Krista tlanna vs Hindu Yoga
Pathian Thu leh Hindu rin dan a kawkalh: Pathian hnen aṭanga bo tawh mihring hi hmangaihin Pathian chuan A fapa mal hmangin a rawn zawng a. Amah ringtu chu chhandam a ni. "Mi zawng zawng thih aiin mi pakhat (Lal Isua) A thi a." (Johana 3:16, II Korinth 5:14) "Mi dang tuma hnenah chhandamna a awm lo" (Tirhkohte 4:12)
"Aw thisen, thisen hlu,
Van kawng min hawnsaktu," tiin Kristian chuan a nun inpuan chhuahna nghet atan a hmang thei a ni. Hei hi Pathinin khawvel A rawn zawn hmuhna hnathawh a ni.
Hemi nena inletling chiah hian Hindu rindan chu a kal. Pathianin mihring A zawnna thu ni tawh loin mihringin Pathian a zawnna thu hrang hrang (philosophy) zingah Yoga hi a lo tel ve chauh a ni. Philosophy chu mihringin ama ngaihruat thiamnaa thu ril a chhutna a ni. Yoga hi en bik ta ila.
Hindu sakhaw bu hi bu hnihah an ṭhen - 1) Sruti 2) Smrity. Sruti chuan Veda hlawm thum : Mantra, Brahmana leh Upanishad te a huam. Upanishad hi thuril chhutna ṭobul Parsanas tih a ni. (Hinduism - M. Monier - Williams p.10)
He thuril chhutna hian kal dan (schools) hlawm sarih a nei. Chungte chu - 1) Nyaya (Gautama), 2) Vaisesikha (Kanada), 3) Sankhya (Kepila) 4) Yoga (Patanjali), (Badarayana or Vyasa) (i bid. p.33).
Yoga leh sakhua a inzawm: Yoga-in tihtura a tih "thil pakhata thuk taka rilru sawrbingna" (chumi awmzia chu, heta Pathian chungnung ber - Supreme Being chu Krishna tih a ni a) chuan a tum tak suangtuahna (thought) laka fihlimna te, muanna kim leh Pathian (Deity)-a inchiah ralna te a rawn thleng a ni. (1 bid. p.147). A tawi zawngin sawi ila. Yoga-in a tum tak chu mihringin Pathian - Universal Soul nena inkawpna kim neih theih hi a ni. (1 bid. p.139)
Krishna an tih chu engkim (all) a ni a, thua ziah dawn chuan Veda buin OM a tih hi a ni. (Aizawl Lammual chhaka Vai Biak in banga inziak hi).
Yoga-in chhandamna chan dan ṭha ber nia a zirtir dan chu, tihdan pariat an chherchhuan a: 1) Châkna tihbo dan 2) Mahni in sawizawina hun vawn ṭhat 3) Ṭhut dan dik taka ṭhut reng 4) Thawk lak dan 5) Hriatna chi nga tihbo dan 6) Rilru ngaihtuahna tihding theihna 7) Pathian lam ngaihtuahna 8) Pathian lam ngaihtuahnaa inhman ral vek. Miin heng rahbi pariatte hi a tih chhoh theih vek chuan khawvel phuarna ata a chhuak niin an ngai.
Yoga zirtirnaah chuan taksa insawizawina chu Piannawnna bawm Samsara laka chhuahna, Moksha chuan damna channa, an sakhaw vawrtawp channa atana a hmanraw pakhat a ni chauh.
Hindu Avatar leh Krista: Yoga-in a kaihhnawih Hindu rindan pawh sawi tel a ṭul awm e. Hindu-te chuan Brahma, Vishnu leh Siva te hi mi pathum ni lovin, Pathian pakhat nihna hrang niah an ngai a. Hei hi a inlarna avatar tiin, Rama, Krishna leh Buddha-ah te an inlar a. Lal Isua pawh avatar-ah an pawm ve a, mahse Pathian fapa mal neih chhun A nihna te, A tlanna leh Amah rinna avanga chhandam nihna te chu an pawm lo. Amah aṭang chauha Pa Pathian min thlen theihna A nihna an pawm loh avangin an pathian Krishna tlukah an ngai chauh. Taksa leh rilru pawh a inzawm tlat a.
Insawizawi: Baibul pawhin taksa insawizawina hi ṭha a ti a,
ṭul pawh a ṭul reng a ni. Pathian be tur pawhin taksa leh rilru harhvang a ṭul a, chumi atan pawh chuan taksa leh rilru awm-dan dik pawh a ṭangkai. Chutih lai erawh chuan Pathian inpuanna chu, mitering beihna chu a hmanrua chauh thin, a inpuangtu chu Pathian zawk zel a ni.
Kan buante hi: India ram chu sakhaw zalenna ram a nihna ang ngeiin, Hindu te pawhin sawrkar thiltihtheihna hmang pawhin Hindu sakhua atan an bei thei ang a. Tuna an thurin an rawn zawrh dan pawh hi, Kristian tan chuan, "tisa leh thisen ni kher lovin, lalna te leh thuneihna te leh he thim chung khawvel roreltute leh van hmunah te thlarau sualho awmte an ni zawk" He indona hi a ropui zawh poh leh hnehna chu Lalpa ta a nihna a lo lang zel ang.
Hlauh ngah vs at huai: Taksa insawizawina ang ngawta puha Yoga lo hlauh hi ṭhenkhat chuan a dawih thlak tiin an lo hlau lo a; mahse taksa insawizawina chu a tawktarh chauh a ni tih an lehkhabu ngei aṭangin a chiang. An sakhaw biakna nen a inkaihhnawih tlat a, chu chu "Lal Isua ringtute chuan an hlau ni lovin an duh lo a ni. Kan Pathianin A mite tana A duh loh leh A huat em em chu an 'uire' ṭhin kha a ni. A duh loh zawnga awm kha ringtute chuan kan hlau tur a ni. Lal Isuan, "I piang thar tur a ni", A tih pawh 'piannawnna' âwt aṭanga pian nawn fova puh tlattute rindan hi a hlauhawm a ni. Hlauh tur pawh hlau lo hi mi huai ni loin athuai an ni.
Tih Kristian chi loh: Krista tlanna ringtu, Lal Isua zara Pathian fa ni tawhte hian Yoga hmanga uire Krista hming pawh lam tela chhamphuala tih danglam a rapthlak hle ang. "Ka tan, A thisen a ṭha tawk" ti si a, mahni beiha la beih chu a ṭul lova, a hlauhawm.
Khawvel finin a zo love
Mi fing mihrinna hianin
A ngaihtuah chhuak
zo lo a che
Hindu Yoga hi Kraws thu nen a inkalh a ni tih kan sawi tawh a, khawvel finna aṭanga teh chuan Krista Kraws chu atthlak a ni si a. (I Korinth 1:18 - 31).
Hindu sakhaw lehkhabu Sruti-a Upanishad pawh kha thuril ngaihtuah mite thu a ni reng a. Mihringin Pathian an zawna an dap vak vakna a ni a, Pathian thu aṭang chuan thu atthlak mai a ni ang. Khawvel finin a zo lo ve, tih a ni mai reng a ni.
Tlangkawmna: Yoga hi tidarh turin khawvel huap pawhin lo bei tawh mah se Krista Chanchin Ṭha nen a inhal tlat avangin Pathian Thlarau zarah mi tam takin an duh lo reng a. Mizoram Kohhran Hruaitute Committee (MKHC) pawhin a dodal tlat hi a lawmawm em em a ni.
- Rev. Rokhuma,
Mission Vengthlang