Written by
- Dr P.C. Biaksiama

Yoga & Hinduism : Tunlai zirtirna hlauhawm

Tunlaia Mizo kristiante min run mektu zirtirna hlauhawm hi engnge a nih a, engtianga lo inven him tur nge tih hi kristiante tana thil pawimawh tak a ni.

Zaa za kristian ram nia inchhal thei hial Mizo kristiante zingah Pathian thu lakdalna leh khawvel thil pawmzamna hri (liberalism) in min ei chhiat mek laiin ringtute tana hri hlauhawm tak maiin min r<n leh mek. Chu chu Hindu-hovin an pathian biak dan chi khat Yoga an tih hi a ni a. An tactic fing verv>k tak chu: “Yoga hi Hindu sakhaw thil a ni love, taksa leh rilru hriselna atan thil ha mai a ni,” tia an vawrh darh mek hi a ni. Chutiang mai ni se, engati nge a loh a luak chhuaka ṭhahnemngaia an vawrh darh tak mai le? Tuna Hindu firfiak party BJP sorkarnaah phei chuan school leh institution tinah ‘tihluihna’ hmanga neih ngei ngei tura an d^n siam te, June 21 hi ‘International Yoga Day’ a an lo puan t^k dan te, Muslim-hote erawh chuan sakhaw thil (Hinduism) a nih vanga an dodalna thute pawh kan hria a. Keini Mizo kristiante zingah chuan dodal chu sawi loh, sorkar department peng pakhat AYUSH chuan June 22 ah hman ve a tum a ni a. Sakhaw thil a ni bawk a, sakhaw dang s<k ruala kan lo s<k ve dual dual lai hian Hindu hmaithingh^wng, a ph>na Setana bumna th<k inph<m a nih dan hi ngawih bopui chi a ni ta lo ve.

Yoga hi engnge ni?

Yoga tih chu Hindu leh Buddha sakhaw betuten an taksa, an rilru leh an thlarau sawizawi nan leh control nana an thlarau lam hmanraw chi khat a ni. An pathian nena inzawmna nei tura Hindu-hoten thlarau lam hmanrua an hman thin hi yoga an tih chu a ni a, Yoga tih hi Sanskrit ṭawnga yuj tih, ‘inzawm’ tihna a ni a. Mimal leh he khawvel thlarau (universal spirit) nena inzawmna (chhung lama inzawmna) an ti a, chu chuan taksa leh rilru natna te la bova, tihahdamtu, tihriseltu leh hlimna leh natna chi hrang hrang bakah tunlai zu leh drugs ngawlveite enkawl nan pawha hmanraw ṭha niin an fak tlawr hle.

Yoga leh Kristianna

Yoga hi Hindu sakhaw zirtirna th<k tak aṭanga lo piang a ni. Yoga practice hi milem pathian biak dan leh chin dan hrang hranga inhnuhluhna a ni tih kan hriat duh chuan, a thiltum chu an KARMA thiltih ṭhat avanga chhandamna chan theihna a ni an ti. Hindu zirtirna anga thih hnua piannawn leh chh>nna laka chhanchhuaha, an pathian (Universal Spirit or Absolute) nena infin (in merger) chu an vanram kaina ve a ni a, keinin Vanram kan tih hi anni chuan Nirvana an tih loh leh Moksha an ti a ni. Chuvangin yoga hi chhandamna chan theihna kawnga an ngaih a lo ni reng a. Tihian an sawi thin: “Hinduism tel lovin Yoga a awm thei lova, Yoga lovin Hinduism a awm thei bawk lo.” Chuvangin yoga hi Hindu laimu chhungril ber kheh chhuahna chabi kawltu, a ti-Hindu-tu lai tak a ni hial awm e. 1985 khan Catholic Kohhran chuan yoga insawizawinaa milem pathian bia a, an hmingte chham (mantra) kual a, chung milem pathian chauh ngaihtuah tura rilru sawrbing (yantra) vak vak mai te leh kristiante rinna hi inmil thei ngang lova an hriat thu an chhuah nghe nghe.

Yoga Tihdamna : Kristiante zinga ram an lak dan

Yoga hian rilru hahna leh natna tidam theia sawi a ni. Kut hnathawha taksa sawizawite chu taksa tana ṭul, mi tin ina kan ch$n vek a ni. Yoga danglam bikna chu yoga exercise-ah hian hmuh theih loh thlarau khawvel thilte an lo inrawlh ve tlat avangin physical exercise mai piah lama, bumtu thlarau sualte rawn chetna tura kawng hawngtu leh, a r<ka Hindu sakhaw thehdarhna hmanrua a ni. Hmaithinghawng ph>na Diabola chetna leh ramlakna fing tak a ni a, Krista ringtute chu bumin kan awm tur a ni lo.

