turin Kros hmaah tlawm taka sual thupha chawitute chauh mi thianghlim an ni a.
4. Peniel (Pathian Hmel) - Kelkang khaw pa in a hming a phuah a. Jakoba (Bumtua), tisa a mi chak, Pathianin sawizawi tura a buanna hmun hming a ni. (Jakoban a buan hmasa lo). A tisa chakzia kha, Pathian meuh pawhin a hneh lo tih hriain a malpui ruh chuktuah a tih pelhsak a, a bai hlen ta a ni. Thlah phal lovin Pathian a chelh lui a, malsawmna dawngin hming thar Israela (Pathian Lal fa) a pu ta. Israela tan theihnghilh a har hle ang. Chu veleh ni a lo chhuak ta nia! (Kan tisa duhna leh felna hi tihtlawm sak kan ngai ṭhin.)
5. Paradis - Kelkang pain helai hmun hming a phuah hi hmun thengthaw nuam lai ber a ni a, chawlh hahdamna hmun a ni. (Luk 23:43, Kor II 12:4, Thup 2:7)
6. Moria - An khawpa hming sak bawk a ni. Abrahaman a fapa neihchhun a hlanna tura Pathianin hmun a ruat hming a ni. Ni 3 kal aia hla a ni a. Jerusalem a Solomona'n Biakin a sakna, (Tuna Dome of the Rock dinna) hmun hming a ni a, Abrahama'n amah inhlan lova, a neih ṭhaber leh a duh ber, a fapa hlan a inhuamna kha a ni.
7. Gilead - Reubena thlah ram chhunga hmun hming a ni a. Ruam pakhata sawntlung pawng lei rapin pa pakhatin damna a chang a, chumi hmun chu Kelkang kalten Gilead hming an puttir a, mi tam takin helai lei hi an dampui a. Tunah chuan an lai puk khuar nasa tawh hle. Gilead thinghnai, damna hriak leh hriak rimtui awmna hming chawia sak a nih hmel e. (Jer 8:22, Jer 46:11, Jos 28:38)
8. Gilgal (Lum bo) - (Josh 4, Josh 5:2-12) Khawdang Kohhran upa in a hmun hming a phuah a ni awm e. Thlalera kum 40 an vahvaih hnuin Jordan lui an kan a, Kanaan rama an inkulh hmasakna hmun a ni. Lung 12 an phun a, serh an tan. Thlalera piang serh tan lohho khan Pathian mi chhinchhiahna kha ti tluantling turin thisen chhuaka na tuarin serh an tan vek a ni. Kanaan ram la a ral do hah kha ralthuam thar la turin Gilgalah an lokir ṭhin. "Aigupta ho hmuhsitna lum bo nan serh an tan" tih a ni. Pathian mi thlan Hebrai ho serh tan lova an awm kha Aigupta miten an hmusit a ni ang. Mizo ho, Kristian hming pu hian Kristian chhinchhiahna kan put loh chuan Delhi, Silchar leh Manipur vela ringlo mi kan tihte hian min hmusit ngei ang a, Pathian ram la turin kan tlak lo dawn a ni. Kan nitin nunah heng, chapona leh tisa duhamna avanga hlepruk (corruption), hur lepchiah, ruihhlo leh zu, zuk leh hmuam, hleih neih, tisa thila duhamna etc ah te Krista chhinchhiahna kengtu niin kan inhria em? Israel fate chuan puanhnuaiah a ruka chhinchhiah an nih kha an hre ran lo thei lo ang. Tisana in a tih buai loh mi 2 (Joshua leh Caleba) anga Kohhran tana hruaitu rinawmte hi an ngaihsanawm e. Midang thlalera tisa mi ni a tluhlumte kha, tunlaia Mizo kumtling, ringtu inti mi tam tak ang hi an ni awm e. Tunlaia ṭhalai rual (puitling ni lo) harh tharte hi a taka Kros a serh tana ram la turin Pathianin a buatsaih mek a nih hi!
9. Gethsemani - (Mat 26:36-46, Mk 14:32-42) "Aw, ka Pa, a theih chuan he no hian mi pel lul rawh se, nimahsela, keima thu ni lovin nangma thu thu ni zawk rawh se". Pathian thu a nih chuan tuarna tawpkhawk atana inpek ral huamna hmun a ni. He hmun hi Kohhranin a hming vuaha a humhalh a ni. Kelkang lalin tuna Biakin hmun chhuahsana lal in thar a sakna hmun a ni a, Tuibuala a pem san hnuah ram buai laiin sipaiin an luah a. Tunah Kohhran ta a ni ta. Kelkang tlanga hmun ṭha lai, khawvel lalte luah ṭhin Pathianin Kohhranho a chantir zel mai hi a lawmawmin chhut tham a tling e.
