Christmas leh culture (1 Petera 1:18,19)

Kristian chhungkua leh kohhran hovah Krismas awmzia sawifiah tum emaw, inhrilh emaw chu thil ṭul lo tawp leh ninawmah kan ngai a ni mai thei e. Chutih rualin, kan hman dan hian kan hman chhan ber Isua Krista a tilawm ang em, tih chu zawhna lian tak a ni ta. Kan hriat chin tawi hle mah se, Mizote kan Kristian hma nun kha ngaihtuah let ta ila. Duh lo tawk chu awm mah se, mi lu la hnam kan ni tih hi a dik a; keimahni leh keimahni kan indo fo va, kan inthat buaih buaih a, han pung zia kan lo ni lo. Kan hmanlai lungphunte hian hawrawp pawh kan nei lo a ni tih a tichiang em em. Kan missionary sapte khan khawvela hnam ṭawp leh bâl ber ber zingah min chhiar tel a. Ramhuai bia kan ni lo kan ti a, mahse, ramhuai chu min tinatuah ngaia a hnena inthawi ṭhin zawng kan ni chiang. Keimahni culture-a kût kan lo neih ve zawng zawng chu zu leh sa nena inlaichinna nei vek a ni a; kan thawnthute hian fahrahte chanhaizia leh retheihna nasatzia an tilang. Kan in leh lote an chau em em a, khaw tam tak chu lo neihna lam lama insuan mai maite kan ni a, khaw bu nghet tak tak pawh nei hlei thei lova pêm kual hnam kan ni. Dik tak chuan kan lalte in, kan pi pute’n ropui an tih em em pawh kha chau tak a ni.

Hetiang hi kan dinhmun a nihna ata min hruai chhuaktu kan missionary sapte hi a chang chuan kan han dem dawn dawn ṭhin a. Mihring an nih ve avanga tih dik loh an neih vete chu awm pawh a awm mai thei e. Nimahsela, kan din hmun hlui ata min hruai chhuak a, ziak leh chhiarna tur hawrawp min siamsak a, ramhuai hlauhna ata min chhan chhuak a, khawvel êng min hmuhtir hi lawm hliah hliah tur kan ni. Pathian thuin, “In thlahtute pek chhawn, in awm dan eng khaw ni lawilo lak ata chu thil chhe thei, tangkarua leh rangkachaka tlan in ni lo va, beramno hmelhem lo leh bawlhhlawh kai lo thisen anga Krista thisen hlu chuan tlan in ni zawk tih in hre si a,” a tih hi Mizote tan hian a dik em em a ni (1Petera 1:18,19). Kan missionary-te zara Setana bawih ata chhuak a, Krista chhandamna ropui tak mai changtu kan lo nih hian, chapo takin, chanchin ṭha min hrilhtute chunga awm ta ang maiah kan inngai ang tihte hi ava hlauhawm em! Hnahkhâwrin mulêk a hring tihte hi kan ang palh ang tih a hlauhawm e.

Kan pipu nun hluiah khan nun mawi leh ṭha tak tak chu a awm ngei ang. Amaherawhchu, kan kûtpui neih Chapchar Kût leh a dangte pawh thlir let ila, mipui vantlang hlimna ní a nih rualin, zu leh sa nena inkaihhnawih vek an ni a. Chung chu kan nun titawi a, chhungkaw tam tak tiretheitu kha a ni. Ringtu kan lo nih aṭang khan chung culture-te chu an bo ta dêr chu ni lo mah se, kan nun tak tak zawk, khawvel mi ni tawh lova van mi kan nihna chuan culture thar min pe a. Kût ropui tak tak Pathian nena inzawm tlat, Pathian chawimawina tur leh biakna tur, a hnena lawmthu sawina tur Krismas, Good Friday leh Thawhlehna Ni te leh Pentekos Ni te min pe a. Hengte hi ringtu nun châwmna leh Pathian fakna leh biakna ni pawimawh atana hmang tur kan nih laiin, kan culture hlui, Kristian hma lama mi chu kaitho lehin uchuak takin kan hmang a, nun hlui kan tung ding leh ṭhin. Kristiante hi nihna pahnih nei kan ni a - kan tisa lamah lei lal ram, kan thlarau lamah van khua leh tui. Thlarauva piang tawh chuan a nuna thu neitu tur, a ngaihlut zawk tur chu a hria ang.

