Zirlai naupangte leh Mizo ṭawng

Keini ṭhangthar zawkte hi sikulah zirna bul kan ṭanin A AW B aia A B C aṭanga bul ṭan kan ni ta zawk mah a. Mizo ṭawng hi kan pianpui ṭawng ni mah se, zirna sang zawkah chuan thu leh hla huang–literature-a kan zir chuan kan thiam tawk lo ta fo a. Tunah phei chuan computer/laptop leh mobile phone hmanga thil kan ziah nasat tawh avangin kut ziak phei chuan kan thiam lo zual ta hle. Ziah zawm leh ziah zawm loh chungchangah phei hi chuan kan la buai hle a nih hi.

Mizo ṭawng thiam lo zirlai

MA/university chinah hian kan subject lak azirin kan zirlaiin a ken tel–thu ziah/article, ni tin chanchinbua chhuah ngai hi a awm a. ICFAI University leh MZU lama MA zirlai ṭhenkhatte hian kei teh lul hi min lo biain, an thu ziahte min endiktir ve ṭhin a. Ni tin chanchinbu lama an chhuah turin Vanglaini, Zozam Times, Aizawl Post leh Ralvengtu chanchinbu email-te hi ka lo kawhhmuh ve ṭhin. Tun hnaiah mai pawh hian ni tin chanchinbute hian chung zirlaite thuziah chu an chhuahsak hlawm a. Mahse, Mizo ṭawng an thiam lo lutuk hi a pawi ka ti hle.

Zirlai naupang ṭhenkhat phei hi chuan Google Translate an lo hmang a; an thuziah kha Sap ṭawng aṭanga an lak chhawn tawp a ni tih a hriat a. Kan hriat ve zawng subject a nih loh phei chuan Mizo ṭawnga dah turin va zir chian ve leh ngialte a ngai ṭhin. Hei hi tute thiam loh nge ni ang? Tuna kan zirlaite hi hetiang an nih vang hi a ni ngei ang. Sorkar thuchhuah tam takah leh office vela Mizo ṭawnga thu an chhuah/ziah hi a dik loh nasat em theih em em ni!

Zirtirtute ṭan lak kan ngai

Zirlai naupangte'n Mizo ṭawng an thiam tawk lo hi chu lo ngaidam ta ila; a zirtirtu zirtirtute zawk hian kan zirtir ngai lo nge, naupangte hi an thiam lo ve hrim hrim zawk? A bik takin thu leh hla–literature zirtirtute hi ṭan kan lak a ngai niin a lang. Kan zirlai, master degree lai thleng tawhin ni tin chanchinbu email an hre lo te, a chhuah hun an hre lo te, an thuziah a chhuak em tih pawh an hre lote hian ngaihtuah a ti thui hle! Chanchinbu chhiar ngai miah lo zirlai tam tak kan nei tihna a ni. Chuvangin, English leh Mizo subject zirtirtute hian ṭan kan lak a ngai zual hle mai.

Keimahni ber pawhin lehkha chhiar, chanchinbu chhiar kan peih loh a, Mizo ṭawng ziah dan pawh kan thiam tawk loh chuan kan zirlaite hi beisei san chi an ni lo. Chakai nufa kal inzirtir pawh kan tluk lo ang. Hlawh hmuh nan chauh ni lo, thiam tak tak tura zirtir lehzual hi kan bat leh kan mawhphurhna a ni tih i hre nawn teh ang u.

Ṭan ila ang u

Tumah hi mi thiam famkim leh thiam sa, hre vek hi kan awm lo a, inzir zel tur kan ni. Elementary aṭanga ṭan lain, kan zirlai naupangte hi Mizo ṭawng ziah dan leh chhiar dante zirtir taima ila. Thu leh hla hlutnate hi an rilruah tuh tum ila. Social media khawih chungin lehkhabu leh chanchinbu chhiar uar turin zirlaite hi i fuih ang u. Kan ngaihhlut zawngte hi inbûk tawk se la; hlimhlawp thil leh kan tana ṭangkai tur hre kawp zel thei zirlai ni turin ṭan ila ang u.

UPSC-ah Mizote hming a lang thei ta lo kan tih fo chhante hi–tuna kan zirlaite thiamna leh tui zawng leh rilru puthmang han en hi chuan thil mak a ni lo. Zirtirtute ngei pawhin kan zirtir taima tak tak lo a; a tak taka zirlai kan neih zat aia tam sorkara report ṭhin zirtirtu kan nih chuan zirlai ṭha neih hi a har hle ang. UDISE leh VSK-te hian zirlai awm tak tak lo hming dah luhna tur a veng ta deuh a, a lawmawm hle. Chutih rualin, Aadhaar card nei lo naupangte a la ziah luh theih avang hian sikul naupang lem (fake) dah lut duh zirtirtu chu kan la awm palh mai thei.

Politician-te chauh hi kan dem a; Mizoram ṭhatna tura sorkar hna leh thil danga hna pawimawh chelhtuteah pawh hian hlawh hmuhna atan chauh kan thawk emaw tih tur kan awm leh ṭhin. Chu chuan hmasawnna tak tak a thlen lo. A bik takin sikul zirnaa inthlahdah phei chu a pawi zual. Instagram vela thlalak sexy tak tak leh chuti lam hawi tuipui zirlai naupang, hna ṭha leh India leh khawvel huapa chhawr tlak zirlai naupang nei lo zawng hian hma kan sawn zel palh ang tih a hlauhawm a; kan zavaiin ṭan ila ang u.

Kan la chhe vek lo a, han tih luih hrama ṭha leh mai thei kan ni. Chumi tur chuan tuna kan zirlai naupangte aṭang hian bul i ṭan ang u.

- Rinfela Zadeng