CHHIMTHLANG KHAWPUI DILTLANGAH ZAN KHAT!

“Remember that happiness is a way of travel- not a destination” - Roy M Goodman

Kum 2024 thlang kâwlah chatuan atan a her liam dawn ruai ruai a, mite’n uar taka thlah liam tumin an insingsa a. Keini pawhin kum thar 2025 a her chhuah veleh khawi lamah nge kan zin ang aw, tiin bengsikin awmhmunah ngaihtuahna kan lo seng ve bawk a. Kum a lo thar a, tisa lam ruaite kan ṭheh hnuah chhim lam panin kan liam ta vawn vawn a ni.

Lawngtlai kan zin hnuhnun ber kum 2022 kha chuan kawng an la lai a, vaivut khu em em karah paw thakin kan thlen in kan lut a. Tunah chuan kha’ng kha chu mumang ang a lo ni ta! Kawng a ṭha hle mai a, kan tlan par par mai. Darkar 2 vel kan tlân hnuin Lawngtlai kan thleng a, kan pute inah iptepui kan báng a; hah pawh a dam sawng sawng e. Ni 4th January, 2025 chaw ei khamah kan naute awmna Diltlang lam panin kan chhuak leh nghal a ni.

National Highway-ah theihtawpa chakin motor kan khalh a; thawklehkhatah kawng tê tak tê, EGS road ang deuh thawthang, chu aia maha la tê deuh zawk kawng chu kan zawh ta zai zai a. Vahrit te, safe-tumbungrang te kan phâwk nawlh nawlh nia! Lirthei dang kan tâwk ang tih hlau ru deuh chungin kan tlan zel a. Himalaya Car Rally pawh kan ang dawn dawnin ka inhria! Khuar em em maite kan han dai a, khu em em mai kan dai leh a. Kawngba sah a ni lo va, motor bangte chu an rin ri leh hrâwk ṭhin a. He lai hi tu bial nge maw ni le, kan ti zui fo mai! Hnuchhawn leh ngaihthah ram a ang ka ti a. A mi chengte ka khawngaih a; engtikah nge kawng nuam leh mam, rualrem zawk an zawh ang le aw… tiin kuhva ṭhial pahin ka ngaihtuah a ni! Vawi tam tak he kawng siam ṭhatna tur hian thâ leh sum an lo seng tawh ngei ang tih pawh ka ringhlel lo! Tute emaw an hausak thûr thûr a, tute emawin an retheih phahna rama cheng ka ni tih ka inhre chhuak a. Ka harh zo lo vang a, thinrim eng phiarin ka insawh anga a; ka nupui fanaute kawng thlang sang takah ka tlan liampui ang tih ka hlau hlel lo ve! Hmangaihtu turin a hmangaih turte a hai a; hmangaihte’n an hmangaih tur an hai em ni zawk le, te pawh ka lo ti ve a nih chu, kei lungmawl hian!

Kan ram hi zîm tê, inkawlpawhna kawng pawh a thui lo; mahse, a pênhleh kawngte hi chu chhe tak, mumangah kan mangphan ang a, tih hlauhawm khawpte zuk ni a! Engtin nge hetiang hian kan lo awm theiha kan lo dawhtheih zawk le! Khawiah nge heng atana kan pawisa dahṭhatte kha? A rilru natthlak ka ti ṭhin! An chan chhiatzia leh an dinhmun tur ang an hmuh loh pawha thinrim nachang hre lote hi ka khawngaih a; an tana ding tlat mi, anmahni chhan chhuaktu an neih ve thuai hi ka nghahhlelhpui a ni. Heti ngawt zawngin a ni thei lo. An nih tur ang leh an thleng tur ang an thleng zo lo palh ang tih hlauhawm tak a ni. Harh ve teh u, nangni pawh!

Thlasik ni a thlang her tawh a, kan thlen chin erawh a la thui lem lo khawp mai. Kan fate’n an ning tawh a, kan thleng dawn tawh em, tih chu kan zawhna dawn awmchhun a ni.

