Written by
- Dr. Rohmingmawii

Yoga leh Sakhua

Prime Minister zahawm tak Narendra Modi hmalakna zarah UN chuan June 21, ni rei ni ber chu International Yoga Day-ah a puang a. He thutlukna hi khawvel ram hrang hrangin an thlawp nghal a, ram 177 laiin zawmpuiin hetiang hawia UN General Assembly thutlukna zawmtu (co-sponsor) ngah ber record a siam nghal a ni. India sawrkarin ram dang nena inlaichinna a siamna leh a hnehna (influence) hmanrua (diplomatic strategy) ropui tak pawh a ni nghal a ni.

India ram leh khawvel hmun hrang hrangah Yoga ni hmang tura phur taka hma an lak lai hian ram chhung hmun hrang hranga sakhaw tenau zawk (religious minorities) te erawh chuan an sakhaw rindan tiderthawng thei nia ngaiin duhlohna thu an lo tlangau pui ve mek a. Muslim sakhaw hotu ṭhenkhatte chuan Yoga tih dawna Hindu pathian hming ‘Om hari om’’ lam ngai leh ‘ni’ pathian biakna (surya namaste) chu an sakhaw biak dan kalh a ni, tiin, anni tan chuan engkim hi Allah siam a nih avangin Allah chauh lo chu an biak theih loh thu tlangaupuiin an dodal a, sawrkarin Hindu culture leh Hindu sakhua barhluih a tumna niin an ngai a ni.

Mizoram Kohhran Hruaitute Commi­ttee (MKHC) pawhin thuchhuah siamin Mizoram Kristian zawng zawngte chu he ni hmang ve lo tur hian a lo ngen bawk a ni. Chutih laiin hmun ṭhenkhatah chuan politics lam hawia kaiin Uttarakhand a Congress sawrkar chuan International Yoga Day hi an hman ve dawn loh thu an lo puang ve bawk a.

Hetia sawrkar laipuiin Yoga a tui chilha thehdarh tura hma nasa taka a lak takah hian, khawvel politics-a a tum chu thu khat nise, Hindu sakhaw zuitute ni lo mi tam takin an sakhaw rindan kalha ngaia an dodal avangin yoga leh sakhaw inzawmna chungchangah zawhna a piang tam leh zual a. Yoga thlawptute sawidan chuan, yoga hi sakhuana a ni lova, mihring amah leh amah in hre chianga inrem taka a awm theihna te, midangte nena inremna leh thlamuanna te a ni zawk a ni, an ti a. Ṭhenkhatin yoga an hriat dan leh chu exercise chi khat, taksa natna tihdam theihna, rilru hreawm leh nguina, depression thlenga tireh thei leh thlamuanna pe hial thei niin an hre bawk. Tunlaia yoga-a an tih lar ber chu asana (exercise kan tih ber hi) leh pranayama (thawklak dan/ breathing exercise) hi a ni.

Yoga hi exercise chi khat mai em ni?

Yoga hi a ṭawngbul, Sanskrit-a ‘Yuj’ chu ‘inzawm’, ‘inpumkhat’ tihnate a ni a, a tum ber (ultimate goal) chu brahman (Hindute pathian, universal soul an tih) nena inpumkhatna a ni. Yoga chungchang chhui thukna deuhah chuan Hindu sakhua nena a inzawmna hi hmaih theih rual a ni lo. Hindu lehkhabu thianghlim Bhagavat Gita leh an mi thiam Patanjali ziah ‘Yoga Sutra’ te chu yoga tihdan tur chungchanga thuneitu leh thulakna ber a ni. Chuvangin, Yoga hi Hindu sakhua aṭanga lo chhuak a ni tih chu hnial rual a ni lo.

Yoga hi exercise chi khat mai ni lo, sakhaw biak dan nena inzawm a ni tih hi, sawi tlang duh lo fo mahse a chiang khawp mai. Mahse Hindu ngaihdanah chuan Pathian pakhat (Universal soul) a awm a, chu chu eng sakhua pawhin an sakhua aṭangin an thleng thei vek a ni tih an rin avangin, yoga chu brahman nena inzawmna niin sakhua nena inzawm pawh nise Muslim emaw, Kristian emaw rin dan nen a inkalh chuang lo niin an ngai a, ‘sakhua a kalh lo’ an ti mai a ni.

Sri Sri Ravi Shankar, Yogi lar tak chuan CNN IBN a an kawmnaa yoga hi exercise mai a ni em tih an zawhnaah chuan, Yoga hi rilru sawrbingna (meditation) tel lo chuan engmah a ni lo, gymnastics te ang bawk chauh a ni, tiin yoga hi taksa sawizawina satliah mai a ni lo tih a sawi a. Yoga hi taksa insawizawina (physical exercise) mai ni lovin thlarau nun insawizawina (spiritual exercise) a ni tih hi yoga chungchang sawina khawiah mah an phat ngai lo.

Kristianna leh Yoga

Yoga hi Kristiante tan a him em? Ni pathian biak te, pathian dang hming lamte hi Muslim-te chuan langsar takin an dodal nghal a, Kristiante tan phei chuan sawi ngai lova chiang a ni. Mahse a la tih fan theih a. Pathian dang hmaa kun kher lovin, Isua hming lamin yoga (Christ-yoaga an ti) hi Kristianten an ti thei ang em? tih zawhna a awm thei. A sakhaw thil thleng loin a exercise chin chauh ti ila a ni mai alawm, ṭhenkhatin an ti ve bawk. Mahse a ṭobul leh a tum hre chiang reng siin engtinnge Isua kan lam tel theih ang? Sunhlu kung aṭangin theihai kan lo thei ang em? Eng tin nge a him chin, kan rinna khawih buai lo chin kan thliar theih ang?

Yoga hi Hindu lehkhabu thianghlimah chuan an pathian brahman hnen thlenna kawng pawimawh tak a ni. Thil ṭha tih leh inthawina aiin yoga hi a kawng tluang (direct path) a ni tih Krishna-in chiang takin Arjuna a hrilh a. ISKON hotupa ngei pawhin, ‘Yoga hi Krishna hriatna tura kailawn pawimawh a ni’, tiin a sawi a. Yoga-a an tihlar ber asana leh pranayama te hi brahman hriat theihna tur step pariat zinga a step pathumna leh palina a ni si a, a kawnga kal na na na chu, a tum ber min hruai thlen hi a va awlsam tawh dawn em! Chuti chung chuan kan thlarau leh rinna thapin risk kan la ngam ang em?

Yoga hian taksa, rilru leh a chenna khawvelte inrema awmtir hi a tum a ni tih sawi lan a ni fo a. Sakhua chu mi tam zawk hratthiam dan chuan remna leh muanna thlentu, thlamuanna min petu tur a ni si a, chuvangin yoga hian sakhua a kalh lo, tiin Sri Sri Ravi Shankar pawhin huai takin a sawi - mahse Hindu sakhua nena inzawm ni lo, exercise chi khat mai a ni tih sawina erawh chu hmuh tur a vâng hle thung.

“Krista chauh lo chu tumah dang min tilawm an awm lo”, titute tan chuan Yoga hi taksa insawizawina mai ni lo, thlarau lam thil khawih a nih avangin, mahni thlarau nun ṭheuh ngaihtuaha fimkhur taka dawnsawn chi a ni.