HMING THLAK
Hnam fing leh changkangte chuan khaw hming, hmun hming leh veng hmingte hi, a chhan ṭha tak a awm a nih loh chuan a nazawngin an thlak ngai lem loin a hriat theih. Hnam fing leh fing lo zia deuhte pawh a ni fahmiang.
Hriat ṭhan tawh hming te, hming thara thlak dawn chuan uluk taka ngaihtuah hnuah thuneitute Sawrkar emaw remtihna lak a ni tlangpui awm e. Thlak hmain mipui vantlang a khawiha te, veng chhung leh khaw chhung mipui ngaihdan te pawh lak a ni ṭhin awm e.
Tunah chuan kan AMC pawhin Naming of Street and Numbering Committee siamin, kaihhruaina mumal tak an siam ta a niawm e. Hmasawnna kawng khat chu a ni phawt mai.
Hmun hming leh Veng hmingte hi, atira awmze nei leh a chhan mumal tak neia phuah an ni. Thlak ngai kan ti a nih pawhin, a tira an phuah chhan leh vang ngun taka hriat fiah hmasak a, thlak a
ṭul ngei kan tihna chhan te nen ngun taka buk tawn a ngai ang. Mi hlui leh upa zawkte chuan Aizawl veng hming tam tak kan thlak takte hi, pawi an tiin an ui hle ṭhin a nih hi; an thiamawm narawh. Tam takte phei hi chu mipui vantlang rawnna mumal pawh a awm lem awm lo e. Tuitu Veng ṭhin Electric Veng ni ta te, Hmuia Veng ni ṭhin Chawnpui Veng ni ta daih te, Mirawng Veng pawh Saron Veng ni ta te, Sermantilla ni ṭhin Zotlang kan ti ta daihte hi sawi lan a ni fo ṭhin.
Chutih rualin India ram zau zawkah chuan Kumpinu hunlaia ‘indigenous names’ Saphovin an ‘anglicized’ tak Mumbai, Chennai, Kolkata adt. te pawh a tira hming anga thlak let leh an ni ta. Mizo District Council pawn Aizawl, Lunglei adt tiin Sapho phuah hmingte an thlak ve a; ṭha kan ti tlang awm e.
Amaherawhchu, kan ram history nena inzawm tlat, kan lo hriat ngheh tawh, a tir aṭanga a phuahtute pawhin awmze neia an lo phuah, tuma pawi sawi si lo, hming thara kan thlak leh ngawt ṭhin hi chu a ṭul lo hle awm e. Entir nan, Aizawl khaw din tirh a nihlai aṭang tawha a dintute zinga tel ve, Sapho kaihza veng, Kohhran tan ngei pawha mi ṭangkai leh sulsutu pasalṭhaho (Khasi ho) chenna Veng, Khasi Veng tih kumkhua ṭhin Kulikawn Vengthlang tia thlak a ni ta hi chuan Aizawl mihlunho lung zawng a tina ngei e. Thlak duhtuteho hi mi hlun ni lem lo, ‘buai’ hnua lo pem lut votes nei tam zawk miau site an ni mahna! A dawn tawi thlak deuhin a hriat theih.
Bawrhsap hmasa leh Sipaihotu hmasa Aizawl dintute zinga mi langsar leh Chanchin Ṭha meichher rawn puluttute lo tuamhlawm a, kawng engkima lo ṭanpuitu leh ama sum senga kan Zosap hmasa Pu Zosaphluia nasa taka lo ṭanpuitu hming chawi a, amah Zosaphluia ngeiina kum 1911 vela ‘LOCH PRINTING PRESS’ tia a phuah kan han tidanglam ta daihte hi, a lungchhiatthlak tak meuh e!
Kum 1973 emaw khan Synod Khawmpui chuan ‘SYNOD PRESS’ zu han ti tlat pek a. Zosaphluia thlarau pawh hi kan zah zo lo em ni, tih awl a ni. Hnam ro hlu leh chin dan ṭha ngaisang pawl INTACH Chapter chuan Synod hotute thurawn angin, Bial Inkhawmpui leh Presbytery kaltlang pui hnuah kum 2010 Synod Khawmpuiah he Press hming a tira mi anga thlak let leh rawtna chu a um lut thei hram a; mahse a hlutna leh awmze thuk hre pha lo an tam zawk ni maw, chu rawtna chu hnawl a ni ta mauh a! Khua a var lo kan ti dawn nge, kan inti ‘khawvar’ lutuk zawk?