Written by
Mama Renthlei Tairâng

'Chhungkuaa ṭhutho' leh 'Nu leh Pa ni' hi Hman tawh loh ni rawh se

Tun hnaiah Mizoram Kohhran lian ber Presbyterian Kohhran chuan thil ṭha niawm taka lang ‘Nu leh Pa ni’ kan han hmang thar a. Hei hi ngaihtuah ṭhat leh a ṭha khawp mai. Kum 2011 Synod Gen. 39 chuan Nu leh Pa Ni hman chungchanga Zoram Pawn Presbytery thu lut, “Kan kohhran hian nu leh pa ni hman ve thin ni rawh se,” tih chu tha ti-a pawmin, “Synod Executive Committee-in hman nghal turin ruahmanna lo siam rawhse kan ti” tiin a rel a. Synod Executive Committee (SEC) 238:19 chuan SEC-a thlir leh tura ruahmanna lo siam turin Synod Officers Meeting (OM) chu a ruat a. Synod Officers Meeting chuan ruahmanna siam tur mi 2 ruatin Synod Executive Committee-in hman nghal turin a pawm ta a ni. (SEC 239:34)

Khawvelah Nu leh Pa ni hman lo chhuah dan: Hetianga ruamhmanna siamtute hian khawvela nu leh pa ni hman a nih dan history pawh an rawn chhuichiang a. Chuta ziak a nih dan chuan - Nu-te Ni (Mother’s Day) hi tuna hman a nih dan ang hi chu Anna Marie Jarvis-in a nu Ann Jarvis, May 9,1905-a thi hriatrengna tura Philadelphia sumdawng John Wannamaker puihnaa a tihchhuah a nih thu te; May 8,1914 khan U.S. Congress pawhin May Pathianni vawi-2 na chu Nu-te Ni a tana hman tura relin, May 9,1914-ah chuan president Woodrow Wilson chuan ram Pum tana Nu-te Ni atana a puan thu te tarlan a ni a.

Pa-te ni hmanna hmasa berte zinga mi ni a ngaih chu West Virginia-a fairmount-ah July 5,1908 khan hman a ni a. Father’s Day Official-a hriat tak hi chu Sonora Smart Dodd, Arkansas-a Spokane-a piang kum 1910-a Spokane,Washington-a hman chu a ni. Kum 1966-ah khan America President Lyndon B.Johnson chuan Pa-te chawimawina ni atan President-in a puan hmasa ber ni turin June Pathianni vawi thumna Chu Pa-te Ni (Father’s Day) atan a puang ta a. Chumi aṭanga kum ruk hnu, kum 1972-ah President Richard Nixon chuan hming ziak hnanin ram pum huap chawlh nghet ni turin danah seng luh a lo ni ta a ni.

Mizoram lamah: Salvation Army lam hian Nu-te Ni hi kum 1936 aṭanga hmang ṭanin May Pathianni vawihnihnaah an hmang ṭhin. Nu-te ni-ah chuan khawlaiah Nu-te chawmawina leh fakna thuziak (poster) an tar a. Pathian biak inkhawmah nu-te hnenah chawmawina pangpar an hlan a. Nu-te pawimawhna leh hlutna lam hawiin Pathian thuchah (sermon)-te an sawi bawk ṭhin a ni. Pa-te Ni mumal taka hmang lovin kum 1978 aṭangin an hmang ṭan a, mumal taka an hman ṭan chu kum 1999 niin July Pathianni vawi 4-naah an hmang ṭhin. Pa-te chu pangpar pek an ni ve lem lo. Pathian biak inkhawmah pate pawimawhna, hlutna, ṭangkaina leh Pate zah a ṭulzia hawiin Pathian thuchah (sermon)-te an sawi bawk ṭhin. Kohhran dang hi chuan kan hmang ve lem lo ni tur a ni. (SEC 239)

Eng nge kan hman chhan?: Kan hman chhan tak hi ngaihtuah mai chuan a ṭha hlein a lang. Nu leh pa chawimawi kan thiam nan leh chhungkuaa Pathian chibai buk kan uar zel nan tihlam hawi niin a rin thei a. Nimahsela chu ngawt chu a ni thei lo. Lehlam a awm tih kan hriat a, a issue hi a lian tawk a nih tih kan hriat a ṭha. Lem chang ang taka hetianga mi hmuhah han infak a, han intih vel hi kan hnam nen pawh a inhmeh lo va. Kan duh ngai loh thil kha a ni a. Kohhran lian ber tih atan phei chuan mawi lo tak a ni. Sapho tih dan kan lak; a ṭhatna aia a ṭhat lohna langsar hi vawn nun zel tur em maw ni dawn ni? A hrim hrim thuah chhungkuaa ṭhut kan duh te chuan ṭhut phal loh tih a awm hran lo va. Kohhran ṭhenkhatah chuan chhungkuaa
ṭhu ṭhap ṭhin te hmuh tur an awm. A hranpaa hetianga ni hran rek zawnga kal hi thil ṭul lutuk pawh a ni lo vang.