Hei le, Diltlang!

Kan inphun thinrim urh mai a, a zia lo hle mai. Kan awmna leh kan khawsakna pawh ni si lovah engah nge maw kan inngaihtuah thinrim ṭún ni le, tia kan awm der der laiin chhim thlang lama khaw lian ve tak, sea level aṭanga meter 551-a sang, mihring 1,500 chuang awmna Diltlang South kan lut dêr mai! BCM pastor Rev. K Lalsanglura te inah kan lut a, kan iptepui kan bâng a. Kan inen a, kan paw thak mai. Thlasik khaw vawh laiin thlan tla phungin kan awm thung a; a mak ang reng hle! He lamah chuan thla a la sik chiah lote pawh a ni ang e!

Dîl tia inṭan Mizo khua pali zinga pakhat Diltlang hi Tlangchhan lal Kaphleia’n kum 1932-a a din a ni a, Lai khawpui Lawngtlai aṭanga km. 56-a hláa awm a ni. Lai Autonomous District Council chhunga awm a ni a, a mi nâwlpui ni tin eizawnna chu leilet neiha sangha dil siamte a ni. An taima a, an thawk nasa a, an khawtlang inrelbawl dan a felfai ṭha a; an che vel pawh a hmuhnawm. Kohhran hi Baptist kohhran pahnih, Presbyterian pakhat, UPC North East leh Mizoram, Lairam Isua Krista Baptist Kohhran an awm bawk a; Baptist kohhran hi kohhran lian ber a ni.

Tlang chhip, hmun rem taka awm a ni a, a khaw thlêng a fuhin a rem hle. Hmanlaiin India sipai ral venna tlangte pawh a awm a. Chu tlang chu hmun nuam leh thengthaw deuh mai niin, inlambunna remchang tak a nih avangin Ralven Bûk tih hming an sa a. He tlang hi India sipaite’n mi tam tak nunna an lo lak tawhna hmun a ni a; chu chu kum tam tak liam hnu 15th May 2016-ah Tlang Thianghlim tia vuahin Krista Isua Sipaite Ralven Bûk tiin a hming an lo phuah ta a ni.

Pu Lalhmachhuana Zofa lehkhabu Mizoram General Knowledge 6th Edition-ah chuan heti hian Diltlang khaw hming put chhan a ziak a: “Khaw mawngah dil a awm a, chu mi hming chawiin Diltlang tih a ni” (p. 308). Ka han hmuh ve chinah Diltlang hming put chhan dîl hi khaw mawngah ni lovin, veng chhakah a awm a; dil lian leh mawi tak a ni. Mizoram GK a ni a, edition dang ka hmu tawh lo va; a lo siam ṭha daih tawh mai thei bawk a. A la siam ṭhat loh tak mialin bengvar thuhlaah kan han tuihnih a ni e! He dil hi hleuh kan han tum zet a; thûk tak, bir vut a nih thu leh chetsual palh a hlauhawm thu an sawi a, kan insûm ta zawk a ni. He dilah hian sangha pawh a tam hle.

An biak in pakhat thla la tura ka han kal dêk dêk chu pa pakhat hian min lo bia a; an khua inrelbawl dan leh inkalpawhna kawng an neih loh thu te, hma an lak ve pawh boruaka a thâmral dante thlengin min hrilh a. Pawi ka tihpui hle mai a; ka tih theih ni se a tawp thleng ka inhuam hle. A sawi dan chuan Lawngtlai leh Diltlang inkar hi km. 56 a ni a, chu mi thlen nan chuan darkar 3 vel an thang a ngai. Kawng ṭha lutuk lovah ni tin mamawhte an lam a ngai a; dam loh nikhuain a hrehawm thu leh chu kawng lo chu thlan tur dang a awm loh thute mittui tla dawn dawnin min hrilh.

