Written by
- R. Lalhmangaihsanga
Shalom Study Centre, Republic Veng lalhmangaihsangarenthlei@gmail.com

Fimkhur tak leh uluk takin aw

Kan hriat ṭheuh angin kan hma lawkah khawtlang hruaitu kan thlang leh dawn a, tun aṭanga ngaihtuahna fim tak pu chunga khawtlang hruaitu ṭha thlang tura kan inbuatsaih a ṭul hle mai. Inthlang ram kan ni a, kan aiawha kan khawtlang leh ram enkawltu tur kan thlang ṭhin a; kan thlan tlinte chuan kan khawtlang leh ram hi an enkawl ṭhin a ni. Chuvangin, kan ram leh khawtlang hmasawn leh hmasawn lohna hian kan zavaiin mawh kan phur a ni tih hi kan hriat tlan a pawimawh hle. Khawtlang hruaitu tur kan thlanna tura kan ngaihtuahna kaihruaitu atan khawtlang hruaitu atana ka mi duh zawngte kan tarlang ang e.

1. Mi ṭha, a ngaihna hria

Khawtlang hruaitu atan hian tute nge kan thlan ang a, eng ang mi nge ṭha ang tih hi kan ngaihtuah a ṭul khawp mai. Khawtlang hruaitu atan chuan mi ṭha leh a ngaihna hria hi an ṭha. Mi dangte ṭhatna tura ngaihtuahna hmang ṭhin mai bakah, theihtawp chhuaha thil ti ṭhin hi khawtlang hruaitu atan chuan an ṭha. Tin, thil tih dan kawng hmang hria hi an pawimawh em em bawk.

2. Hmasawnna duh mi

Hmasawnna chu kan duh vek; mahse, hmasawnna duh satliah ve ringawt, hmasawnna tura ngaihtuahna hmang peih lo leh hmasawnna tura tih tak taka thil ti peih lo pawh hi awm ve theih a ni. Chuvangin, khawtlang hruaitu atan chuan mahni eizawnna leh thil tihnaa theihtawp chhuaha thil ti ṭhin, khawtlang hmasawnna duh mi hi an ṭha.

3. Mi huaisen

Khawtlang hruaitu ṭha chu khawtlang ṭhatna tura thil ṭha ti ngam leh thil dik lo do ngam ṭhinte hi an ni. Nihna duh vanga mi pawisawi hlau, khawtlang ṭhatna tura thil ṭha pawh ti ngam lo leh thil dik lo leh ṭha lo pawh en liam zel mai ṭhinte hian khawtlang hmasawnna an dâl a, nun hona ṭha an tichhe ṭhin. Chuvangin, khawtlang hruaitu ṭha chu thil ṭha ti tura huaisen leh thil dik lo leh ṭha lo do ngam tura huaisen a ni tur a ni.

4. Mi duham lo

Khawtlang hruaitu atan chuan mi duhâm lo hi an ṭha. Mahni aia khawtlang dah pawimawh leh mi dangte duhsak ṭhin mi hi khawtlang hruaitu atan an ṭha. Sorkar aṭanga mi rethei chhawmdawlna thlenga lo chan ve phêt tum ṭhin khawtlang hruaitu chuan khawtlang tan hna ropui leh ṭha tak a thawk ngai lo ang. Chuvangin, khawtlang hruaitu ṭha neih kan duh chuan mi duham lo kan thlan a ngai.

5. Mi dawr thiam

Khawtlang hruaitu atan chuan mi biangbiak thiam leh mi dawr thiam hi an ṭha. Veng chhung hmasawnna tura sorkar leh pawl danga aṭanga hamṭhatna dawng tura mi dangte thawhpui thiam leh dawr thiam hi thil pawimawh tak a ni.

6. Mi ningkhâwng hria

Khawtlang hruaitu ṭha chuan a khua leh tuite hawiher leh rilru puthmang a hre tur a ni. Chutiang tur chuan social media pawh a hmang thiamin a hmang ṭangkai tur a ni. Khawtlang hruaitu ni ve si, khawtlang mipui titi hona – Whatsapp, Facebook, etc. pawh hmang thiam lo leh hmang/tel ṭha peih lote hian mi ningkhawng leh rilru puthmang an hre ngai lo. Khawtlang enkawlna kawngah pawh an buaithlak duh. Mi sawi zawng zawng awiha pawm duak duak erawh a ṭul kher lo. Mahse, khawtlang mipui ngaihdan hrang hrang han hriat aṭangin khawtlang hmasawnna tur ruahmanna ṭha zawk siamin, hlâwk zawk leh sâwt zawkin hna a thawh theih a ni. Chuvangin, khawtlang hruaitu chu social media hmang thiam leh hmang ṭangkai mi a ni tur a ni.

7. Inzir peih leh thurâwn pawm thiam

Khawtlang hruaitu atan chuan mi inzir peih, mi dangte thurâwn pawm thiam mi an ṭha. Thiam si lo, inzir peih bawk si lo leh thurawn pawh pawm duh lo mahni nihna leh thuneihna chauh hriate hi khawtlang hmasawnna dâltu an ni duh. Tunlaiah chuan state sorkar aṭang mai ni lovin a ngaihna hria leh nachang hre tan chuan central sorkar leh thil dang dang aṭangin khawtlang hmasawnna tur thil tam tak hai luh dan a awm. Hetiang kawnga hawiharh deuh leh mi inzir peih leh mi dangte thawhpui thiam mi hi khawtlang tan an hlu khawp mai. Chuvangin, khawtlang hruaitu ṭha kan duh chuan mi inzir peih leh thurawn pawm thiam mi kan thlan a ngai.

8. Hmathlir nei ṭha leh dik taka thawh duh mi

Khawtlang hruaitu hmathlir nei ṭha leh ṭha lo, dik taka hna thawk leh thawk lo awmna khua chu MGNREGS (ni 100 inhlawhna) kan hman dan leh kalpui dan aṭang hian a hriat khawp mai. State sorkar sum tel hauh lo pawhin ni 100 inhlawhna hmang hian khawtlang hmasawnna hna hi tam tak a thawh theih. Chuvangin, khawtlang hmasawn kan duh chuan khawtlang tana hmathlir nei ṭha leh khawtlang hmasawnpui khawpa ni 100 inhlawhna dik taka kalpui thei tur mi kan thlan a ngai.

A tawp berah chuan, khawtlang hruaitu ṭha nei tur chuan nang leh kei hi kan pawimawh hle. Mi dik leh ṭha, mi rintlak thlang thei tura party ruihchilhna te, kohhran leh pawl induhsakna te, u leh nau, vua leh vâng induhsaknate hi kan kalsan ngam a ngai. Kum 5 hi a lo rei khawp mai! Khawtlang hruaitu ṭha chuan kum 5 chhung hian khawtlang hmasawn nan nasa takin hna a thawk hman a; khawtlang hruaitu ṭha lo chuan kum 5 chhungin nasa takin khawtlang a sawp chhe hman bawk. Chuvangin, khawtlang hruaitute hi keimahni avanga lo awm an ni tih hriain, kan phû tâwk khawtlang hruaitu ṭha nei turin ngaihtuahna hmang ila. Kan vote turte aṭang hian eng ang hmasawnna nge kan khawtlang tan kan beisei tih hi inzawt ila. Khawtlang hruaitu atana mi ṭha thlan thei turin fimkhur tak leh uluk taka ngaihtuahna hmang ila. Tun aṭangin i inbuatsaih ang u.

- R. Lalhmangaihsanga, Shalom Study Centre, Republic Veng
lalhmangaihsangarenthlei@gmail.com