Chutih laiin, tisaaa nawmchen hi nuam kan ti ta em em mai a. Kan Mizo kût neih sa, kan pi leh pute’n an lo hman ṭhin pawh chu duh tawk lovin kan phuah belh zel a. Heng hi kan Kristian nun nena inrema hman tum lovin, pipute hman dan hlui kan chawk nung a, zu leh sa nen bawk. Chung chu sap leh Korean nunah kan ngai ta em ni? Heng zawng zawng hi kan Kristian nun, kan nihna thar, Pathian hnen ata kan hmuh, ringtu nun nena inrema hman tumna awm eih lovin kan culture hlui ang chiahin kan han hmang leh ta a. Tirhkoh Paula’n, “Tuna Pathian in lo hriat hnu hi zawngin – ni lo, Pathian mi hriat in lo nih hnu hian, tih tur a ni zawk e, khawvel zirtirna dik lo, eng mah ni hlei lo, a bâwiha awm leh in châka te lamah chuan engtiziaa hawi kir leh nge in nih? Ni te, thla te, hun te, kum te in serh ṭhin, in tan thâ ka sêng thlawn dah law maw tih ka hlauhsak a che u,” a tih ang mai kha kan ni ta.

Tun hnai lawka Winter Festival hman zawh takte kha ngaihtuah ila. Eng vanga buatsaih nge? Central-in cheng nuaih 25 an lo phalsak a, Mizorama awm lo sum cheng 25 lak luh theihna a nih chuan a ṭha e, pawisa khawlai leng a ti tam dawn a, an ti a ni âwm asin. Thil hlutna zawng zawng suma kan chhût vek pawh hi kan tlûkna hnâr a ni. Festival chu an han hmang ta ngei a, zufáng zawrh phal a ni a, zufáng karah zufáng lo a inzep tih hi tu ma’n kan hai ka ring lo. Zufáng chu a chah mai a ni.

Khawthlang ramah chuan Krismas pawh Winter Festival an ti tawh a ni âwm e, titute ngei hian tu’ma tur luih lohvin kan siam ve ta. Heng hian Pathian khawngaihna azara chatuan nunna changtu kan nihna aṭang hian nasa takin Zoram mipui hi min hnuk hniam tih hi hai rual a ni lo. Krismas boruakah pun khawmna hrang hrang kan buatsaih a, ṭhalai chauh ni lo, nu leh pate pawhin kan hlimpui a. Heng kohhran pawn lam leh Pathian rawngbawlna hmingpua intihhlimna dang kan buatsaihte hian kohhranin khûn taka nau piang lawmna kan hman ṭhin, Krismas-a kan Pathian biakna leh chawimawina boruak hi nasa takin a tichhia tih hriat a hun ta hle mai.

Juda-te hi thlir ila, Pathian hnam thlan an ni kan tih angin an history chu Bible hi a ni a, an culture pawh Bible-a mi hi a ni. Chung chu vawiin thlengin an la zui ṭha em em a, Isua an man fuh lo erawh pawi kan tihsak hle; a dang an chher belh an chher belh lo. Kût pawimawh tak tak an neih pathum - Kalhlên Kût, Bâwkte Kût leh Pentekos Kût te bakah an chher chhuah thar Purim Kût leh Hannuka (êng kût) pawh khawvel kût angin an hmang lo, an sakhaw kûtte ang thovin puithu takin an serh a ni.

Keini chuan kût kan tih thar reng reng chu Kristianna pawn lama mi vek a ni a, kan Kristianna do zawng veka hman a ni ti ila a sual lo vang. Heng hmang hian Setana’n kan sakhaw hunpui pawimawhte a do va, kan Kristianna atana ṭhalaite hîpna tur a maw kan tih hi kan thlarau lam nun atana hun pui pawimawhte ngaihsak lo va; a pawimawhna leh a ropuina min hlamchhiahtirtu chauh an ni.

Krismas ni, kan chhandamtu lo pianna ní, urhsûn tak leh ropui taka kan lawm ṭhin, Pathian hnena lawmthu sawina hun atana kan hman ṭhin kha a lo thleng a. Khawi lai kohhranah nge Thlarau Thianghlim nen khawvel thil nen pawlh hauh lova hmanna a awm? Urlâwk zana hlim taka kan zai ṭhinna thlarau kha khawiah nge a awm tak? Zai hlim ringawt a ni hleinem kan ti a ni ang e. A nih leh khawi laiah nge zai lo pawha Pathian pâwlna nen hlim taka kan hman?

Zoram Kristiante hian hmelma hnathawh dan hi kan hriatthiam a va pawimawh em! Hman hlim loh hlauva keimahni chher chhuah chawpa hlim kan tumna zawng zawng hi a thlawn mai a ni. Kan hlimna siam chawp zawng zawng hi Bethlehema nau piang lawma hlimna a ni tawh lo, kan siam chawp hlimna mai mai a ni. Pathian lawm zawng zawng lovin, keimahni lawm zawngin kan intihlim mai mai ni ta berin a lang e.

- Commissioner Lalkiamlova