MNF ministry a nih laiin an bialtu MLA Pu Ramhluna hnenah kawng dang zawnpui tura an ngen nasat thu min hrilh bawk a. An ruahmannaah chuan Diltlang daiah kawng kalin kawng zál nuam takah Mautlang, Samang leh Vaisam katlangin km. 30 lekah hnaiah Lunglei an ban mai thei dawn niin a sawi. Tak tak a nih ngai chuan a va ṭha dawn em! Lunglei dawr nan km. 140 chuang kal ai chuan km. 30 lek kal chu tuin nge thlang lo vang! Inkalpawhna a ṭhat chuan a ken tel langsar tak chu mipui hmasawnna a ni. Chu chu hupbehsak tlat an nih erawh chuan hmasawnna ṭhan a ṭhú a, khawvel hi a zîm bik em em bawk.

In 300 chuang niin an inchhál a; chutiang khua riang ruangah chuan mobile network a chhe tak zet a. Phone man to leh changkang pawhin awmzia a nei vak lo mai thei a ni. Hei hi an khawtlang hruaitute pawhin an vei leh thil ti thei hnena an thlen fo pawh a ni. Tui an hnianghnar a, tuma thli loh ramngaw tui an in chhungah an herh haw thei a, an vannei hle.

Kan haw dawn tukah Lawngtlai via Lunglei lama haw nge fuh ang, Chawngte via Lunglei tih kan zawt a; duh thlan tur a chhe hle. Chawngte lamah kalin km. 30 chauh tlan a ngai a, Lunglei thlen nan darkar 4 vel bak a a ngai lo ve, an tih avangin kan kal ta a. Kawng a lo hnimin a tê lehzual emaw tih tur a lo ni a. Kawng lûn tak a ni lo va; mahse, Lunglei-Chawngte kawng a chhiat em em laia an rinráwl a ni thung! Chutiang ni si eng vangin nge ngaihthah a hlawh em em, tiin zawhna kan zawhsak a ni! A zim hle a, motor inpelh theih lohna a tam zawk a ni. Kan vannei em a, motor kan tawk lem lo hlauh!

Kawng chu a bir thla em em a, a khuar nasain a ṭiṭoh hle. Chetsual palh hlauh chuan kham sang taka thlawh liam a ni mai. Chawngte aṭanga motor lo chho kan tâwk a, inpêl turin beih fê a ngai bawk. Kawng chanchin kan zawt a, ‘A pangngai ve reng’ an ti mai a. Kha kha an lungawina, a nih dan tur kumkhua nia an hriat dan a ni a; a lungawithlak loh a ni! An bialtu MLA te, minister lo ni tawhte pawh an tlân foin ka ring a. Hetiang lo deuha siam dan hi a awm ngang lo nge maw ni le, tiin ka han kamtamsak a ni! Sawi tak ang khan, tute emaw an hausak thûr thûr hian hmasawnna tur thil eng emaw ber hian he ramah hian a tuar ziah niin a lang! Thil pawi tak a ni.

Chhun lai takah Chawngte kan thleng thla a, kan u te, kawng engkima min duhsaktu Pu K Lalbiaksiama te inah kan châwl haw a. Thlan tidaiin kan inphih harh a, tichuan, Lunglei lamah kan haw ta a. Kum hnih emaw chauh liam taa kawngpui an sial pawh a lo chhe leh em em tawh. Speed breaker a tam khawp mai a; a lungawithlak loh hle mai. He ramah hian kawngpui ṭha hi hmuh tur a tam lo viau a ni awm mang e, kan ti a. Kan nuih pawh a za lo! Ram hmasawnna kailawn pawimawh berte zinga mi inkalpawhna ṭha hi kan ngaih pawimawh a ngai a ni, ti chung zelin vaivut khu em em karah kan tlan zel a; khuar em emah kan lut leh thûl!

Kan zin kawnga min hruaitu Lalpa Pathian hnenah lawmthu kan sawi a ni.

- R Lalhuliana (Hutea)