Written by
H. Lalmuanpuia

EMOJI

Tunlai ṭhangthar tena kan tuipui leh kan hman lar êm ém, puitling, nu leh pa te chêna an lawm ém em mai Emoji chanchin tlém azawng kan sawi dawn a ni. Emoji awmzia te, a ṭobul te, kan nun a nghawng dan te leh emoji awmzia te kan zirchian dawn avangin ngun takin lo chhiar la, thil terêuh té tè chik nacháng kan hriat loh te hian engti kawngin nge kan thluak a sûk ṭhin tih i han bel chiang dawn teh ang. Tui mal far tê tè in tuipui a siam a nih ngai chuan he thuziak tlár tin hi a tahtawl tê tè in i chhiar thla dén den dawn nia.

Emoji chu eng nge? Emoji chu milèm terêuhte, chhinchhiahna chi hráng hrang hmanga mahni ngaihtuahna emaw suangtuahna emaw phochhuahna, compu-ter emaw internet emaw smart phone emaw kaltlanga midangte biak nána kan hman ṭhin hi a ni. Emoji chu a sawi a sawifiah chi a ni lova, mita hmuhin a fiah ber mai. Milèm pakhat mai pawh hian thu sang tam tak a pai an ti a, chu thu sang tam tak inkhungkhawmna, mihring rilru chhungril phawrhchhuahna, milèm hmai bial te tàk té te, éng pip pep, nui ṭhìt ṭhèt, âng phíui phiau te hi chu Emoji chu an ni e i han ti táwl teh ang.

Emoji lo chhuahna bulpui chu Emoti-cons a ni? Emoticons chu thuziak tàwpa colon dash leh bracket khinglehlam kan dah ṭhin hi a ni :-). Emoticons hmasaber chu kum 1887 khán Ambrose Bierce'an a ching chhuak a. Emoticons rawn chawilartu dik tak chu Carnegie Mellon scientist Scott Falhman a ni. Kum 1982 khan heti hian Message board-ah a tárlang a, 'Fiamthu kan ziak tichiang turin emoticons :-) kan hmang ṭhin tur a ni' a ti.

Japanese te hi emoticons lamah an sáng a, keini mobile phone hmelhriat hma dáih tawh aṭang khan emoticons hràn neiin an lo hmang uar êm ém tawh a. An emoticons chu a danglam bik êm ém mai a, a hmingah Kaomoji an vuah. Kaomoji chu Japan ṭawng a ni a, thumal pahnih aṭanga kaihkawp a ni. 'Kanji' chu hmai (face) tihna a ni a, 'Moji' chu mizia (character) tihna a ni. Kaomoji te hian mit lem lian pui pui an nei a, mitlem lian tak ták an neih nachhan ni alang chu Japanese te hian mit hi nunna hnar nia an rin vang a ni. Kaomoji hi chi hnihin an ṭhenhran leh a, action kaomoji leh object kaomoji. Mahse, helamah hian kan kal thui lovang.

Kum 1990 kan hàn kai chhova, internet chuan lar lam a pan zel a. Chutihrualin emoticons pawhin hmelhriattu a ngah chho ve zel. Messaging Service AIM chuan asir zawnga nuilai lem emoticons :-) chu emoji (nui lai lem)-ah a rawn thlak ta a. Kum 1995 khan Telecom Company NTT Docomo chuan hmangaihna (love) lem chu Pocket Bell Pager-ah a rawn dah leh a. Kum 1999-ah Shigetaka Kurita chuan emoji 176 zet mai NTT Docomo's Network chauha hman theih turin Japan ramah a rawn chhawpchhuak ta a ni. Emoji copyright awm ta lo chu Japanese Telecom company hrang hrangte chuan emoji hràn an siam ve ta zel a.

Emoji chuan lar lam a pan zel a, kum 2007 khán Google chuan GChat leh Gmail-ah emoji chu a dah ve ta. Kum 2011-ah Apple chuan Emoji support Operating system a rawn siam a, iOS5-ah emoji keyboard ah rawn dah ta hem mai le. Tunah chuan phone chi hrang hranga hman theihin a awm ta vek mai. Kan hmang ṭangkai viau rualin thil ṭul lo tak tak tihnan pawh kan hmang ta fo. Ṭawngkáa kan sawichhuah ngam siloh chu milèm hmangin kan han thailàng zeuh a, thusawi uarnan emoji chu kan han belh zauh a, a lo dawngsawngtute nen chuan inzawmna thûk zawk kan neih phah fo ṭhin a ni.

