Written by
- Ltka
Mission Veng

'86 June ni 30 zan kha chu aw…!

…Chhun lamah kha chuan eng boruak mah a awm hran lo. Tuallai titiah kha chuan Remna an sign dawn a ni awm e, tih kha chu a leng deuh a. Mahse tumah thu chiang hria an awm lo. Kei ni Bhavan lama tâlte kha chuan, Pu Hawla leh Pu Zalawma kha Delhiah an chhuk tih kan hria a, an hnung deuhah Pu Lalkhama, Chief Seccretary-in a zui a ni awm e, tih bak kha kan hre lo. Pu Laldenga leh VP Singha an inbe deuh reng tih kha kan hre chauha, thil chiang hriat kha kan tum lem lo, kan hotute kha kan ringtawk a ni ber… Keini ai chuan, MC Party hruaitute khan an hre hmasa deuh zel… Pu Laldenga nau Pu Ngurchhina hote an ni a, an ngaihtuah ber a ni bawk a.

Kan phawklek deuh chu a ni. Bhavan khar tawh hnu chuan Khatlaa Pi Lali inah, eng emaw inho pahin haw mai thei loin ṭhian ṭhenkhat chu kan khawtang a, eng eng emaw tiin, zan dar riat leh a chanve chu kan thleng mai a.

Dar riat leh a chanve pelh hret chuan khawlaiah chuan, “Remna a thleng,” tia han au ṭhat ṭhat hi kan hria a. A hnu deuhah chuan motor kal vel thawm leh, "..tit tit….tit tit..." ti ri chu kan hre leh a. Chutah tukverhah chuan kan zuk dak a, Pu R. Sangkhuma bathlarah chuan mi sawm vel hi an lo awm ṭaih a, an sahawk deuh a. Keini chuan, “Enge thil awm dan?” tiin kan zuk au a, anni chuan, “Rema an sign a lawm le...” an rawn ti a. Chulai chuan motor dang pawh an rawn tlan a, “Remna a thleng ta!” tiin tlan val rual khat hi an au tuar tuar a.

Chei le..! tiin Pu Zira hoin a Jeep ṭawng tawh lamah chuan, Pu TC Pachhunga nen, Pu John Rotluangliana nen Pi Lali hoin kan chho ta a. Kan han thlen chuan an lo awm laih tawh a. "Tak tak em ni? " kan han ti thlangawt a. In chhungah chuan kan lut a, an lo awm luih tawh a, Pu Sainghaka chu telephone vuanin a lo ding a (Khang hunlai kha chuan Delhi be tur chuan milian in aṭanga trunk book loh chuan biak theih mai mai a ni lo).

Pawnah chuan tutute emaw chu, ‘Remna a thleng ta,” tiin an au a. Kan bula awm Pu Tlanglawma chuan, "Dar riat leh a chanve TV news-ah khan an sign lai an rawn tilang a lawm le. Pu Denga leh Pu Lalkhama te, Pu F Lalthlamuana-te pawh an awm. Pu Hawla nen... an lang a ni awm e.. Hei Pu Sainghakan a phone chiang mek e," a lo ti a.

Telephone a be zo chu Pu Sainghaka chuan lawm fahranin a kut a vai a, Remna an sign thu chu a sawi ta a. A sawi zawh chuan kan au dur dur a, au dan tur kan lo duanglawk si loa, mahni rak rakin kan sarak a ni ber. Pi Sikuli chuan thingpui an lum thu min han hrilh nâ a, tumah ngaihsak kan awm lo. Reiloteah chuan in chhung leh pawn chu kan khat tlat a. Aw rawl tawptawpin, Remna a thlengta tiin ka au ani ber e. A ṭhenin Pi Sikuli Pangpar khawina rangva khawr, ri thei ang ang chu an lo lek chhuaka an vaw ri rum rum mai bawk a. Kawtko aṭang chuan kan han dak a, Sikulpuikawn kawngpuiah chuan motor an lo tlan zut zut a, "Remna a thleng ta," tiin rawl thler dawn dawnin an au kal rawng rawng mai a. Keini pawh chu thil dang ngaihtuah lo chuan, Pu Zira ho chuan a Jeep-ah chuan kan chuang lawk a, khawlai fang tur chuan kan chhuak a, Sikulpuikawn aṭang chuan Kulikawn lam panin kan chhuk thla ve ta ngawt a.

