Toilet paper

Kan inthiarna pindanah ka lut a, toilet paper ka lak thlak rual chuan a hma pawha ka ngaihtuah tho thil ka ngaihtuah chhuak leh a; a hma daiah ziak ka tum, ka thatchhiatsan kha kan puah thar leh a ni e.

Tuna ka toilet paper sawi hi Krismas hma deuha kan bazar ṭuma ka lei a ni a. A hmain ka lei sual tawh a, chokaa hman chi kha ka lei mauh mai a, taksa hnuai lam hrûkna atan chuan a tih chi hauh lo kha a nia! Packet lian 10 awmna chi chu lei tumin ka la a, mahse, a man ka han hriat khan a lo to nasa mai a. Cheng 1,000 chuang man a ni lawih mai kha a hmaa 10 awm chi, cheng 400 tling lova ka lo lei ṭhin tawh nen ka khaikhin a; a siamtu an inang lo tih hre mah ila inthlau ka tih em avangin ka lei duh ta lo va. A bâwm tê zawk, paruk awm chu ka lei ta a.

Inthiar/inbual pindana ka dah chu ka hman hmain ka bèl chiang lem lo va. A hmaa ka lei ṭhin ai chuan a man chu a to zawk tih hre tho mah ila, 10 bawm ai khan a tlâwm avangin (paruk chauh kha a awm miau va) ka lungawi kha a ni ber mai. Tichuan, ka’n hawng ta a, a hlûm chu a lo lian hle mai a, a puan lah chu a ném thlap mai. A hmaa tláwm taka ka lei nen ka khaikhin a, ka hman apiang hian ka lawm ru veng veng thei a nih chu!

Kan tleirawl lai khan (hmeichhe tleirawl zia an ti teh châwk a) mi ngei ringawt kha kan ngah khawp a, ka ṭhiannu nen khan. Ṭhenkhat chu an hmel aṭang ringawt te, an kekawr tâwt em em avangte khan kan ngei ngawt ṭhin kha a nia. MA zira Mizoram pawna kan awm ve laite khan a chhan sawi tur awm miah lova ngei rîk ngawtte kha ka’n nei kha a nia! Khata kan ngei hmasak, kan inhriat pawh hnua kan ṭhian ṭha em em lo ni ta site kha a engamah hmaa ka lo ngei ve ringawt kha ka inngei hnuhnawh teh asin.

Hna ka thawh tirha ka thawhnaa lo thawk hmasa, an hmel/hmai ka hmuh aṭanga ka nêl loh nghal ringawtte an awm a; political party ka zawm ve tirha ka ei loh nghal ringawtte kha! He ka hnathawhna hmuna ka nêl loh hmasak rîk ngawt hi kan inhriat chian hnu chuan ka thuruk tam tak thlenga ka hrilh ngam leh amah pawhina min hrilh ngam ṭhian a ni zui ta daih a. Political party ka zawm tirha ka ei vak lohte kha ka lungrualpui em em leh ka nuihpui bâwk bâwkte an lo ni ta bawk.

Ei tur lamah pawh a ni tho. Ei chhin miah lova ka duh loh nghal hi a va tam tak. Butter fruit (avocado) hi a hmel aṭang ringawta ei ena ka en loh leh tui lo tura ka ngaih a ni a; kan thawhpui (Prof. Hmasai)-in tiffin-ah a rawn pai a, min ei chhin luihtir a. Ka lem hnua a hânna tui em em khan ka thei duh zawng takah a siam ta a, ka ei apiang hian hre chiang lova ngaihdan ka siam âtthlâkzia kha ka hre chhuak ṭhin.

Tu pawh mai hian ngaihdan leh pawm dan nei tur hian zalenna kan nei a. Thutlukna kan siam dawn pawh hian tam takah chuan kan tawn tawh leh kan hmuh tawh aṭangin kan siam ṭhin. Thil pakhat ṭha lo leh dik lo nia kan hriat chu a ang chi emaw a lo awmin kan hriat hmasak nen danglamna awm lo turah kan ngai a, kan do va, kan erin kan haw nghal fo mai. Hetih rual tho hian ṭha nia kan rin laklawh tawh chu ṭha lo thei lovah ngaiin, kan ngaihdan hmasa thlâk kan duh lo fo ṭhin.

Kan tunlai hun tawng meka thil thleng tam takah hian bêlchiang hmasa lova kan ngaihdan neih hmasak aṭanga teh tlin leh tlin loh kan nei nasa hle niin a lang.

Toilet paper tlâwm lo lei ṭhinin a man to zawk ka iai nachhan kha a chhunga awm ṭhatna hmu hauh lova rilru ka siam vang a ni a. Belhchian dâwl, a man to zawk phu em em kha bêl chiang lovin ka lo hnâwl thuak thuak kha a nia (a tlawm zawk, a hmaa ka lei ṭhin ang kha lei hmu ni ila ka lei ngei dawn si a).

He hringnun kawng kan zawh mekah hian ngaihdan siam liam puata nghet taka vawn tlur hi a va awl tak em. Mi, an ṭhatna lai hmuh hma hauhva kan ngei leh kan lawm lohva kan kal pelh hi an tam khawp hian ka ring ṭhin.

A tlâwm kan zawnna lamah to anga lang, ṭha si, a man phu si hi kan lo hnâwl fo em? A hmel leh a lan dana kan nêl loh, kan tana mi rintlak leh ṭhian tha tur hloh hi kan ngah lo’ng maw? Kan thei tui tih sa chauh ei hian thei dang hrisel deuh deuh kan lo hnar tawh em?

Pâwn lam lan dan aia nghet zawk chhung lam bêl chiang tur hian kan rilru hawng ila. Ṭhatna lai nei vek mihringte hi kan awmna leh kan káwr aṭanga inteh tling (tling lo) mai lo hian, inzir hmasa ila a va ṭha dawn tehlul em!

Keini duh loh kha mi tam tak tan rangkachak aia hlu an ni thei a, kan duh zawng tak tui ti miah lo pawh an awm thei ve reng tih hriain, kan hringnun kawng zawh, rei lo tê chauh ni tur hi lawmna tur zawng chungin i zawh ho ang u.

- Dikteii Hnamte