Bible duhzawng a ni ang em?: Bible hian nu leh pa chawimawi turin min duh a. Chawimawi tih vanga hetianga lemchang ang hrima tih vak vak lam aiin thuawihna leh an thu leh hla zawm hi anmahni chawimawina a nihzia Pulpit aṭangin kan ngaithla fo. Riangvai rethei, hmeithai leh fahrah te khawngaih a, lainata an dinchhuahna tur ngaihtuah tur zawkten an natna tur programme siam leh ṭhin hi Pathian duh zawng a ni ang em tih hi ngaihtuah vang vang tur a awm. A tlem zawkte (minority) tana hliam siamsak fo hi kan tih loh tawp tur a ni lawm ni? Hetiang puluttute hian thil tha tak pu lut niah an inngai ang a, an chhungkaw tan chuan
ṭha tak nia lang kha chhungkaw ṭhenkhat tan ser nung reh thei lo a ni fo dawn a ni. Bible hian a duh meuh ang maw?

Depression kan siam belh mai lawng maw?: Rilru lam doctor pakhat chuan T.V-ah, “miin depression lalpa min ti a” tih fiamthu titakin a sawi zauh a. Rilru lam zirmi (psychiatrist) ten he thil hi an ngai serious hle tura ka ngaih laiin rin aiin an ngawi thei a. Anmahni pantute hi chhungkaw mumal lo (broken family) leh chuan hnuailam hi a tam zawk an ni em tih chu anmahni hian an hre ber awm e. Mi pangngai, chhungkaw pangngai aṭang lo seilianten an hriat hauh loh leh an tuar ve hauh loh thil; nu leh pa nei lo leh chhungkaw kehchhiaa seilianten an tuar rûk ni si hi a awm. Chu chu sawifiah thiam chi pawh a ni lo. Mahni indah hniamna an neih loh vek pawhin a lehlam zawngin an kal viau thei bawk. Rilru hliama awmte hian sawichhuah thiam loh hian rilru natna ruk, eng emaw veng veng hi an pu tlangpui ṭhin. He mi hi hian an tap vawng vawng mai lawng maw?

Rorelna dik a ni thei dawn em ni?: Rorelna dik duhtute hian ro kan relnaah midangte nekchep zawng leh midangte nat phahna tura ro kan rel hian ‘rorelna dik’ a ni thei dawn em ni? Hlim taka Pathian kan fak laiin lehlamah khawhar, rilru nâ tam tak an awm tih kan hriat a ṭul a. An hmangaih kal tate hriatchhuah nawn tira mitttui luantir nawn fo hi eng nge a ṭulna? Nu leh pa nei tawh lo fahrah dahna Home hrang hrang kan nei a, Home-a awm lo tam tak an awm bawk. Chhungkuaa
ṭhutho a nih avanga inkhawm ta lo an awm ngei tih leh chung avanga hrehawm taka hemi ni hmang ṭhin an awm tih mit ngeiin ka hmu a. Khaw pakhata chutiang chhungkua, unau chauha awmte chuan hemi ni hian nilengin pawn an chhuak lo tih ka hmuhpui bawk. Hei hi rorelna dik a ni thei dawn em ni?

Isuan a duh hauh lo vang: Nu leh Pa chawimawi leh zah inzirtirnan a tha kan ti a ni maithei e. A ṭha lo chu a ni lo; a
ṭha famkim ta lo lai hi helh tham a awm. Nu leh Pa nei leh nei lo, chhungkaw hung leh hung lo enchhinna anga ngaih theih tura thil ṭha tho; ṭha ziktluak lo programme hi rethei leh hausa inkar tihhnaih tuma theihtawp chhuah ṭhin kohhran chuan a tihbo hi a mawh a ni. Isua kha an chhungkuain thuho dawn nise a duh hauh lo vang le. A chhungte vek kan ni a. A laichin vek kan ni si a. Rilru nâ leh hliamtuar an awm ṭhin a ni tih a hriat lek phei chuan hruihrual lain programme sheet pawh a vaw chhe vek lo vang tih tunge sawi thei le? Riangvaite hnena Chanchin Ṭha hril tura min phut lai hian riangvaite hnenah Chanchin Ṭha lo kan hril zawk a ni thei em?

Hmalam hun atan: Nakinah chuan naupangte ni, ṭhalaite ni, pavalaite ni Pi leh Pute ni kan la hmang lo vang tih tu nge sawi thei? Mizorama kohhran lian ber Presbyterian Kohhran hi a tam tam duh lama rorelna tithlu mai ṭhin kan ni. Nu leh pa leh chhungkaw mumal taka chengte hi a tam zawk kan nih avangin hemi ni a han ṭhutho hi nuam tak tur a ni. Nimahsela riangvai chanhaite chan kan en erawh chuan a dik hauh lo mai. Thil
ṭha niawm taka lang thil ṭha lo Bible-in a sawi zingah a tel ve thei mai ang em? Kan hman ṭanna a la rei lo bawk.

Thil ṭha niawm taka lang thil ṭha ziktluak ni si lo; mi zawng zawngin a hlawkna kan tel ni bawk si lo. Kohhran mite inhliam theih leh chutianga riangvai zawkte hmalam nun pawh chhe vek theia min siam thei hial; he bang chhah taka inhung tumna hi tihbo ni mawlh rawh se.

- Mama Renthlei Tairâng