Written by
Laltanpuia Pachuau

Lei dawh leh kawng siam hna Australia rama an thawh dan

Chawlhkar hnih kalta khan Seacliff Bridge seacliffbridge.com tlawhin chhungkuain Inrinni hun kan hmang a. Kan zu hmuh chu sapṭawnga breathtaking an tih ang hi a ni ber mai. Ram danga public works (a bikin lei dawh) an ngaihpawimawh dan leh an engineer-te kutchhuak hmuhin Mizorama tih ve theih a nih avang hian ngaihtuah a kal nasa hle.

2002 lam khan Sydney khaw chhim lama veng hla lo te pahnih Coalcliff leh Clifton inkar kawng chu kham aṭanga lung tla ṭhin avangin mipuiin harsatna nasa tak an tawk a. Kawng enkawltu department pawhin a buaipui hle. Ruah a sur deuh changin kawng a ping
ṭhin a, a hnu deuhah phei chuan kawng siamnan chawlhkar 6 lai khar a nih tur thu sorkar hotuten an puang ta ngawt a. Mahse, chakkhai lak nana he kawng ring bertute an lawm lo hle. Sumdawng motor (commercial vehicle) neitu tam tak phei chu kawng ping leh ṭhin avangin an eizawnnain a tuar hman hle a, siamṭhat thuai a nih theihnan nasa takin a chhehvel mipuiten sorkar an nawr nghal a. Sorkar pawhin a ngaihven nghal vat a. A leilung awmdan enin a him leh ṭha ber tura an ngaihin kham hrula lei dawh an rel a. Kawng/lei thar - metre 455.6 a sei Seacliff Bridge - siam a lo nih phah ta a ni.

Lei/ kawng chanchin chhiar tur awm aṭanga a lan danin August 29, 2003 ah lei dawh dawn vangin kawng an khar a. Thla khat hnu Sept 29, 2003 ah proposal thehluh a ni. Kum 2 leh a chanve chhunga zawh tura ruahman chu a aia hma hreta zovin Dec 1, 2005 khan an hawng. Lei/kawng siam project estimate chu a tirah dollar maktaduai 42 a ni a, an siam zawh chuan dollar maktaduai 52 an hmang. An "revised estimate" zat dollar maktaduai 10 niin a tira an chhut dan aiin 23.80%-a tam a ni.

(Bairabi Tlawng lei dawh hna hi, Pu Lalduhoma sawi dan chuan, 2007-a ṭan a ni a. June 28, 2010-a dawh zawh tura tih niin December 16, 2012 thleng pawhsei leh a ni a. Senso tura a tira ruahman zat Rs. 6,12,50,000 niin, revised estimate-ah Rs. 12,52,30,000-ah tihsan a ni. He lei hi dawh zawh a la ni lova, amaherawhchu sum tam tak a kal ral tawh thung.)

Khualzin mite hip nana thil remchang tak a nih avangin kea kal theihna lane zau tawk tak Seacliff Bridge-ah hian an siam a. Kawng tluanin kea kalte himna tur thir ṭha taka siam railing an vuah bawk a. Ramchhung leh ram pawn
aṭanga khualzin tlawhtu an ṭhahnem hle. Kawngchhak kham aṭanga lung tla kha an buaipui ber a nih avangin a tlak leh palh pawha kawng thar an siam rawn tibuai lo turin an veng ṭha hle a ni.

Ram changkangah chuan hetiang public works reng reng hi contractor-te hian sorkarin standard a siam aia chhiaa siam enah an en lo hrim hrim niin a lang. A viltu sorkar lam pawhin ṭha takin an vil niin a lang. Kan lei/ kawng zu zawh pawh an cement work te uluk deuhin ka en a, an railing thir quality te pawh - kumkhaw daih tur hi a ang hle. Heta an sorkarin a enkawl leh siam ṭhin footpath-a cement an chhun te hi a hmu tawh chuan an hria ang a, a chang ṭha em em a. Keh sawm mai mai a awm ngai lo. Amaherawhchu, saprama an public works ṭha bik kan tih te hi a nihna takah chuan sapram a nih vanga ṭha bik a ni lo a, Zoramah pawh sapram ang chiahin a ṭha thei a ni; a mawhphurtuten dik taka an tih chuan.

Shillong-a Khasi pa culvert siam te, Khasi pa kawng siam te khu a ṭha em em a, saprama an kawng siam nen hian a inang deuh reng awm e. An cement work te khu a entawntlak a, Australia rama an cement work nen te hian a danglamin a lang lo.

He lama contractor te leh engineer te hi Kristian an ni lo tlangpui mai thei; Kristian an lo nih pawhin kum khata vawi khat inkhawm ṭhin te an ni nuk. Mahse, dik taka hna thawh hi mipui laka an bat a ni tih an hriat avang leh an hna thawh
ṭha lo avanga court-a thubuai lian tak nei thei a ni tih an hriat avangin mipui hman tura kawng leh lei an siam te hi a rintlak ṭhin hle.

