Written by
- Dr J.T.Vanlalngheta
Zonuam. Phone 9436198502

I la tihlum zel dawn em ni? (2025 Presbyterian Puitling SS zirlaibu thlirna nen)

Nungcha humhalh thu hi kan sawi reng a, sawrkar pawhin he lam kawngah hian hma a la reng bawk a, duhthusam erawh chuan a la sâwt tâwk lo deuh si; i ṭang sauh saih ang u. Tha kan thlah loh chuan 100% hlawhtlin hun a la awm ngei ang tih ring ila.

Kum 2024-a Govt Mizoram Law College Alumni Association din cham lawmnaah nungcha thattute hrem zat (conviction rate) chungchang ka sawinaah ka lo duhthawh deuh a, duhthawh tur pawh a ni reng a. Ṭhianpa Madina tha a lo na deuh a ni ang; civil judge-a nih laia Aizawl pawna a awm laia an conviction zat a rawn sawi chuan rilru a tidam huai thei a, nungcha humhalh duhtute tan hriat a nuam hle bawk. Ṭan lak zui zel erawh a la ṭul hle.

Bible thu:

Kan Lalpa Isua Jordan luia baptisma a chan khan Thlarau Thianghlim chu taksa puin ṭhuro angin a rawn inlan a (Marka 1:10). Setana nen ni 40 leh zan 40 zet an inbeih hnu khan "... ramsa zingahte a awm a” (ibid 13) tih kan hmu a ni. Heng bakah hian Isua hian tehkhinna a sawinaah nungchate leh thil siam dangte hi a hmang rim hle bawk.

Heng zawng zawngte ngaihtuah hian Isua leh thil siam dangte hian inlaichinna thûk tak an nei tih loh rual a ni lo. Chutih lain, keini Mizorama chengte lah chuan ṭhuro sava nunnêm, Thlarau Thianghlim channa meuh pawh zuah lovin kan kâp a, kan âwk a, falin kan delh a. Kawng hrang hrangin an lakah nunrâwnna kan lantir duh hi chu a râpthlâk a, a makin a mâwlthlâk hle tih loh rual a ni lo.

Kan vir êmna leh dam kan duhna hi nungchate sa eiah ni lul tawh suh se. Rawngbawltu zingah ramsa leh sava sa la ei châkte kan la awm em? Chutiang chu Thlarau Thianghlim zarah tihbo tum tur a ni. Pathianin, "Ramsate pawhin mi chawi mawi ang," (Isaia 43:20-21)a ti. Mahse, ramsa ei duhte chuan kan chunga thu neitu ber Pathian aw meuh pawh hi an ngai pawimawh duh si lo. Pathianin a ruat anga anmahni nih dan tur anga thlamuang leh zalen taka nungchate an tla a, an hrâm hian Pathian an chawimawi tihna a ni a, chu chu nungcha thah chingte hian nungcha/ramsate’n Pathian an chawimawi hi an phal si lo niin a lang si. Bible aṭanga thlirin hetiang hi a dik thei mawlh lo a, hei vang hian Pathian thinurna hi kan chungah a tlak phah tawh ang tih pawh a rin theih a ni.

Krismas atana chhungkuain sa hmeh loh hlauh vanga nungchate kan that hi Krista piancham denchhena tih a nih hian a dik thei lo tih kan hre tawk lo va, inthiam lohna lah kan nei hek lo. Chua chhapah dân (Wildlife Protection Act) kan bawhchhia tihna a ni bawk.

Hawh u, nungchate lakah hian zahngaihna i lantir tawh ang u. I hmelhriatin nungcha, e.g. sava, ramsa, etc. a that tih i hriata thuneitute i hrilh khan thil ṭha ti/dân zâwm leh Pathian thu awih i ni zâwk tihna a ni a, dan kengkawhtute i pui tihna a ni bawk. Thusawm pek a, ‘I vêngte hêk suh’ tih hi, 'Thuhretu derah ṭang suh' tihna a ni zawk tih te hi i hria ang u. Nungcha thattute inzêppui hi Pathian thu awih lohna leh thil sual titute ṭanpuina a ni a, khua leh tuite tih tur 'Fundamental Duty [Article 51A (g)] hlen lohna/bawhchhiatna a ni zawk tih i hre thar bawk ang u.

Dan bawhchhiate chu ramsate hlutna aṭanga tehin hremna dan (Section 428, 429 IPC/BNS 328), kum 5 thleng lung in tântir emaw, chawitir emaw, a pahnih emawa hrem theih an ni (Section 428, 429). He inhremna dan Indian Penal Code hi dan thar Bharatiya Nyaya Sanhita, 2023 chuan thlâkin, section khatah khaikhawmin, hriat leh lekkawh a awlsam zawk nan Section 325-ah a dah a ni. Pathian thu kan zâwm lo a nih pawhin dan tal zâwmin i zah hram hram tawh ang u. Nungcha thah chingte hian dan bawhchhiat hi a hlâwk lo mai ni lovin mualphona leh inchhirna a thlen zawk ṭhin tihte pawh hi hre thar mawlh se la a va tihzia dâwn êm!

Kum 2025 Presbyterian Kohhran Puitling Sunday School zirlai bua zirlai 36-naah, 'Thil siam dangte humhalh' tih thupuia hmangin nungcha humhalh chungchang a lang ve a, a tihzia ngawt mai. Thil siam dangte laka kan rilru put dan tur chungchang hi zirlaibu pakhata hman tham a ni nachungin, zir lai 36-a mi chauh pawh hi ṭhahnem ngai taka kan zir a, kan zira chu kan zawm bawk chuan, nungchate leh thil siam dangte duatna kawngah mi tam tak chuan hma kan sâwn phah ngei ang.

Zirlai tawp ber 46-na phêk tâwp bera 'Pathian ram a ding reng dawn' tih thupuiah hian a ziaktuin a phek tawp ber (pp.263)-ah, "Thim ata chhuaka Pathian ram ênga chatuan nun neitute hian zah taka Pathian biaa chibai bûkin, thil siam zawng zawng chunga Krista lalna chu kan puang zel tur a ni," tia thlarau taka thupek a chhuah hian nungchate lam thuah chuan, anmahni chu that lo va, mihringte nena nun ho dial dial a, Pathianin an awm dan tur leh khawsak dan tur dik taka a duan anga zalên taka awmtír hi Mizorama cheng zawng zawngte tih ngei ngei tûr (obligatory duties) a ni, a tihna angah pawh ngai ila a sual àwm lo ve.

- Dr J.T.Vanlalngheta, Zonuam. Phone 9436198502