MCS kan ti bik fo mai hi chu a!
UPSC-in All India Service leh Central Service lakna result a tihchhuah apiangin Mizoram Civil Service (MCS)-te’n sêlna an tawk ṭhin. An sawi ṭhin chu, Mizoram Sawrkarin MCS a lak tlut tlut vang, MCS a duhsak lutuk a, kan mithiam neih MCS zawm tate’n hna dang, a aia sang zawk exam an tum loh phah vang a ni, tihte chu mi tam tak thu vuakthlak dan a ni chho mek a. Social media platform hrang hrangah mi sawi chhuah a ni ṭhin a, a la nih leh zel bawk hmel.
UPSC exam-a Mizo ṭhalai kan tlin theih loh chhan bakah hian sawrkar damdawi ina thil duhawm lo a thlen chang te, zirna in hrang hrang (school leh college)-a thawktu indaih lohna sawi lan a nih apiangin heng department-a thawktu lak ngaihsak lo nia Mizoram Sawrkar demna a rik rualin, MCS hna lak chauh ngai pawimawh bikah puh a ni ngun ta hle.
Hemi kaihhnawihah hian ngaihdan sawitute’n an sawi tam ber chu hengte hi a ni a:
MCS an indaih lutuk, departmental officer-te post fill-up a harsat em em laiin MCS chu kum tin lak an ni bik.
MCS lak vak vak ai chuan doctor te, zirtirtu te, engineer-te hi la vak vak zawk rawh se.
All India Service/Central Service-a Mizote tlin tam theihna tur chuan MCS lak hi chawlhsan rih a ṭul.
Mipui nawlpuiin anni hi kan dah sang lutuk nge, kan sawi ri sek mai hi han en zui ila, a ṭul a nih phei chuan MCS-te thlavang pawh hauh nghe nghe ila a ṭha ang e.
Ṭhenawm state Manipur hi han en ila, an State Civil Service/Police Service, etc hna lakna an State PSC-in a kalpui reng chungin UPSC-ah an tling thei em em lawi si a nih hi maw le. Chuvangin, mipui nawlpuiin MCS/MPS/MFAS/MIS hna lakna kum tin buatsaih a nih avanga Mizo ṭhalaite UPSC Exam-a tling thei lo nia ngaite ṭanfung hi chu a phet deuh lo maw aw?
Han en chiang lehzual ta hlek ila. Manipur Public Service Commission chuan Dt. 22/11/2022 khan Manipur Civil Services Combined Examination final result a tichhuak a, service hrang hrang atan post 168 lai hemi ṭum hian a la a ni. November 17-19, 2024 chhung khan Manipur Civil Services Combined Main Examination a buatsaih leh a, he result erawh hi chu he thu ziah lai thleng hian a la tichhuak rih lo. He recruitment-ah hian post 100 lai lak tur a ni bawk.
Mizorama kan kal dan, kum tin regular taka recruitment kalpui a nih hian ṭhalai hna zawng mekte tan a ṭha fe zawkin a lang. Sawrkarin kum 5 chhung hna lakna kalpui chawlhsan ta se, a kum 5-naah a hlawmin post tam tham tak tak lak ni ta zawk se, khami kum 5 chhunga zirlai degree nei tharte tan chuan a hrehawm duh ngawt ang le. Tuna kan state-a kan kalpui dan, tlem te tea kum tin hna lakna kalpui hi a fuh viau zawkin ka hria. A duang chhuaktute pawhin fak an phu bawk ka ti.
Vanglaini chanchinbuin kum 2010 aṭanga February 2024 inkar chhunga Mizoram Sawrkar hnuaia thawk tur service hrang hrang hna lakna neih a nih dan a zirchianna a neih, Dt.7.3.2024-a a tarlan aṭanga a lan dan leh a hnua lak belh zat han thlir ila.

A chunga table en khi chuan social media lama sawrkar beitute auhla ber – ‘MCS ringawt an la tluk tluk, service dang sawrkar hian a hlamchhiah lutuk’ tih chu a dik famkim lo hle tih a lang reng mai. Eng vang nge hetia an sawi chiam chiam chhan ni ta ang? A chhan hrang hrang awm thei zingah hengte hi a bulpui chu a ni awm e:
• MCS hi Mizo ṭhalai tam berin examination an hmachhawn ṭhin, miin graduate degree a neih phawt chuan he hna atana examination a beih theih a nih avang a ni ang. MHS (doctor) hnate chu mi nazawng dil rual a ni lo va, Engineering Service-a lut tur leh college zirtirtu ni tur pawhin thiamna bik neih a ngai a, mi tam zawk, mi nawlpuiin heng hna lakte hi kan ngaihven lutuk loh vang a ni ngei ang.
• MCS ni tur chuan examination/interview paltlang ngei ngei a ngai a, miin kan hre lar bik a ni ang. Chutih laiin, MSS, MPS leh MES-ahte erawh chuan examination/interview paltlang kher ngai lovin seniority promotion hmanga heng service-a luh theih a nih avang hian mi tam tak rin aiin an lo tam a ni thei ang.