USA a Yoga exercise (Transcendental Meditation (TM) vawrhdarhtu bulpui chu India mi Maharishi Mahesh Yogi a ni. A tirah chuan yoga hi Hindu sakhaw biak dan a nih thu ualau takin a zirtir a. Chu vang chuan America sorkarin public school leh zirna hmunah an telh duh ta lo va. Chu chu hriain Maharishi-a chuan a Hindu-na thilte chu a thup ta a, science zirna dik tak a ni e, tiin, sakhaw dangte tana pawisawi lo hming Science of Creative Intelligence tiin a vuah thlak leh mai a, chu bumna hmang chuan Sapho zingah pawh yoga ™ hi a lo lar ta a ni.

Yoga ze dik tak leh a rahchhuah ṭhenkhat

Yoga avanga chumi khami chuan a dam phah tia sawina chu a awm ve zut. Cancer, rilru buai, drugs ngawlvei enkawl dam theihna angin an zuar mek. Setana hian engemaw chen chu thiltihtheihna leh tihdamtheihna a neih ve te hi ram lak nan a hmang nasa viau; mahse mi tam takin an thlarau nunna an chan phah a, an chhiat phah mek. Kei, thla thum lai yoga instructor hnuaia lo practice ve tawh leh, hemi chungchang theih ang tawka lo chhui zuitu hian sawi tur tlem ka nei ve:

1. Yoga hi Hindu-ho vanram thlen ngeina tur atana an pathian Lord Krishna in an Bhagavad Gita bua a puan chhuah a ni a; Hindu pathian ṭihbaiawm ber Shiva (Tiboraltu-a) chu Yoga Lalpa, Yogeshwara a ni.

2. Hriselna duh vanga yoga ch$ngtu mi tam takin hre lovin Hindu-ah an lo int^t lut a, milem pathian biakna thilah an lo inhmang reng a.

3. Shiva, Tiboraltu-a tihchhuah yoga-in chhiatna nasa tak a thlen thei tih hi yoga zirtirtute hian an hre lo nge, an palzam lui tih hi ngaihtuah tham a tling. A practice-tute nuna chhiatna a thlen dan hrang hrang sawi tham a awm.

Kristiante harh chhuah a hun

Yoga dana thumal awmze nei mang lo (mantra) chham bul bul a, ngaihtuahna chawlhtir vek khawp a mahni in control-na bo khawpa rilru tihruah hi ramhuai thlarau sual ten min luhkhungna tura kawng hawn sakna a ni. Kristiante phei chuan kan rilru, kan taksa leh kan thlarau hi a puma Lalpa tana humhima, Thlarau Thianghlim chenna In atana vawng thianghlim tur kan ni si a. Kristianten ‘meditation’ kan nei ve: Pathian dan thuril hriatthiam tuma a chhun a zana ngaihtuah te (Sam 1:2); Amah Pathian ngei ngaihtuah veng veng te (Sam 63:6); a hnathawh ropui chh<t a, ngaihtuah te (Sam 77:12) leh engnge kan mawhphurhna ni a, a tan engnge kan tih ve tak ang tih ngaihtuah te hi a ni (I Tim.4:15) A danglamna chu, heng hi ngaihtuahna rilru fim Pathianin min pek sa ngeia hmang tur kan ni, Yoda d^na tiruak a, chawlhtira, r^u dang lo luhtir lovin.

Lei leh vanah hian thiltihtheihna (source of power) chi hnih chiah a awm: pakhat chu engkimtithei Pathian aṭanga lo chhuak a ni a; a dang leh chu khawvel zawng zawng bumtu Diabola aṭanga lo chhuak a ni. Ringlomite pathian biak hi thlarau sualho, pathian dik anga lemchang an ni a, anmahni betute lungawina tur tawk velin tihdam theihna engemaw chen an nei ve. Ramhuai tihdamna chi hrang hrang, dawi hmanga tihdam (magic) te, ramhuai zawl (medium, sorcerer, witchcraft etc) kaltlanga tihdamna changtute hian ramhuai an pai nghal lo a nih pawhin remote control hmangin an control tlat tawh ṭhin a, hmelma pa lamah an ṭang tlat a, Pathian laka helna rilru an pu tlat tawh ṭhin. Chuvangin Isua Krista hminga hnawh chhuah sak a, chhanchhuah vat an ngai. Chuvangin yoga hi bumna hmanga ramhuai thlarau sualhoten boralna kawnga min hruaina hmanrua a lo ni reng tih i hre thiam ang u.

Yoga duhlohna thu hi Mizoram Kohhran Hruaitute Committee (MKHC) in an chhuah tawh a. Tun ang huna Krista ringtuten dodal nachang kan hre lo a nih chuan, eng ang kristian nge kan nih a chiang mai awm e. Delhi thuchhuak a nih hrim hrim avanga $-h> lova Birth Control kan lo uar >m >m avang hian Mizo mipui chhuanawm tak tak tur nuai chuang f> t<r insuatna r^pthl^k hmanga kan suat r>m tawh hnuah, Hindu sakhaw kulm<k ber policy Yoga hmang tura YUSH department in zawm a tum pawh hi inngaihtuah ṭha leh se a duhawm ngawt ang. Sum vang a nih chuan kan ch^n ngam dawn lo vem ni? Nge kan sakhua hi kan hralh zawk mai dawn?