Written by
Rev. Jh. Za Hluna

DEMAGOGUE

Inthlang ve fo e tilo chuan Politics ṭawng kauchheh pakhat, ‘Demagogue’ hian kan ramah sawi a hlawh lo hle mai. Greek thumal ‘demagogos’ aṭanga lo piang niin, kum zabi 5-na daih tawhah kh^n Greek ram khawpui Athens velah chuan politics lamah hman l^r a lo ni tawh a. Kum zabi 14-na laih^wl v>la France ramah ‘demagogue’ tia hman chu English ṭawnga seng luh zui t^k a ni awm e.

Kan Mizo dictionary ṭhenkhata an hrilhfiah danah chuan, ‘mipui hruaitu, thu sawi thiam’, ti deuh ngawta dah a ni. Nimahsela; he thumal hi Politician thusawi thiam tihna mai a ni naran lo deuh va, ‘Mipui lawm z^wng ringawt zawnga thusawi leh, mipui duh d^n mila policy phuah a, ram t^na thil
ṭha tak tak ngaihtuah lova mipui h$p zawng ringawta ruahmanna siam ch$ng politician’ sawi na’n an hmang deuh ber. Novembar a USA inthlanna t<r a GOP (Grand Old Party/ Republican Party) Candidate Donald Trump pawh hi a sawiseltu ṭhenkhatte chuan ‘Dangerous Demagogue (Mipui dawi^t ching mi hlauhawm ber)’ an ti a ni. An party miril leh ram security ngaihtuahtu pawl mi 50 rual zet chuan an party candidate mah ni se, an support theih tawploh thu an sawi mauh mai.

Kum 2006 a Venezuelan President Hugo Chavez-an TV a a thusawiah, US President George Bush a chu ‘Donkey (Sabengtunga)’ ti a a sawi kh^n, White House-in a chh^n l>tnaah chuan Chavez a chu ‘Demagogue (mahni mite-bum-hmangpa)’ tiin an k^p l>t ve siah mai. Kum 2012 a US Republican Convention-ah kh^n Republican party hotu Paul Ryan khan Barrack Obama chu a thiltih sual tam tak thup a, mipui tilungawia an rilru neih thiam ni a a puh n^n, ‘Demagogue’ a lo ti tawh bawk. Tin, Thailand ram hruaitu, hl>pr<kna av^nga mualpho t^ Thaksin-a kha an rama mi khawsak p^ngngai deuhho ‘Middle Class’ te chuan, miretheite tihl^wm n^na hmanraw dap khawm ch$ng, amah an duh theih n^na thil p>k ho te te hmanga miretheite dawi^t hmang ‘Demagogue’ an lo ti tawh bawk ṭhin.

Kan ram pawh, hruaitu turte mipuiin kan thlanna ram (Democratic) kan nih ve avangin he’ng ṭawngkam te hi kan hriata, ram hruaitu ṭha leh ṭhalo teh n^’na kan hman ve hi a ṭul ta hlein a lang. Ram hruaitu t<ra inpe (candidate) te hian Politics-a hlawhtlinna ni a kan hriat chu a eng hi nge ni ber tih hi kan ngaihtuah a ṭul a. Mipuite pawhin duhthlang t<ra thutlukna kan siamna kawngah, tute hi nge ram t^n ṭha ang tih ngaihtuah a, eng emaw mai maia kan retheihna hl^wk n^na hman tum, kan rilru hneh theih n^na kan duhz^wng ni ^wm apiang dap khawm thiam ‘Demagogue’ ho hi ram t^n an ṭha kherlo thei tih kan hriat a hun viau mai.

