Zoram thlirna

Keini Zo fate hi India Dânpui 371(G)-a state inenkawlna dân hran siam phalsak kan nih angin kan sawrkar hian dân thar a siam hi a va ṭul tawh em!

Hun rei tak lal rorelna fel tak hnuaia kan awm hnuin kum 1954-a lal thuneihna paih thlak a nih khan kan khawtlang nun a lo danglamin, zalenna kan hmang thiam ta lo a ni ber mai. A lian a têin dân pawisak lohna a lo tam chho ta zel a. State sawrkar pawhin min enkawl zawh tàk loh vangin khawtlang ṭangrual pawl mipuiin kan âu ta a, anni lahin thuneihna an nei si lo a, IPC danin a phuar lawi si a. Mahni tan bik pawh ni loa ruihhlo zuar leh rûkru khawtlang tana hnawksakte man tuma zan rei pawh sawi loa ruihhlo zuar leh rûkru lai an mante police hnena an pek, a tuk leh maia hmuh tura an rawn chhuak leh mai hian veng chhung tlawmngai pawl rilru a tina ṭhin a. Chuvangin, dân thar kan state mila siam a tul tawh hle a ni.

Tin, misual jail tâng ṭhalai hnathawk rual home-a awmte nen sâng têl zet châwm thlawn ngawt maite hi! Hna hahthlak thawh tur siamsak rawh se. Eibâra kan intodelh nan Mizoram chhim lama Chamdur phâiah sâwn jail ṭha tak siamin, leilet siamtir se, sipai MAP-in veng se la, Mizoramah buha kan intodelhna atan Agriculture department-in ṭhut chilh bawk se la, a va ṭha dawn em. Tichuan, state danga kut dawh mualpho loin into-delhna kawng ṭha a ni ang.

Tun hma chuan kan ramah hetianga kutdawh hi kan hmu ngai lo. Vanlai tla, enkawltu nei lo, hna thawk thei lo, chaw hmin sa khawnte chu an awm zeuh, chu pawh khaw tlemtêah tih loh chuan an awm lo tih tur a ni. Thil zahthlak tâwpa ngaih a ni a, mi khawngaih an hlawh phian a ni. Chung chu hriain ram dang leh state dang aṭanga lo lut kutdawh an rawn pung ta hi kan mithiam mawhphurtute leh vei tak takte’n an han sawi ho ka lo ngaithla a, a bengvarthlak hle mai. Kutdawh hi dân bawhchhiatna (crime) a ni tihte a lo ni a, engchin nge dan bawhchhiatna tih hi a tam thei dawnin ka hria.

Pawl hrang hrang, kohhran a ni emaw, pawl dang an ni emaw, khawn tam ta lutukte hi amanganthlak ta chu a ni e. Mi hausa leh rethei ber thlenga angkhata khawn a ni ṭhinte hi ka ngaih dan chuan dân bawhchhiatna hian a huam vekin ka ngai a ni. Kan mithiam zawkte hian an sawi thleng hreh a nih ka ring; dik tak maw? Pawl emaw, kohhran emaw hian mamawhna a nei a nih chuan sum tuak nan inhlawh mai se, a nih loh leh sumdawng mai se; rethei emaw, hausa an ni emaw hnena aṭanga sum fai khawn leh ngawt maite hi a mawi lo mai ni loin, thil zahthlakah ngaih chi a ni. Hetiang thleng hian kan sawrkar hian bih chiang se, dân thar hi siam thuai se a lawmawm ngawt ang. Hetia ka han tarlan loh pawh hi siam ṭhat tur tam tak a awm dawn si a.

Mizote kan inhung bikna dân ILP Britist sawrkarin min siamsak hi tun dinhmunah hian kan hluihlâwn ta em ni chu aw ka lo ti deuh a. Aizawl khawpui dâi rêl head a lo thlen hun phei chuan a va buaithlak dawn em. Kan rorel pâwlte’n dan fel takin buatsaih lâwk a va ṭul em!

Kum 1986-a MNF leh India inrem hnu sawrkar lailawk thla ruk chhung khan inthlanna buatsaih a lo hun a. Khatih laia INC-te khan tlin zawh loh an hlauh avangin Deputy CM Pu Lal Thanhâwla ten PM Rajiva Gandhi hnenah campaign-pui turin an sawm a; a lo kal tur thu a sawi rualin Mizoram CM Pu Laldenga hril hlo turin a ti a. Tichuan, Pu Laldenga hnenah chuan PM chuan inrin lâwkna awm hman lovin telephone-in a lo kal tur thu chu a hrilh a, Pu Denga chuan heti hian a chhang a, “Kan inremna thuthlung ziak ang khan ka phalna la hmasa lo chuan Mizoramah i lo kal thei lo,” tiin a chhang a. PM Rajiv-a chuan, “India ram khawi hmunah pawh ka zin thei a, engvangin nge Mizoramah ka kal theih loh ang?” a ti a. Laldenga chuan, “Ka Phalna la hmasa loa lo kal thei lo turin nangmahni ngeiin in ziak hnan tlat a lawm. Mizo ni lo tawh phawt chu he dan hian a huam si a, kan inremna thu kha lo chhiar leh rawh,” tiin a chhang. Pu Laldenga khan India sawrkar aiawhte nen remna thuthlung an siamah a ding nghet tlat mai kha a chhuanawm hle mai. Tuna kan sawrkar dan siam pawlte hian hetiang hian kan ILP hi a tak ngeiin hmang thei se a ṭha khawp ang.

VC leh local council term pawh hi tun hmaa kan hman ṭhin kum thum term ang khan pawt tawi thei se a lawmawm khawp ang. VC thlang fuh lo deuh tan a rei lutuk thei. Khawtlang ṭhatna leh hmasawnna ngai pawimawhte kawng an dâl tlat ṭhin avangin mipuiin harsatna an tawh phah nasa ṭhin.

Hmeichhe seat chungchang pawh hi keini Mizoram bikah hi chuan India Danpui Article 371G -a special provisional kan nihna tlawhchhanin he dan hi kan paih thei dawn lawm mi? Mi ṭha an nih chuan hmeichhia hlir pawh an ding thei tho si a. Kan dan siamtute hian inenkawl dân fel zawka dân thar an siam hi a ṭul tawh tak zet a ni e.

- Zoramenga, Ph: 8974806440