Written by
VL Nghaka

Sawrkar school-ah English

Vanglaini July 30 a lo lang Pu Joseph Lalhimpuia, Parlia-mentary Secretary-in sorkar school-ah pawl ruk chin chunglamah zirlaite lhekha zir nan English hman a n dawn a tih kha lawmawm ka ti a. Tlem sawi ve ka chak a ni.

Mizoramah hian English medium school hi sawiselna tam tak a awm a. Mizo ṭawng thiam mumal loin English an by-heart tihte a ni. Dik tak chuan English me-dium a zirho hi Mizo ṭawnga zirte ai chuan pawl sang lamah an kal tluang zel zawkin ka hria. A chhan chu pawl sang lam zir nan hian English hi a lo
ṭha em a ni.

Zirlaiten an zirlai awmzia hre loin an by-heat ringawt tih pawh hi zirnaah hian by-heart ngai chi tam tak a awm; Mizo
ṭawnga zirnaah pawh a awm tho.

Mizo ṭawng chu
ṭawng tualleng a ni a, harsa lutuk loin a thiam theih. English thiam lo taka college luhte hi a harsa a, zirnaah pawh tui a har. Tin, English thiam takte hi Mizo ṭawng thiam tak an ni duh.

Kan mithiamten pawl ruk hnuai lamah pawh English zir dan ṭha in la chhawng (graded) taka zir dan tur pawh an hrethiam ang tih a rinawm.

Ṭawng hi ṭawng mawl, sentence tawi (elementary language) hmangin thui tak an zir thei. Naupanlai hi ṭawng zir nan a
ṭha. Mizoin English a ṭawng kan zak tlat ṭhinte hi tihbo dan a awm ang. Hnam dang hi chuan English
ṭawng hi an nel riau.

Cachar-a Kohhran English medium school-ah rei lo te ka thawk a, khawlai leh an inah te inhmu ila, sapṭawng thiam leh thiam loin min lo be mai ṭhin.

Kum 1993-ah Educationally Back-ward Area Survey Committee Chair-man-a min dah laiin Chakma, Riang, Bawm, Jamatia, Pang etc. khua kan tlawh a. Anni pawh hian English medium school an duh vek mai. Kan sorkar policy ni lo mahse Kohhran school min pe ula, English medium-in min zirtir mai se. Keini hnam tlem leh hnufual chu kan kal tluang thei ang tih te min hrilh.

Tin, ṭawng reng reng hi ṭawng a zira ṭha ber an ti ṭhin. "Ṭawng loa ṭawng zir chu tui lova tuihleuh zir ang a ni," an tih ang a ni. Hindi ṭawng chauh hmanna, Mizo awm lohnaah chuan thla thum chhung lekin duh ang kan sawi ve thei mai.

Subject ṭhenkhat Maths leh Science-te chu a awmzia hriat ngai bik chu Mizo ṭawngin a hrilhfiah theih. Zirtirtute pawh kan thiam hle lo a nih pawhin zirlaite biak leh zirtirnaah sap-
ṭawng kan hmang dik lo deuh a nih pawhin zahah la lo ila; Mizo
ṭawng pawh kan hman sual palh fo hi.

English zir dan (method) ṭha hriaten rawtna ṭha zawk rawn thawh zel se. English medium school ngawt aia ṭha pawh a awm thei ang. English zirna ṭha nei tur chuan comprehensive school type (English medium school te tih ang hi) a remchang ber a. Pawl sang lam English thiamten pawl hniam lam English pawh an zirtir thei a ni.

- VL Nghaka