Heng hmunah hian nileng zankhua in zalen taka Pathian pawl theih a ni a. Mimal te, mi 4-5 pawlho te, mi 30-40 rual emawte in duh ang angin bawkkhup, ṭhingṭhi, zangphar te emaw a hnehna puanga aurual leh fak hla sate, ṭhu chunga lo phun bel belte nen, bingbilet leh tlan kual vak vak te, nungchang chi hran a tam e!
Kelkang khawdai a hmun siam hi luh chhuah vek tur a ni an ti a, luhchhuah zawh chuan kan ti zo a ni mai a, engtinnge ni zel ang le? Kan kal tawhnaa pawl tharna dawn tawh leh dawn zel tur tawpintai awm lo tur khan thinglung a luah lo thei lo. Hmun hrang hrang khan mi tamtak hnenah thuchah chi engzat tak pe ang maw! Mi zir sang, milian leh eng faculty pawl lian emaw ni lo, Khawchhak kila thingtlang paho hnenah Thlarau Thianghlimin Mizo ringtute hruaina tur Kristian nun kawng sial tura hmun hming phuahtirin ngaihtuah zawm tur min pe a ni. Abrahama kha a kawmchar zawlah inthawi turin tirh nise a awlsam dawn tehreng nen, Moria-ah, ni 3 kal aia hlaa kal turin Pathianin a ruat miau si a nih kha! Pathian kohna a nih chuan mahni khumpuiah (he tlangah kher lo) pawh a ṭawngṭai theih tho a, Kelkangah pawh min ko thei tho bawk. 1906 ah Khasi rama harhna zarah Mizoramin Bethel (Chaltlang) ah harhna kan dawng a, chu mi darh zau zel chuan Kelkang khuaah ring thar a rawn siam a ni. Tuna kelkanga harhna aṭang hian engti ang takin nge a darh zau dawn le. Kelkang harhna chhimtute nun aṭangin a in lar chhuak ang.
Kohhran Biak in chhungah lut ila. Upate'n an theihtawk aia sang nih tum miah lovin tlawm takin mipui dawn tur thuchah nung an sawi a. Mipuiin thlarau awmchilh tih hriatin Pathian fak an kham lo. Lam nasa deuha langte khi tisa theihna chauhva tih reng chi a nih loh hmel, chhungrila thawktuin a tihtir an ni. Thlarau Thianghlima Piangthar lote tan "Engtik nge Isua hmaa an kun ang. An Tlantu tih hriain. A lalna hming fakin” tiin ṭhahnem an ngai a ni.
Hriat loh chhingkhual mi ze tinreng dawngsawng a, harsatna tam tak karah Pathian hminga lawm taka dawhtheihna leh remhriatna tinreng nen khawtlang an ṭangrual leh "Tlang Thianghlim nun" an entir hi fak sen rual loh leh sawi chhuah sen rual loh a ni e. Lal Isua intih tlawmna entawn zel a ngai tih a lang reng.
Hmanah Lucifera'n ropui chuhin Pathian ang turin a lal ṭhutthleng chawisan a tum a, Adama'n "Ei ni la la a Pathian an"- a tum bawk a. Pathianin hnawlin anchhia an dawng ta. He tisa ropui duhna leh chapona hi Adama thlah hri, Lucifera thlemna hmanraw lian ber a la ni reng. Zoram mipuiah leh a society thianghlim bera ngaih Kohhranah pawh hian chungnun chuhna hi Setanan mi thlem nan leh mi bawlzan nan a la hmang reng. Chumi sual aṭanga mi lachhuak a Isua Krista tlawmna zui turin Pathian khawngaihna nasa tak Thlarau Thianghlim harhna a lo thleng a ni. A thih hma hapta khat velah Isua kha a pianpui unauten an la ring chiang lo. "Lei ata khaikana ka awm chuan mi zawng zawng keima hnenah ka hip ang" a ti a. A thih meuh chuan an ring tawh. He lei thil lungkham tawh lova Isua nun ṭawmpuia khenbehte’n mi an hip ang a, an thlarau rawngbawlna a hlawhtling ang. Kelkang khua aṭangin a fawhkai leh meichher a rawn alh ṭan tih leh Isua Krista tlawmnaah Mizote mi hruai luh Thlarau Thianghlimin a tum a ni tih hi Thlaraua mit meng chuan hmu sela, beng nei chuan hre rawh se.