Written by
L.H. Shanliana

IPS-ah kan kang chat rei ta

Vanglaini, Dt. 3.6.2016 chhuakah khan ka vei ve zawng tak Article Pu R.K. Lianzuala ziah “IAS-ah kan kang chat dawn e”, tih khan min tur deuh tlat avangin kan thalaite cho nan he article hi ka han ziak ve leh a ni.

Nia, IAS ah hian kan far keuh keuh chu a ni ber a, amaherawh chu han ti ṭalh ta ila, Nl. Grace Lalrindiki Pachuau khan kan kang chat mai tur kha tui hna thar lo siamin kum 2014 ah a rawn in ziak tling leh hlauh a. A thawhrimna avangin Mizo fate min tuam mawi a, kan chhuang tak zet a ni. IPS tih loh, All India Service leh Central Service dangah hi chuan kan Mizo nula/ tlangvalte an lut thar ve zeuh zeuh a, ka han sawi tum tak chu, IPS-ah Zofate kan chhangkhat lutuk ta hi a ni.

Pu David Lalrinsanga IPS hi 1995 kumah inziak tlingin tunah hian Delhi-ah a awm mek a. A hnungah hian tun kum 2016 thlengin kum 21 chhung hian Mizoram aṭangin UPSC kal tlanga IPS a lut tumah kan awm ta lo tawp mai a ni. Awih har tak, mahse thu dik (bare truth) a ni. Tun kum 2 vel liam ta chhung kha posting-in Arunachal-ah kan awm a, tun May, 2016 khan Mizoramah transfer-in kan rawn insawn a. Dik tak chuan Arunachal hi literacy rate-ah pawh 2011 Census ah khan 66.95% an ni a, chutih laiin keini thung chu 91.33% kan ni a. Han en thuak chuan sang zawk hle ah pawh in ngai thei kan ni awm e.

Amaherawh chu, India ram pum inelna sang JEE, IIT, NEET entrance test leh UPSC exam result tun kum 3 liam ta thlir hian min lo leh pel daih tawh hi a lo ni a. Arunachal tlangval Mr. Jimmy Chiram IPS chu 2013 khan UPSC ah in ziak tlingin tunah hian ACP/ SDPO Mehrauli, Delhi-ah a awm mek. A ni lo pawh hi 2014 leh 2015 khan UPSC kaltlangin service dangah mi 3 an lut a, Army-ah pawh tunah hian Major General ṭanglai a awm mek bawk.

IPS bikah hian MPS aṭanga kaisang tlem kan awm a, kum 2/1 ah hian an pension nual ang a, direct a IPS lut awm ta lo chu Police Department lu bawrah mi kan nei mang dawn lo a ni. A pawi khawp mai! Direct a IPS lut, state danga awm pawh an senior hunah chuan kan hotute zarah Mizoramah Police hotu lu chan an chang thei thin a, a lawmawm hle. Amaherawh chu, sawi tawh angin 1995 hnu lamah Mizoram aṭangin IPS ah tumah direct a lut kan awm tak loah chuan tih ngaihna a vang ta hle.

Sap-in “Better late than never” an tih angin tunah pawh hian kan tlai lutuk hmain kan nula/tlangval zirlai ni mekte hian, a bik takin ṭan an lak a hun tak zet a, nu leh pa te pawhin sum leh pai hai luh na lam (business) ringawt thlir lo hian sawrkar inrelbawlnaah dinhmun pawimawh kan faten an luah a, India ram leh Mizoram tan ngei pawh, sawrkarah a fawng vuantu an nih theih nan theihtawp chhuahin kaihruai ila.

Kan ṭhenawm state Naga-land nula Amongla Aier kha 2006 ah UPSC kaltlang IPS ah a tling a, MP Cadre niin tunah hian IB ah deputation-in a awm mek a, a chhuanawm khawp mai. India ram chhung a kan tribal puite chak taka hma an sawn mek lai leh UPSC exam-ah pawh topper hial ni theiin, hmeichhiate dinhmun chawikan nan sawrkarin theihtawp a chhuah mek lai leh 21st Century pawh kum 16 na kan hman mek pawha Mizo nula IPS kan la nei lo te hi ṭan kan lak na tur pakhat a ni. Hmasa ber nihna hi eng thilah pawh a mawi hrim hrim a, Pi Clinton-i pawhin USA President hmasa ber nih tuma hma a lak mek lai hian Mizo Nula IPS hmasa ber nih han tum teh u khai, in thei ang.

A thu hrimah, sum leh pai ngah leh in leh lo ṭha neih lamah kan tlan chak viau lai hian sawrkar inrelbawlna lamah fatu pawimawh chanvo chang thei tur kan van telh telh chuan kan hmasawn zelna tur hi a khingbai dawn a.

Chuvangin, ṭhalai te u, kan ramin a mamawh a kan au tak zet che u a nih hi. Tun hma lam deuhah chuan UPSC exam-ah hian NE State zingah Mizofa ten hma an hruai ṭhin a IFS, IAS, IPS leh Central Services hrang hrangah lutin Central leh State sawrkar ah pawh Top post luah thei an awm thin a. UPSC exam ah pawh India ram pum a ST bikah Topper ni thei hial pawh an awm a nih kha.

Tun kum 1990 hnu lamah hian kan chhangkhat ta deuh hlek a, tun hnai deuhah phei chuan All India Service chu sawi loh Central Service hrim hrimah pawh UPSC exam ah Nil thak chang kan nei ta fo mai.

Hei hi hnam pum ang a chona lian tak a ni. Kan rual u zawkte hnung zui a kan chhehvel state dangte hmakhalh leh turin ṭan lak a hun tak zet. Han insang mar ila ṭhalai thluak ṭhate hian hnam anga Mizo-te kan him tlan leh kan chhehvel mi ten min chung en ṭhinna vawng nung turin beih a hun ta.

- L.H. Shanliana