Kawngah chuan mi an lo chhuak ṭan mek a, motor nen, kan insulpel ṭan a ni ta mai a. Thakthing Bazarah kan inher a, kan chho a, Khatla lamah kan chhuk a, kawnah chuan mi an lo phu mur mur tawh a, an inchibai luih luih mai a; a ṭhen an au bawk a. Zawite in kan kal a, Zodin Square kan thlen chuan mi an lo tawt hle mai tawh a. Kan kal zela a, Upper Bazar kan thlen phei chuan a tawt leh zual tawh a, Zarkaw ah chuan mi za tel an lo awm a, rawl tawp tawpin, "Remna a thleng..." tiin an au rawng rawng mai a. Kan kal zela Chandmari-ah, Chaltlangah, Bawngkawnah, Ramhlun pheiah…. Bazar phei kan kir leh meuh chuan an lo zi nuai nuai mai a. Bungkawn kan thlen chuan Pu Zira chuan, "Inah jeletin bung thum vel ka nei asin zuk la ila i hal ang u,” a ti a. A in lam kan pan a. Kan chhoh leh chuan Bazar Bungkawnah chuan motor kal theih loh khawpin mi an lo tam tawh a, kawng sir mi tlemna deuhah chuan kan han vawm puak ve a, mahse a thawm a na mawh khawp mai.. vawi thum lai kan hal puakin ka hria.

Chandmari-ah kan va kual leh ringawt a, kawnah chuan za tel tehmeuh hi an lo inhawr khawm a, "Pi buhdeng.. Pi buhdeng.. Pakhatin buh ṭhap buh ṭhap," tiin hlapui an lo rem a, a lai âwlah chuan tlangval pali dawnlai hi a zangthal zawng hian, Pi Buhdeng lâmin an lo in leng kual ngat ngat mai a. Kei ni pawh motor aṭang chuan kan chhuk a, minit sawm dawnlai chu hlapui chu kan rempui ve…Kawngpui leh kawn tinah chuan chu hlapui chu an lo rem a (Khami zan khan au hla, slogan sawi lawk engmah nei hek lo i), kei ni pawh chuan kan zaipui ve zel bawk a, Governor gate chhimlam kan thlen pawhin chu hlapui chu an lo la rem a, 'Pi Buhdeng' tiin khua kan var ta der mai a; bula mite kan chibai kual nek hnu chuan in lam kan pan tlang ta vek a ni ber awm e.

Ka hriat chinah khami zan ang reng renga Aizawl khawpui hlim kha ka la hre lo a, khatiang tluk khan kan hlim leh ngai pawh ka ring lo. Zurui buai an awm awm pawhin a ka hre lo. A chhan chu remna kha ahlu em a ni.

Eng Remna nge le…? Ele MNF leh India sawrkar in remna maw le. Harsa em emin, inpuhmawhna leh inthahna karah, Kohhran, tlawmngai pawl leh Politics pawl hran hran ten MNF leh India kha inrem se an ti a. Kum sawm aia tam an bei a. Pu A. Thanglura din Congress, Vaipawl tia miten an nuihzat, tla chhe tawh chu kum 1967-ah Pu R. Dengthuama leh Pu Hrangchhuana te, Pu Zalawma-te chuan Vaipawl nih pawh zak zo loin Remna leh Muanna atana tlangau turin an din thar leh a. Remna leh Muanna chu hlapui berah an nei nghal a.

