Sap ṭawnga lehkha zir hi a ṭha
Mi ṭhenkhat chuan zirna ina sap ṭawng hman avangin kan hnamzia leh kan ṭawng kan hloh phah an ring a, lehkha kan thiam tak tak te an ring lo vel. Hei hi a dik lêm lo. Mizo ṭawnga kan inzirtir avângin kan hnamzia leh ṭawngte hi kan humhalh phah chuang lo a, lehkha kan thiam bik phah chuang hek lo.
Sap ṭawnga kan inzirtir avangin kan hnamzia leh
ṭawng kan hloh phah chuang bawk hek lo. Mahni hnamzia leh ṭawng humhalh te hi kan rilru-ah a innghat zâwk.
Tuna sap ṭawnga kan sawi tam takte hi thil thar, pi pute hunlaia awm ve lote a ni. Nasa takin hma kan sawn a, hei hian thil thar a chhawm hnem hle. Nakina Mizo pitar leh putar la ni turte hi lehkhathiam vek an nih tawh dawn avangin thil hming hriat loh an ngah êm êm tawh lo ang. Mizoram zirna bikah chuan tun dinhmun atan chuan sap ṭawng hi a la ṭha ber rih tlat a ni.
2017-2018 aṭangin
sap ṭawngin
Mizoram sorkar chuan nakkum 2017-2018 school academic session aṭangin sorkar sikul pawl 6 chin chunglam zawng zawngah sap ṭawng hman vek tawh tur tiin July ni 27, 2016 khan thuchhuah a siam a, hei hi education reforms commission rawtna anga tih a ni. Hmasawnna duhawm tak a ni. Tûn hma deuh pawh khan rawtna a lo awm tawh a; nimahsela, zirtirtu zingah sap ṭawng thiam lo tam tak an awm avangin an ti tlang ngam lo ni âwm tak a ni. Tunah erawh chuan zirtirtu thiam lote chu VRS hnuaiah chawlhtir zêl an nih bâkah RTE Act 2009-in quality education a phût angin zirtirtu atân pawh a thiam zawkte lak an ni chho ta zel a. Tuna sorkar zirtirtu ni mekte aia thiam lehzual zawkte an la rawn luh belh zel tawh dawn bawk a; chuvangin, Mizoram zirna hian hma a sawn zel ngei pawh a beiseiawm hle. Primary school aṭanga tih theih ni phei se duhthusam a ni.
Sap ṭawngin
lehkha a thiam theih
Sap ṭawnga lehkha zirtir hi zirlaite’n an hrethiam tak tak lo ti pawl kan awm a. Hei hi sap ṭawng an hman tam loh vang mai zawk a ni. Tin, an zirlai hriatthiam tum tak tak lo zirlai tam tak an awm bawk. Chutiang zirlaite chuan an ṭawng thiam hmasak ber hmangin zir pawh nise an thiam chuang lo ang. Ṭawng rêng rêng hi hman tama thiam chi a ni. Sap ṭawng thiam tuma zirte chuan engkim sap ṭawngin an hrethiam êm êm a ni. Tunlai ṭhangtharte rilru chakzia kan hria.
Tun hma chuan kum 18/19 velah pawl sawm an pass tlangpui a, tunah erawh chuan kum 14 leka pawl 10 zo an tam ta hle. Hei hian tunlai
ṭhangtharte dinhmun a hril chiang hle. Sikul inenkawlna a ṭhat a, zirtirtute an thiam a, zirlaite’n thu an awih bawk chuan eng ṭawng pawhin inzirtir ila, an hrethiam êm êm a ni. English medium school-a lut, thu awih lo leh sap ṭawng hmang hrehho chuan sap
ṭawng mai ni loin an zirlai pawh an thiam lo. Chûngho chu sap ṭawnga kan inzirtir hian an hrethiam tak tak lo tia kan sawi fo chhante chu an ni.
Kan lehkha zir
dan hi a dik lo!
Kan lehkha zir phung hrim hrim hi siamṭhat a ngai. Sap
ṭawnga inzirtir vang pawh ni loin chhawr tlak tura thiam kan tum lo hrim hrim niin a lang. Vawng (by heart) tawpa, exam-naa note anga ziaha ṭha taka pass hi kan duh dan leh tum ber niin a lang. Pawl 10 leh 12 zirtirtu ka kawm nual a, an buaipui ber chu board exam zawhna hlui lakkhawm leh zawhna rawn chhuak thei tur ang chite zirtir tawp hi a ni. Zirtirtute rilru-ah pawh thiamna tak tak aiin result ṭha a lian daih zawk.
Zirlaite paw’n thiamna tak tak aiin result ṭha neih hi an tum ber niin a lang. Result
ṭha kan duh luatah pawl 10 leh 12 board question set-tute thlengin kan rinawm lo palh ang tih a hlauhawm hle! Vawng (by heart) chak chak hlawhtlinna khawvelah kan awm mek a ni ber mai. Hei vang hian India ramah chuan thiamna tak tak aiin certificate a pawimawh zawk an ti fiam ṭhin. Amir Khana lemchanna pakhat Three Idiots tihah pawh khan engineering college-a an ṭawng hman (medium of instruction) aiin an zirlai hriatthiam tum si loa vawng mawl tawp (rote learning) hi a sawisel ber chu a ni. Insiam
ṭhat kan ngai.
Sap ṭawng thiam loh a pawi
Nula hmelṭha deuh mai graduate tawh pakhat nen kan inkawm ṭhin a, sap ṭawnga han biak zauh chang ka nei ṭhin. Nimahsela, min chhang ṭha duh tlat lo. Ṭum khat chu kan titinaah chuan a sawi chhuak ta a. Kan naupan lai aṭangin Mizo medium-ah kan lut a, pawl 10 kan pass thlengin sap ṭawng kan thiam lo a. College kan kal a, sap ṭawng hman kan hreh tulh tulh mai si a, sap
ṭawng kan thiam loh phah a. Tunah chuan UPSC/MPSC hnuaia competitive exam bei turin inrintawkna kan nei lo a ti. Ka khawngaih hle mai.
IAS topper-ho interview ka chhiar fo a, English-ah harsatna ka nei lo tih hi an chhânna a ni tlangpui. Lehkhathiam zawng zawngin sorkar hna kan hmu dawn lo a; chuvangin, India rama company hrang hrang leh Mizo ṭawng hman lohna ram hranga hna thawh a ngai dawn tihna a ni a. Sap ṭawng thiam hi a pawimawh hle dawn a ni. Sap ṭawnga intihsiaka sap ṭawng hmanga hna thawk kan nih avangin sap ṭawnga lehkha inzirtira, sap ṭawng thiam hi a pawimawh takzet a ni.
- Miltona, Vaivakawn