Nikum October khan Lunglei - Aizawl World Bank kawng siam laia consultant hna rawn thawk engineer Pu Kevin Haddingham-a te nupa tlawhin ka Papuia te nupa nen kan va zin a. Thil tam tak kan sawinaah Mizoram kawng leh kawng siam hrim hrim chungchang ka zawt lui deuh a. Australia rama kawng an siam dan te leh Mizorama kawngsiam hna an thawh dan te min hrilh nual a. Mizoram bik chu a sawi ṭha duh lutuk lo nain kan lung a chang tawk lo tia kan sawi ṭhin leh lei a nghet tawk lo tih hi a sawi dan chuan chhuanlam tling lo a ni. Lung a chan tawk loh chuan a supplement dan kawng ngaihtuah mai tur niin a sawi. A sawi dan chuan kum 30 vel daih tur kawng an siam ṭhin a. Kum 5 vela major repair, hunbi neia regular taka enkawl tur a niin a sawi bawk. Kawng siamin a huat bera a sawi chu tui tlingin a tih hnawm emaw a chiah huh hi a ni. A ro thei ang bera a awm hian a tlo ber niin a sawi - drainage tha a pawimawh a nih ber chu.

A sawi leh pakhat chu kawngin a zawh chin baka motor lian rit tak miin an khalh hian kawng a chhe hma a. Uluk taka khuahkhirh leh endik reng a pawimawh tih chu a ngaihdan a ni. (Mizorama lei dawh zawh chim pakhat pawh kha sorkar hotuten zawh chin aia tam phurh vang niin an sawi a. Commercial vehicle reng reng te hian sorkarin phurh theih chin a siam aia rit an phurh lohna turin a neitu, a khalhtu leh a endiktute an fimkhur reng a ṭul hle.) PWD lamin kawng chhe siama hnatlang thawkchhuakte refreshment an pe tih thu erawh kha chu a hriatin mak tiin a ner nasa hle!

World Bank Lunglei leh Aizawl inkar kawng an siam zawh hlim deuh khan Aizawl aṭangin Lunglei kan kan zin a. A la thar ṭha bawk a, darkar 5 leh a chanveah kan thleng. Mahse, kum 3 hnua kan kal leh kha chuan a lo chhe hman hle!

Engineer ni lem lo te pawhin kawng hi enkawl ve reng a ngai tih kan hrethiam turah ngai ta ila; a enkawl nan sum a ngai tih pawh kan hrethiam turah dah ta bawk ila. Lunglei-Aizawl kawng ṭha tak kha a enkawl zelna tur sum hmuh nan ramdanga an tih angin toll fee te lo siam ni se, tin truck leh motor lian phurrit phur chi te hi uluk taka endik vek ṭhin ni bawk se kawng hi a chhe mai mai lovin a rinawm. Tin, siamṭhat ngai lai a awm a nih pawhin amah leh amah intumin zinmiten toll fee an pek aṭangin siamṭhat hna a thawh theih ang. A nih em loh pawhin a hmangtuten engemaw chen an tum ang a, sorkar tan phurrit a tlem sawt thei. Hetiang kawng bik te hi ram dangah chuan a siam man emaw a enkawlna man tur hmuh let nan toll fee an la ṭhin a. Kawng a ṭhat miau chuan phun nawi an awm lem lo, tam tak lak a ni lo bawk a. Sydney-a kawngpui pakhat M4 an tih pawh ṭha takin an siam a, toll fee an la a. Mahse, a hnu deuha toll fee a ngaih tawh loh chin awmah an ti tawp.

Chutianga tih theih tur chuan Mizoram sorkar hian dan The Mizoram Road Fund Act 2007 a nei a. He danin a tum pawh a inziah dan chuan “The purposes of the Act are to contribute to the social and economic advancement and safety of the people of Mizoram by - (a) establishing the Mizoram Road Fund to make better provision for the rehabilitation, maintenance and repair of roads, giving priority to the core road network; and (b) providing for the appointment of a Road Fund Board to administer the Fund, formulate and co-ordinate road planning, approve the road funding program and make recommendations to the Government on road network, road safety and traffic management policies and strategies for the State.”

He Board hi Transport Minister chairman-na hnuaia din tur a ni a (an la din lo a nih chuan). Transport Minister, Tourism Minister ni bawk hian ram danga a zinnaa an kawng neih ṭha tak tak te hi a lo chik ṭhin a nih chuan an tih dan
ṭhenkhat kan ramah pawh a tih ve theih tih a hria ang. Melbourne-a rawn zin
ṭuma kawng ṭha tak tak a hmuh te pawh kha hetianga enkawl hi a ni hlawm. Hman kuma kan kal ve ṭum khan toll fee pek ngaihna a awm nual tlat.

- Laltanpuia Pachuau