Mi tam zawkin kan ngaihtuah ngai em em loh a awm; chu chu Mizoram Civil Services Combined Competitive Examination kaltlanga hna laknaa tling heng–MCS/MPS/MFAS/MISp-te vannei bik riau ang leh promotion chak bik anga mi nawlpuiin kan ngaih lai hian, doctor-te’n NPA an lak te, college zirtirtute pension hun kum 62-a tihsan a nih avanga an vanneih bikzia hi a ni awm e. Sawi zui châkawm tak ni mah se, kan thupui a nih loh vangin he lam hi chu kal thui lo ila.
Rawtna leh sawi belhna
• Mi vantlang chung lama ngaihte zingah pawh zir chiang lem lova ngaihdan sawi pawp pawp mai ṭhin kan ṭhahnem fu awm e. Hmân ni lawka Siaha Hospital thil thleng avang khan, “Sawrkarin doctor leh zirna in sanga zirtirtu la loa kum tin MCS a la tlut tlut nghawng ṭha lo kan tuar mek a ni,” tia social media lama thu leh hla vawrh darh chiamte an awm a. Sawrkar beih nan chuan belhchian a dâwl tawk lo hle tih a lang a ni. Kha thil thleng kha a chhuitu tura ruatin report an han thehlut ang a, kum tina MCS lak vang nge, damdawi ina thawktute zingah tih tur ti lo an awm vang tih chu a chiang mai turah ngai ila.
• MPS leh MES zingah hi chuan seniority hmanga kaisan theihna awm bawk mah se, a tam ber hi chu sawrkar hna la thawk ngai rêng rêng lote tan pawh dil theih a ni a. MSS-a luhna kawngka erawh seniority aṭang leh sawrkar hna thawk lai mek tan chauha luh theihna turin (Limited Departmental Examination hmangin) hung bik a ni. Hetia inhung bik tlat lo hian MSS hna ruak aṭangin 50% emaw talte hi direct examination hmanga lak ve tawh ni se hna zawng laite an va lawm dawn em!
• UPSC hnuaia direct recruitment hmanga All India Service/Central Service kan tlin theih loh chhan hi puh tur kan zawng dawn rau rau a nih chuan thil dang dap tawh ang u hmiang. Mizoram sawrkar kan hrawn mek leh a hma lama mite khan theihtawp an chhuah vek mai. Mizoram Civil Services Combined Competitive Examination hmanga officer-a lut tawh zingah a pualawm deuh turte chu lehkha an zir tam theihna turte ngaihtuahin, an post turte pawh her remsak an lo ni tawh ṭhin. Hun kal tawh thlirin UPSC exam-a kan ṭhalaite an hlawhtlin theih nan hian sawrkar chuan a tih tur a ti ṭha thawkhatin a lang a; a dawhthlêng (candidate) lam zawk hian kan tih tur kan ti tawk lo zawk a ni.
• Hetia direct examination kaltlanga All India Service-a inziak tling thei kan awm mumal loh lai hian MCS, MPS leh MFS-te hi All India Service-a kan nil tur min vengtu an ni mek zawk awm asin! Heng service aṭanga senior zingah All India Service-a lut tur thlan an ni ṭhin a, anni (MCS, MPS leh MFS)-te hi awm lo phei se lang chuan ‘chuti hlauh chu’ kan ni awm e. Mizoram tan heng service pathumte hi hlu tak an ni ringawt.
• India ram khawi state mahin an state civil service an dah hniam ngai lo. Kan state-a MCS-te hi an fel ber, an ṭha ber, an fing ber hauh lo vang. Mahse, hna zawng lai tam berin an exam ṭhin a nih miau avangin he hna lakna kalpui a ni ṭhin hi an tan a hlu hle. An thiam loh emaw ni miah lovah anmahni latu sawrkar beih ngawt zel hi sim a ṭha mang e.
Tlipna
A au ring leh bengchheng satliah thu leh hla ringawt en lo va, dik leh ṭha ber tura nia a hriat anga sawrkar a kal ngam ṭhin leh, kum tin Mizoram Civil Services Combined Competitive Examination buatsaih theih a ni ṭhin hi ṭhalai hna zawng mekte tan chuan a hlu hle. Hetih lai hian doctor te, zirna in sanga thawk tur leh engineer lam pawh tun aia nasa hian sawrkar hian la thei se kan zavaia ṭhat tlanna tur a ni ngei ang. Tu mah pawimawh bik emaw, pawimawh lo bik tia han sawi tur an awm lo ve. A lêntlak rual thei ang tur berin sawrkar hi kal zel se tih hi mi pangngai duhthusam chu a ni vek awm e. Social media lama sawi nasat a nih avang mai hian sawrkar hian a tisual emaw ti an tam mahna. A chunga table en khi chuan thil nihna chiang tak chu a lang si a ni.
Tunlaiah chuan social media a chak tawh a, mahni in lum aṭangin kut zungpui hmangin duh duh kan sawi chhuak zeih zeih ta mai a, ngaihdan inang lo fe fe a awm ngei ang. Thuneitute tan pawh a sawi chak nazawng thu leh hla lak vek sên a ni dawn lo a, ṭul pawh a ṭul hek lo. Social media a chak em avang hian mahni awmna veng/khuaa ‘Tuikhur Committee’ member atan pawha ruat îtawm lohte thu leh hla lo khûkpui ruai palh pawh thil awm thei a ni àwm asin!
- Ngura pa