Communication (inbiaktawnna) hi chi thum hlawm lian deuh deuha ṭhèn a ni a, chu'ngte chu Verbal, Non-verbal leh Visual te an ni. Verbal-ah hi kâ (mouth) hmanga inbiakna a ni deuh ber a, verbal chu chi hniha ṭhen a ni leh a; thuziak (written) leh ṭawngkâ (oral). Verbal belhchhah tur hian Non-verbal a awm leh a, ziárang hran neiin mihring emaw ramsa te hnenah thu nasa tak a sawi thei a ni. Visual erawh a mita hmuh emaw en chi emaw a ni thung. Heng bakah hian interpersonal leh intrapersonal commnication a awm leh a, interpersonal chu hmanchhana mi pahnih inbiakna a ni a, intrapersonal erawh mahni inbiakna, rilru kawmna, suangtuahna, rinna leh ngaihtuahna te a ni.

Morse code te, Radio frequency te, Sign & symbol-te hi mithiamten mihringte inbiaktawnna atana an siam a ni a. Morse code chu hmanlaia sipaite inbiakna a ni a, hawrawp hran, ri hran, milem hran a nei a, Non-verbal communication a ni. Radio frequency chu sawifiah a ngai hran awm love, verbal communication a ni, hmun hla tak a mi te awkâ ngeia inbiakna a ni. Sign & symbol hi visual communication a ni a, milem leh entir tam tak a nei, heng thil te hi tunlai kan hmang ṭangkai hle. Communication chu a political thei a, chutih rualin a philosophical thei bawk a ni. Sawi chhunzawm zel ang.

Fiamthuin an sawi ṭhin, nupa inṭhenna tam zawk chu intihthiam loh vàng a ni e an ti. Dik pawh a dik reng làh tak a. Inhmuh thiam loh emaw intihthiam lohna emaw hian buaina a chawk chhuak fó.

Chhungte leh ṭhiante nena kan intihthiam lohna chhan tam tak chu kan thu a inhmuh loh ṭhin vàng a ni, communication ṭha kan nei lova, in haw lo tur kan inhuat phah a, inngeih taka khawsa ho tur kan indo phah ta ṭhin. Ransa emaw ramsa emaw insualna chhan tam zawk chu an inkarah communication ṭha a awm loh vang a ni. Pawl leh pawl, ram leh ram indona chhan tam zawk pawh inbiaktawnna ṭha an neih loh vang a ni ber mai. Chutiang bawkin inremna tam zawk chu inbiakpawhna emaw inbiaktawnna ṭha emaw neih vang a ni. Isua khan communication skill a lo nei ṭha ngawt mai.

Hnam dangte lakah Mizo mipui tam zawk te hi kan inthlahrung ṭhin hle a, kan inkiltawih bawk a, chumai bakah kan zakzum em em ṭhin, kan hnam zia emaw hnam naupang zia emaw a nih mahna. He'ng te hian kan communication skills a pawt chhia a. Chu'ng thil te avang chuan hamṭhatna kan chan tur tam tak kan hlauh phah ṭhin a ni.

Oxford Dictionary chuan Word of the year 2015 atan emoji zinga kan hmanlar êm ém nui mittlui tla lai (Face with tears of joy) a thláng a, heng milèm hmaibial mìm mèm hmang hian nula leh tlangval te chu an inchhai zantin a, nu leh pate pawhin zanlai pelráwk khàwpa men chang an ngah phah ta, Emoji hi alo nuam a ni! Emoji hi visual communication a ni a, Visual communication chu dot (chhunhan) leh line (rinngil) aṭangin a inṭan a, Bible chuan heti hian a ti a, 'Nimahsela, Dan thu chhun han te tak té bo ai pawhin van leh khawvel boral a awl zawk e' (Luka 16:17). Thil hoté ang a kan ngaih, engthám mah a kan ngaih loh te hian kan rilru leh ngaihtuahna an lo va hruai kawi nasa thei tehlul êm! Tui mal fartêté te hian tuipui an siam a, luipui chu a luang hum húm a, a phul búlh bulh ṭhin.

Mihring rilru chhungril chhûm thim chhah tak anga inbûan let tup túp phochhuah nan he'ng Emoji lawmawm tak tak te hi kan hmang leh lawi si ṭhin. Emoji, Aw! Emoji...

- H. Lalmuanpuia