Ṭhalaite leh ram danga hnathawh

Pu Reuben Lalnunthara Hnamte khan ngaihnawm deuhin ‘Ṭhalaite leh Eizawnna’ tih thupui hmangin a rawn ziak a. Chumi zûlzui deuh chuan thiam ang tawkin tlem azawng ka’n chhunzawm ve ang e.

Mizoramah hian nu leh pa leh rual û zawkte hian tun ai hian naupangte leh ṭhalaiteah hian career guidance (career awareness kan ti zawk dawn em ni ang?) hi kan uar thar a, kan ngaih pawimawh deuh deuh a, chhungkua, kohhran leh khawtlangah pawh kan sawi tam a ngai hlein ka hria. Pawl 10 leh 12 pass hnua exam theih te, graduate hnua exam theihte hi kan hre lo em em mai a. Dik tak chuan tuna zirlai lehkha zir mek 70% vel hian tum mumal tak (specific goal) pawh nei lovin an zir chho ve mawp mawp mai thei a ni. A sawitu ngei pawh hi chuti ang huanga lo awm ve tawh tho ṭhin chu ka ni a, chumi avanga ka ṭhalaipuite leh naupang zawktea ṭhahnemngai thar ta em em maite pawh ka ni mahna.

Graduate hnua exam theih (central sorkarah) lo tamziate hi kan sikul leh college kal hun lai khan kan lo ngaihtuah lo em em mai a. Sipai officer nih tum tan pawl 12 pass veleh NDA (National Defence Academy)-ah entrance exam a pek theih tih te. Tin, nurse nih tum tan pawh pawl 12 pass veleh GMN (General Nursing and Midwifery)-ah entrance a pek theih tihte hi hre lo kan tam em em. Graduate/post graduate hnuah han exam thar lehte kan tum a (kum 3/5 hma lama exam theih daih tawh kha). Kum a lo tam hman tawh si a, tam tak chu kan buai ta ṭhin a nih hi. BA phawt te, MA zawh phawtte hi kan tum a, a ṭhat tho rual hian, tum mumal nei lo na nâ nâ chuan degree sáng tak nei chungin pawl 8 pass chinin an dil theih 4th grade hna kan inchuh leh luih luih ṭhin chu a nih hi tir’u?

Mizo ṭhalaite hian ram danga hna thawh hi kan hreh hle niin ka hria. Kan state sorkar hna lak exam tuma hming pe kan tam ngaihtuah hian central sorkar hna laka exam tum ṭhalai hi kan tlem thei hle a. Kan state ṭhenawm Manipur aṭanga (Mizoram centre-a hmang) SSC exam attempt tam ṭhinziate hi kan ngaihtuah ngai em aw. Kum tinin SSC (Staff Selection Commission) hian hna chi hrang hrang tam tak a la (recruit) ṭhin a, Mizoram aṭanga ṭhalai exam tum kan tlem thei em em mai hi a pawi ka ti. Kan state sorkar hna lakah ringawt inziah tlin kan tum chuan (tih tak takna nena kan beih bawk si loh chuan), rei lo tê-ah kan kumin a chaldelh ang a, kum a lo over ang a, degree nei sang em em si khan hna thawh mumal nei lovin ṭhalai lehkhathiam tam tak kan tei suau suau ang tih a hlauhawm.

‘Buana hmaa kherh’ tih ang deuhvin, ram danga eizawn hi huphurh nghal em em loh a tur a ni. Pu RK Lianzuala khan a thusawinaah, “Ram danga lehkha zir tur pawha kan awm theih chuan engvangin nge hna thawk pawhin kan awm theih loh ang?” tia a sawi kha a dik hle a ni.

Central sorkar hnaa inziah tlin hnu hian kan hnàah kan lo tui viau lo va, mahni state-ah ngei exam kan attempt duh leh a nih pawhin a theih vek a. Mahni thawhna office-ah NOC (No Objection Certificate) làin mahni state-a hna sáng zawk exam-in kan haw reng reng thei tih kan hriat a ṭha bawk awm e. Chuvangin, vai rama hna thawhte hi i hreh lo ang u.

Mizo tlangval chhuanawm deuh pakhat Mark Zuala an kawmnaa a sawi dik ka tih em em ka hriat reng pakhat chu, “Zirlaite hian pawl 12 an pass chiah hian zir zawm nghal mai lovin, kum 1 emaw, kum 2 vel emaw vai ram emaw hmun dangah hna thawkin awm phawt se, tichuan, a duh chuan zir chhunzawm leh mai se, ṭhahnem ngaih nachang an hre daih zawk ang,” a tih kha a dik hlein ka ring. Kan comfort zone (a nuam chin) chhuahsan tumna rilru kan neih loh chuan hmasàwn a har ṭhin. Mihringte hian han indài harh te, han pal ve pawp pawp te, han tihsual ve nawk nawkte hi kan mamawh ṭhin, thil ṭha zawk a rawn chhuahna tur chuan.

Vai ramah hian hna thawkin kum 4 ka awmna a lo ni ve ta reng mai a, Mizorama ka awm lai ai khan zirna leh eizawnna kawngah hian ṭhahnem ka ngai thar ta daih zawkin ka inhre ve a ni. Ka awm tirh kha chuan ṭawng lamah harsatna ka nei bawk nen, ka mangang/buai ve ṭhin hle a; mahse, kumte a han vei meuh chuan ka inchhir ta lo khawp mai. Experience tam tak sawi tur la nei lo mah ila, eng emaw chen sawi tur chu ka neih ve phah a ni.

Chuvangin, ṭhalai lehkhathiam tam tak hna zawng mekte hian central sorkar hna lak hi ngaihven thar lehzual ila, exam-te beiin, a tam thei ang ber i attempt ve zel ang u khai.

- Muanpuia Vanchhong