Mizoram zimt> hi khawpui pakhat (city state) a siam theitu ram hruaitute hi kan mamawh tawhin ka hria a. Mizoram chh<nga kan zin kawng hla ber Saiha hi, t<nhm^ deuh kh^n Aizawl aṭangin ni khatah kan ban zo meuh ṭhin lo. Aizawl aṭanga Lunglei kawng, Sials<k tl^ngdungah zau ve deuhvin siam a lo nih hnu erawh chuan Saiha pawh zanriah chhum hun erhawrhah kan thleng thei ta hial mai. Lunglei aṭanga Saiha hi heti anga zau hian sial ni sela, Aizawl aṭanga Lunglei pawh ennawnin, a kawng kawite tingilin kawrtin chhun khah ni sela, motor pali tl^n theihna (four lines) a siam ni ta sela, kawng ṭhaa motor speed tl^ngpui, darkar khata 80 KM v>la tl^n theiha siam ni sela, Saiha aṭang hian Aizawlah Office d^wr tura lehl^n mai theih a nih a rinawm.

Champhai kawng, Vair>ngte kawng, Darl^wn kawng, Maimit kawng leh Phuldungsei kawng lam te phei hi chu, a kawng tihngil deuhva tihzauh deuh chuan d^rk^r hnih thum kal tham lek lek vek an ni. Mizoram kil khawr ber ber pawh hi Aizawla lehl^nga Baz^r ph^k vek turin siam ni sela. Kawng dungah te chuan loneitu hote chengin an huan leh lo panna t<r approach road te thlur sung sela. Sawrkar a inthlak apianga thil dang dang sawi rawtui kual d<m lo hian, Zorama chin theih chi thlai, a market
ṭha leh rin tl^k ngei t<r kan mithiamte’n zawng chhuak sela, Mizoramah hian a mi chengte eizawnna bulpui (main economy) neih tuma hma l^k a hun ve tawh hle mai. Tunah rih chuan, ramdang aṭanga hmelhriat lo zin ṭhinte’n min zawh fo, ‘in economy eng nge?’ tih zawhna hi chh^n a har rih tlat. Anniho chu han zawt l>t ve ila, za zela chuti z^t chu Agriculture a ni a, za z>la chuti khati z^t chu Tourism a ni a, chuti khati z^t chu chu chu a nia an ti zung zung thei mai z>l a. ‘Kan economy pui ber chu sawrkar hna a ni mai,’ han tih ngawt lah chu a zahthl^k deuh si a. Sawrkar hnathawkho hlawh hi ramin sum a thar chhuah emaw a hai luhah emaw an chhiar ngai meuh bawk si lo. Pay revise nghakhlel em emtute sum lakluh hi ram thil thar chhuaha chhiar a ni ngai lova, thingtl^ng pa berh t> t>te thil thar chhuah hi ram thil thar chhuah chu a ni z^wk tlat si a ni.

Ram hruaitu ni tura inpe te hian ram
ṭhatna t<r tak tak tling lo, inthlan chh<ng chauh daih emaw, a reina berah MLA term khat emaw daih lek lek ruahmanna siam kan chin loh a pawimawh a. Mipui lawm zawng t<r ngaihtuah ringawt a, ruahmanna tlo lo leh ṭha mang lo siama tlin ai chuan, kan ruahmanna ṭha takte chu tl^kpui ngam a ṭha z^wk.. Mipuite pawhin hruaitute hn>n aṭanga pawisa fai hmuh ṭeuh leh thawhrimna tel lova hausak tumna te, politics hmanga ei lo zawn ve ringawt te hi ching lo ila. Thawhrim rah hi ngh^k peih ila, hei, tunah pawh Oil palm kan han ching
ṭan a, baz^rah a z$k kan zuar leh tawh. A zung, a tuai, a z$k te ei ṭhin lo hian a rah hun nghak peih ila a ṭha hle mai.

Eng pawh ni sela, inthlang ram kan nih avangin, inthlang ram dangte’n hruaitu ṭha an zawnnaa an tehna hrui leh hmanruate hi a kim thei ang bera hman ve tum ila. Ram hruaitu ni tura inpe tute pawhin, mipuite chu a thlang tling theitu ni teh meuh mahsela; mipui tihlawm tum hrim hrima hmanhlel lovin, kan ram hmasawnna tur leh ram tana thil ṭha tiht<r i dap khawm hram hram ang u khai.

- Rev. Jh. Za Hluna