Tih theih loh an tih kha a theih leh si ṭhin
Lengpui Airport chungchanga kan mutân chu, tuna a dinhmunah thlawhna lian ṭum nan a qualify tawh lo, qualify-a siam turin kan sum kan nei lo, sum kan hloh char char bawk si, hmasawntir zel kan duh, Airport Authority of India-in kan pawm theih miah loh MoU min barh bawk si, Indian Air Force-te’n an lo ît em em bawk si a, kawng dang a vâng em a ni, tih ni berin a lang.
Thil awmzia kan han hriat belh ve zel a. Working Committee on Lengpui Airport hian sorkar pawm mai turin Lengpui Airport hi Indian Air Force kuta hlan dan tur an hrual mûm thawkhat tawh niin a lang a. Sorkar pawmpui turin IAF nen Interim Agreement hial an lo sign pui tawh a ni awm e.
He mi chungchang hi chu party inbeihna chi pawh a ni lo, thutlukna lian tham tak a nih avangin tih sual palh chuan a pawi dawn em a, hmanhmawh lova thutlukna siam chi a ni.
AAI kuta hlan turin rawtna an siam hi chu kan tan pawm theih loh hulhual a ni ngei mai. A tir aṭang rengin AAI hian kan duh dan min dâl ngar ngar a, mahse, ar talh dan chi khat chauh a awm lo, tâwn tlang theih dan a awm zel.
Tih theih loh an tih, tih theih pakhatna
A tira min dâl dan leh kan hruaitute hmalak dan Pu J. Lalhmingliana sawi bawk hi a ngaihnawm asin. AAI lam khan sum hloh tur saa airport din an duh lo, mahse maw, hetiang hian kan CM hmasa Pu Laldenga khan hma a lo la a, a pa riap riap asin.
"Mr. Sen Joint Secretary, Ministry of Civil Aviation-in thu a sawi zawh hnua a ṭhut veleh Pu Laldenga a ding chhuak vat a, a thin a rim em em a. A hma chiaha thusawitu Mr. Sen chu a kutzungchal dinglama kâwkin, “Lo ding leh teh, Mr. Joint Secretary, i thusawi ngai kha han sawi leh hram teh,” a ti a. Mr. Sen chu a lo ding chhuak a, “Ka pu, a tawi zawngin han sawi ta mai ila, Lengpui bula Airport siam hlawhtling tur hian a tira sum leh pai ngai zat cheng vaibelchhe sawmriat chuang a ni a, thla tina sen belh leh tur hi cheng nuaih tam tak a nih bawk laiin sum a lak luh tur zawng zawng nena han tehkhinin he Airport sak tuma ruahmanna hi commercially chuan a viable lo a ni tih ka sawi mai a ni,” a ti, a ṭhu leh ta a.
Chu veleh Pu Laldenga chuan hmai sen ṭeuh leh thinrim lutuka khûr deuh chungin zawhna a zawt ta a, “Vawiin ni-ah hian sum leh pai peipung ṭhintu leh sumdawng (banker) ho hmaah nge thu ka sawi a, India sawrkar aiawh hmaah? Nangni’n sumdawnnaa hlawkna tur tinzawn râna thu in sawi laiin, kei chuan Mizoram state thar lo piang tur dâwm kanna tur zawkin a ni ka sawi ni. Sumdawnna atana hlawkna ngaihtuah zawnga sawiho tur chuan kan tel ve a rem lo a nih chu. Mizoram state hnufual dawmkanna tur hawi zawnga ngaihtuahna in hman hunah chauh hemi chungchang sawi ho tur hian ka lo kal ang,” tiin a sawi ta a.
A sawi zawh veleh Pu Laldenga chuan a briefcase a la a, room aṭangin a chhuak nghal a. A zuitu keini ho chuan hmanhmawh phelengin kan zui chhuak ve ta a. Thui kan kal hmain official pahnih pathumin an rawn ûm chhuak nghal a, kir leh hram tura theihtawpa an beih hnuah kan zui lut ve leh ta a ni,” a ti. Kan hruaitu hmasate’n chutiang taka hma an lo lak avang chuan Lengpui Airport kan lo nei thei a ni.
Tih theih loh an tih, tih theih pahnihna
Pu Hminga vekin kan hriat ngai loh a rawn phawrh chhuak leh a, “Fur hunah khawchhiat avangin thlawhna tam tak cancel a ni ṭhin a. A tir aṭanga 2006 thleng khan Instrument Landing System a awm lo, tuna Lengpui Airport-a kan ILS vuah khu AAI hian a theih reng reng loh an ti a. Kan CM Pu Zoramthanga khan DO letter vawi nga lai a ziak a, Praful Patel-a’n a theih loh reng reng, tlang hnai tak tak a awm si a. Tin, a lo ṭum dawna a angle kha 3 degree aia âwn dawn avangin a theih loh a ni, tiin vawi thum a rawn chhang a. Keiin a theihzia proof nan London city airport leh Kabul airport-ah kalin a theihzia tihchianna chard ka dil chhuak a, chu chart pahnih nen chuan Praful Patel-a nen meeting nei turin kan CM khan min hruai thla ta a. A theih loh titute hma ngeiah a theihzia chart nen lam kan phawrh khum meuh chuan kan CM chuan, ‘Engati nge Taliban tih theih hi India sorkar ropui tak hian in ti ve thei lo em ni?’ a tih hnuah chuan ILS chu an rawn vuah ringawt. An rawn vuah dawn ṭum pawhin a theih lohzia vawi thum lai an rawn ziak tawh si a, a thei a ni tih ziak an nei si lovin, an rawn vuah tawp mai si a, commissioning ti tur pawh anmahni leh anmahni an inhnial a ta a, an vuah aṭanga thla ruk ngawt kan nghah hnuah ILS khu an hawng chauh a ni,” a ti.
Tuna a theih loh an tih hi a theih ve leh mai lo'ng maw?
Kan Airport neih mek khu Pavement Classification Number 36 a ni a, thlawhna lian ṭum nan chuan PCN 45 aia hniam lo a ngai si a. Hemi avang hian thlawhna lian kan hman hian passenger 186 chuan theihnaah 40-in an titlem tawp mai a, seat 40 man kha passenger-teah a chuan man Rs 10,000 dawnin an tihsan phah a, hmun dang aiin thlawhna chuan man kan chawi tam phah a. PCN 45 aia sanga siam tur chuan crore 500 vel lai sen a ngai dawn a, sum kan nei bawk si lo kan ti a ni ber a.
Hei pawh hi hmalakna chu a lo awm reng tawh a. Kan Airport runway km. 2.5-a sei kan neih mek sirah khuan a aia sei zawk (parallel runway) km. 3.2-a sei siam theihna a awm tih finfiah a ni tawh a. PCN 75-a siam nan crore 500-in a daih a. Chu bakah, Airport tihchangtlun nan crore 450 rawtna a vaiin crore 950 Planning-in DoNER-ah August 28, 2023 khan an lo thehlut tawh. Inthlan a awm tak avangin bawhzui loh chauh a la ni. Kan Airport hman phalna thla thum lek lek licence min pe tawh tih pawh hi Aviation kalphung reng a lo ni bawk si.
Indian Air Force-te’n kan Airport an ît em avanga kawng awlsam ûma kal lo hian, kan hmaa hruaitute pawhin an lo sut kuak theih hi kan hmabak awm zelah hian sut kuak tum ve zawk ila. He mipui sorkar hian mipuite’n zalen taka kan Airport khu kan hman theih nan theihtawp chhuah ve phawt se a va duhawm ve le.
- Lalrinliana Colney