Remna a awm loh chuan Mizo leh Mizo pawh kan inthat mang takngial dawna a lan avangin kei ngei pawh, tlawmngai pawl MZP ah, Remna atana tlangau turin kum 1981 khan, College ka kal laia ka thiante, MZP hgrs. hruaitu ni mekte sawmna angin, Adviser in, ka eizawnna pawh hre chang loin loh theih loh nia ngaiin tum loh takin ka zuang lut ve a. Chu chuan ka carrier pawh a thlak danglam vekin ka hria.

A tawi thei angin, …Pu Laldenga khan UT-ah khan Chief Minister nia rawn luh kha a duh a, khatih laia Chief Minister khan chuti maia Chief Minister tir kha a rem ti lo. Pu Denga pawlte ramhnuaiah silai nen an ṭang a, Mizoram sorkar nen an inchem-har ta hle mai a. Zoram mipuite chu tuboh leh dolung karah kan leng tak meuh a. Inthahna awm se tunge a titu hriat theih si loh. Tu hi tu lamṭang nge tih pawh hriat ngam a ni ta lo. Zoram chu hlauhna leh khurhna in a tuam a ni ta ber a, chuta ta chu chhanchhuah a ngai ta a nih chu.

Chuta ṭanga Zoram chhanchhuah dan awm chhun chu, 1984 April-a inthlanpui awm turah, Pu Laldenga Chief Minister nihna kian thei Chief Minister kan neih a ngai a ni. Chu ti lo chu buaina a punlun zel dawn tih ring pawlah MZP hotute chu kan ṭang a. Chung thil chu a thleng palh ang tih kan hlau takzet a ni.

Chung avang chuan MZP chu sorkar nen kan inmil ta lo. CM chu bang turin kan nawr a…, kan nuar a. Min man khawm a.. Lung-inah te min khung bawk a; kum 1982 chawhnu lamah chuan MZP Office pawh chu min kharsak a… kan hotute engmaw zat lunginah a khung a, a ṭhen ramhnuai lamah an bibo bawk a, MZP pawh chuan awmzia kan nei thei ta lo. Kan tihngaihna hre lo chuan Remna kawng zawnga tlangau turin kum 1982 tawpah Mizo Peace Forum kan din ta ngawt a, mahse rei lo teah MPF pawh chu kan phir titih ta a, a chanve vel chuan kum 1984 April a inthlanpuia MLA chuh vea chuta tanga remna zawn chu an duh a; mahse a ṭhenin an duh lo. MPF chu political party-a leh kan duh lo, 1983 August-ah chuan MPF pawh chu kan phir ta a. Political party-a leh duh pawl chuan Aug 4 1983-ah MPF chu political party-ah an let ta a. A duh lo pawl chuan, Congress pawl hruaitute leh president Pu Lal Thanhawla ten Remna a awm theih dawn chuan Pu Denga Chief Minister tir mai chu an rem tih avangin, Remna awm theihna tur kawng hnai ber nia hri in Mizoram Congress (I) chu 1983 Oct 13 chuan kan zawm ta a ni.

Chutia kum 1967 aṭanga remna zawngtu Mizoram Congress (I) hotupa Pu Hawlan, Pu Laldenga Chief Minister ni tura seat a han kian ta mai leh Pu Denga-te leh India Sawrkarin June 30, 1986-a remthu an han thlung ta rup mai chu a ropuiin rinphak a har hle mai. Mahse a dik miau si… Thla khat emaw hnuah inthlannna awm loin Pu Denga chu a rawn Chief Minister hluai mai anga; a hote chu an Minister hlawm dawn a ni - chu chu Pu Denga demand a ni. Hei hi a takin a thleng ta reng a ni.

June ni 30 a lo thlen hian Zoram Remna leh Muanna atana ka beihpui, khawvel chhuahsan tate an ngaihawm ka ti hle a ni. Khatia Remna zawng a hlawhtlin puitu zinga, hotute zara ka lo tel ve kha, ka lungawi em em thin zuk nia!