Written by
-Rinfela Zadeng

Leilung humhalh: Thuthlung Thar zirtirna aṭangin

Pathian hi environmentalist a ni. Chumi awmzia chu – leilung leh a chhunga awm zawng zawng, thing leh mau, lui leh tlang, ransa leh ramsa, sik leh sa, mihring leh boruak zau tak, tui leh chhûm, adt. zawng zawng hi Pathianin duh taka a siam, ṭha a tih em em an ni tih Genesis 1:1-21-ah kan hmu. Chung a thil siam ṭha a tih em emte chu kan enkawl turin mihringte hi Pathianin min siam tih Genesis 1:26-ah kan hmu bawk a nih kha. Bible hi a tir aṭangin leilung humhalh leh enkawl tura mawhphurhtu kan nihzia min kawhhmuhtu a ni.

Bible-in engtin nge a sawi?

Kan awmna khawvel, kan leilung humhalh chungchang hi engtin tak maw Bible hian a sawi? Howard Snyder, ‘Liberating the Church: The Ecology of Church and Kingdom’ tih lehkhabu ziaktu chuan, kan khawvel leilung awm dan leh kan Bible hian hun rei tak aṭangin khawvel lo awm dan an sawiin an duang dun a, khuarel mawina min hrilh a, kan awmna leilung hlutna min hrilh. Nunna nei zawng zawngte pawimawhna min zirtir a, kan khawvel awm dan tur dik tak hi kan tichhe mek tih min zirtir thu a lehkhabuah hian a tarlang. A pawmawm hle.

Wendell Berry, ‘Home Economics’ tih lehkhabu ziaktu chuan ‘Pathian ram thu bulpui ber chu engkim hi a huam vek kha a ni a; chawngzawng thla pakhat lek pawh a hmaih lo. A thil siam zawng zawng hi a lalramah chuan amah nen hian a inzawm vek a ni,’ tiin a sawi a. Pathian rorelnaah hian thilsiam dang zawng zawngte nena awm ho dial dial tur kan nih thu uar takin a sawi a, a pawmawm hle.

Rev. Dr. Robin Routledge chuan Genesis 1:26-na thu hi a sawifiah dan chuan, mihringte hian kan nawm kan mâka thilsiam dangte chunga khawsa tur kan ni lo a, duat taka enkawla ngaihsak zui tura thupek kan ni tiin a sawi a. Kan Bible hian thilsiam dang humhalh turin mawhphurhna min pe tih chu kan hre chiang thei tawh awm e.

Thuthlung Thar lamah chuan engtin maw?

Thuhtlung Thar lamah hian kan chenna khawvel humhalh tura min zirtirna kan hmu em? Kan thiam tawkin kawng hnih lekin kan zir ho ang.

1. Pathian rorelna leh thilsiam:

Thupuan bung 4-na kan chhiar chuan Johana hian Pathian rorelna leh thilsiamte hi a tarlang a. Chang 11-naah chuan upa sawmhnih pali chuan Pathian chibai buk pahin Pathian chuan engkim hi a duh vanga siama awmtir a nih thu an sawi chhuak a nih kha. Helai thu hian Thuhtlung Hlui, Genesis-a Pathian thilsiam kha Thuthlung Tharah pawh Pathianin duh taka a siam leh a awmtir a nih thu a nemnghehzia Dr. Gordon Zerbre, Princeton Theological Seminary aṭanga Thuthlung Thar zirna lama Ph.D. hmu chuan a sawi a ni. Lal Isua hian sava leh hlobette pawh Pathianin a ngaihsakzia thu kha tehkhin thuah a tar lang chiang hle tiin Dr. Gordon Zebre khian a sawi bawk (Matt. 6:26-30; 10:29-31, Lk 12:6-8). Thuthlung Thar hian Pathian rorelnaah thilsiamte chauh an lang lo a; Lal Isua Krista min tlanna khan thilsiam enkawltu leh ngaihsaktu a nihzia a tarlang tel a ni tiin Dr. Gordon Zebre hian a sawi bawk.

2. Pathian rorelna chu hun lo la awm turah siamṭhatna:

Sual avangin khawvel a chhe zo tih Genesis-ah kan hmu a; chu chu siamṭhaa khawvel tidam turin Lal Isua chu a lo kal tih Thuthlung Thar lamah kan hmu. Rom 14:17-ah chuan, Tirhkoh Paula chuan Pathian ram chu – thiamchanna, remna leh lawmna a nih thu a sawi. Mimal, khawtlang leh khawvel pumpuia thilsiam dangte nena siam ṭhat kan nih tur thu a sawina a ni tiin Dr. Gordon Zebre bawk hian a sawi a; van leh kan chenna khawvel hi siamṭhat a nih tur thu a sawina a niin a ngai bawk.

Rom 8:18-25 kan chhiar chuan, thilsiam dang zawng zawngte pawhin Pathian fate lo lan hun an nghahhlelh thu leh, chutih hunah chuan siamṭhatin an awm dawn thu kan hmu a nih kha. Dr. Paulos Mar Gregorio chuan helai thu hi a sawi dan chuan, thilsiam zawng zawng hi siam ṭhat kan lo ni ang a; hrehawmna leh harsatna aṭangin kan zalen ang a; mihringte leh thilsiam dangte hi pumkhat kan lo ni tawh ang tiin a sawi.

A chunga kan tarlan pahnih lek aṭang pawhin Thuthlung Thar zirtirnaah hian kan leilung leh thilsiam zawng zawngte hi an hluin an pawimawh a; Pathian ropuina puang chhuaktu leh Pathianin a ngaihsak em emte an ni tih kan hmu thiam awm e. Keini Kristiante hian kan khawvel chhe mek zel ven hi kan mawhphurhna lian tak a ni tih kan hriat chian a ṭul hle mai. Hmasawnna leh changkanna duh vang te, kan nawmsakna leh duhamna avang ringawta kan khawvel leilung, Pathianin duh taka a siam kan tihchhiat zel rah chu kan tuar mek a. Khaw lum leh hripuiin min nuai a, tui in tur kan nei ṭha lo a, natna kan tuar a ni.

Kan neih chhun khawvel hi chenna tlak leh awm rengna tura kan enkawl hi nang leh keiin kan mawhphurhna a ni a; Pathianin kan laka a phût leh kan tih tura a dah a ni bawk. Chuvangin, nang leh kei ang thoa Pathianin duh taka a siam kan khawvel hi enkawl turin min ti a ni.

- Rinfela Zadeng