Kum thara sawrkar ngenna pathum
MNF sawrkar hnuhnung bera kum thar hmasa berah khan, 'Kumthar thuchah' te kha ka'n ti ve khanglang a. Chanchinbua chhuah mai duh tawk lovin, ṭhahnem ngaih luatah a copy kha Hnam Rûnah mi pakhat kha an pute lo pe turin ka ti a, a pe ta nge pe ta lo chu ka hre lo. Kum nga a’n ral meuh chuan kan duh dan leh ngaihdan, ṭha kan tih zawng leh kan ngaih pawimawh zawng chu a lo inang leh lem hlei lo va. Tun ZPM sawrkar kum thar vawi hnihnaah hi chuan, 'Thuchah' pawh ti ngam tawh lovin, ' Ngenna' ka'n siam ve leh hrim hrim ang e.
1. Kawng:
Kum tluanin kawng hi ngai pawimawh ber mai u la. Siam tam lam aiin, siam chhun apiang a ṭha thei ang ber ni zel se la. Tichuan, in la siam hman rih lohah pawh mipuiin in siam tawh leh in chet vel dan an hmuhin, dawhthei tak leh lungawi takin an lo awm thei dawn a ni.
Ṭhâl kawng ṭhat lai a nih avanga mipui lungawi lo ri a reh deuh avangin inthlahdah miah suh u. Fûr a lo ni leh ang a, mipui leh opposition ho thawm a ring nasa leh dawn a nia. Sawrkar leh ruling party tan a manganthlak leh dawn a nia. Ka sawi tawh ṭhin angin, keini ang ramah chuan kawng hi sawrkar lai tehna lian ber a ni. Chuvangin, north east-a kan tlang rampui, Sikkim leh Nagaland pawhin inkalpawhna an ngaih pawimawh avangin kawng leh lei (road & bridge) chauh enkawl tur minister an neih ang hian, kawng chauha insawrbing tur minister nei ve ila kan ziaawm ngawt ang.
2. Grade A officer lak:
Ka sawi ṭhin tawh angin, kan rama mipui mamawh tak tak leh harsatna sut kianna tura thawktu indaih lohna hi a sign-tu tur ringawt leh platform aṭanga thil hawngtu leh thu sawitu tur ringawt group A officer tam em em ringawt hi ni lovin, a taka thawktu tur hna hniam lam hi a ni zawk. Work department pathum – PWD, PHE leh PE-te hi mipui nena inzawm tlat, a taka thawktu mihring ngai tam an ni. Department dang pawh an ni vek; Police officer tamzia te hi. Department hrang hranga officer tin hian bungrua leh mihring eng emaw zat an pawt peng ṭheuh bawk si.
In sawrkar hma pawha ṭha lo in tih, tu sawrkarah pawh an mahni leh an party sawhngheh nana kum tin Combined Competitive Exam buatsaih ṭhin hi titawp teh u. An thawhsak mipui (population) tlemzia leh an thawhna ram area zîmzia enin, kum tin officer post phuahchawp siam belh ṭeuh ṭeuh hi kan ram retheih dan nen a inhmeh lo. Inrenchem sawrkar nen pawh a inhmeh lo lutuk. Kum 2025-ah pawh hian tih leh ṭâlh in tumin a lang a, hei hi cancel lova kaltlangpui in tum a nih pawhin, a bak chu kum thum kum li danah ti tawh rawh u. Kan ram hian chhiat phah lo vang, hma kan sawn phah zawk ang.
3. PSU tihtawp:
Kan rama public sector undertaking ṭhenkhat hi, hmâna a din tirh aṭanga vawiin thlenga hlâwkna awm miah lo, sawrkar hekna zar zarte hi, in sawrkar hma khan tihtawp in duh ni khan ka hria a. Mahse, hei, sawrkar pawisain in thuam belh sauh sauh mai si. Chairman-te in ruat thar leh lawi si. Sawrkar apiangin tihtawp an duh, tute emaw hmai zah vanga an tihtawp ngam loh hi, nangni Kalphung Thar sawrkar hian huai takin han titawp teh u. Tu ma’n an dem lo ang che u, an fak zawk ang che u.
Thil hrang hranga chairman leh consultant, adviser in lo ruat tawhte hi party tana an thawh hlawk em avanga an phu ang ngeia chawimawi leh chhawmdawlna, political rehabilitation dawng chu an ni ngei ang. Hetiang hi tu sawrkarah pawh, tu tan pawh inchawlhtir leh chu thil hreawm a ni tih chu hai rual a ni lo. Chuvangin, mipui leh opposition ho mit timîm lo zawngin, sawrkar meuh chuan kawng dang in ngaihtuah thei mai ang. Anmahni hian, 'Sawrkar leh party hmel tibâltu, ram tana pawimawh leh ṭul tak pawh ni lo, mipui leh opposition ho kamchhe tleuhna tura awm reng ai chuan sawrkar leh party leh ram hmangaihna vangin ka lo inthiar fihlim ang e' an ti thei a nih phei chuan, he sawrkar hi chu a ropui ngawt ang.
An phu ang chawimawina leh hlawkna leh zahawmna chu in sawrkar chhung atan in pe thei ang a. Board, body ber in ṭhiah tawh chuan tu sawrkar mahin an rawn din leh kher tawh lo ang. Kan ram tan a ṭha reng tawh dawn a ni.
Tlangkawmna:
Chhun leh zan tinin, mipui hmuh tur leh hriat turin, khuallian leh thil hawn in ngah lutuk. Thu ṭha tinrêng pawh in sawi tam ta. Hei hi chu mipui sawrkar kalphung pangngai reng a ni. In danglam lo. Sawrkar ṭha leh danglam, mipui duh rawn, people choice ni tur chuan mi tih duh loh leh tih ngam loh tih ngam a, mi tih dan ṭhin tih loh ngam a ngai. Nangmahni mipui hmaa inlan tam tawh lo hian a taka in thil tihte mipuiin hmu tam zawk rawh se. Matthaia 5:16–"Chutiang bawkin in êng chu mi hmuhin êng rawh se; chutichuan, in thil ṭha tihte an hmu ang a, in Pa vana mi an chawimawi thei ang," Isua'n a tih hi he leiah hian eng hunah pawh, eng thilah pawh a dik kumkhua reng a ni.
Sawrkar ṭha leh danglam beisei avangin mi ṭhenkhatte’n kumtluanin thu an ziak ṭhin. Mahse, sawrkarna chan lai chuan tu ma’n an bengkhawn ṭha duh ngai lo. Inthlan a lo hun leh ang a, chung mite tho chuan sawrkar thil ṭha tih leh thil ṭha lo tihte an rawn ziak leh tho ang. Mi thiam leh thil chik mite’n chanchinbu leh TV-ah sawrkar leh party-tinte an rawn ching let leh dawn tih erawh hria ila.
Thil ṭha tam tak in ti tawh a, tih leh zel pawh in la tum. Thil ṭha zawng zawng hi tih vek sen a ni lo va, a tih zung zung theih bawk hek lo tih hriatpui chung che uin–tun kum khat chhunga thil tih nachang in hriat loh leh in tih duh loh te, in tihsual palh leh in tihsual luih ṭhenkhat awm tawhte haider chungin, thil ṭha zawk beiseina avangin tunah pawh kei paw'n ka'n ziak ve mai a nih hi.
Rinawmna, dikna leh thil ṭha tih hi a hlauhawm miah loh!
- K Hmingthankaia