Aw Zoram, lo ding chhuah rawh

Khawvelah hian tu ram leh hnam mahin chîmrala hnam dang bawia kûn kan duh awm lo ve. Hetih lai hian, Pathian thu lo chuan ram leh hnam hi a dinchhuah theih ngawt loh tih hi Zo fate hian kan hre lo niin ka hre ṭhin. Mi tam takin dinchhuah kan tum dan chu sum leh pai ngaha in leh lo ṭha tak din a, a chhungah bungrua changkang tak tak neih te, motor changkang neihte hi dinchhuanna tur emaw kan ti niin ka hria. Pathian duh dan a ni em tih ngaihtuah lo lêkin sum leh pai hi dik lo taka lak luh kan hreh lo a. Chiahpuam leh khehpuam chu sawi loh, tuna in leh lo kan dinna sum leh pai tam takte hi, leilet nei miah loin leilet ṭanpuina kan lak ve ringawt te, sangha dil nei miah loin sangha dil ṭanpuina kan dawn ve ringawtte leh thil dang dang kut tling loa kan sum leh pai lak luh aṭanga in ṭha tak tak leh bungrua pawh nei changkang tak tak kan tam tawh hle a ni. Kan ṭhenawm khawvengte chu rethei mah se la, keimahni’n kan neih phawt chuan pawi kan ti lo reng reng niin a hriat a ni.

Hetia dinchhuah tuma kan beih vak vak lai hian kan ram leh hnam chu dinchhuah chu sawi loh, boral hlauhawm takah kan la ding reng a nih hi. Pathian thu chuan tihian min hrilh a, ‘Dik lo taka sum leh pai hai lut a, mi sual kut tur hlauva in ṭha pui pui satu chu a chung a pik e. Hnam tam tak tihral i tum hi, i chhungkaw mualphona tur a ni. Nang ngei pawhin i tuar phah ang. Bang aṭangin lungten an au khum che a, khanchhukte chuan an chhawn ang,” (Hab 2: 9-11) tih Bible lehlin tharah kan hmu a ni.

Tunah hian kan ram leh hnam hi inen chian kan va ngai em. In ṭha tak tak mai, mi sual luh theih rual loh tur nia kan hriatin kan sa fer fur a, nimahsela, kan in sak nana kan sum lak luh dan erawh chu a dik der si lo. Chuvangin, a chhunga chengte chu natna khirh tak tak tuar leh eng ngawl ngawl emaw vei kan tam em em mai a. Kan ramah mipa kan thi nasa em emte hi hnam boral tur awm dan zia a ni. Chan tawka lungawina nei reng reng si lo chhungkua kan va tam em. Kan Pathian hmaah hian kan banga lungte chuan, "Kei hi leilet ṭanpuina tura an tih sum kha ka ni a, nimahsela, he lai bangah hian min hmang daih a ni," tiin min hêkin anchhia min lawh khum mek a ni lo maw? Kan khanchhukte pawhin an awm lohna tura an awm thuin an lo chhawn a ni mai em? Heti em ema kan ram leh hnama ṭah leh rûmna a tam ta mai hi, kan ram leh hnam hian dinchhuah kan tum dan hi a dik lo a ni. Pathian thu lo chuan kan dingchhuak dawn si lo va. Hawh u, Pathian zah leh ṭih chunga a thu zawmin dinchhuah i tum ve ang u. Aw Zoram, lo ding chhuak rawh. A chanchin ṭha hril turin Lalpa'n a duh che.

Kan ram leh hnam hi kan duh leh kan dil pawh ni miah loin, chhak leh thlang, chhim leh hmarah ṭhen darh kan ni a. Sawrkar hrang hrang hnuaiah kan kûn phah a ni. Hei hi kan hnam dikna chanvo a ni lo hrim hrim a, chutih nak alaiin, min tihboral vek tum ni awm takin kan chheh vel hnamte chuan min beiin kan in leh lote min hâlsak a; a râwng thei ang berin min sawisa mek a nih hi. Kan ram leh hnam hi dingchhuak tur awm miah lova min siam an tumin kan ram hi min chhuhsak vek an pawisa lo niin a hriat a. Tunah pawh inkalpawh thei lo tura ramri hung an sawite hi kan ram leh hnam dinchhuahna tur min dâlna a va ni chiang em. Heti ringawt chu a ni thei dawn em ni? Hawh teh u, i ngaihtuah tlang teh ang u. Khawvel hmun tina awm ka Zo fapuite u, a tlawmthlak lam deuh chu a ni lo maw?

Kum liam ta 2024-ah khan kan ram leh hnam hian eng thil nge kan tawh kha; chhim leh hmar, chhak leh thlangah beihna kan tawk a, buaina namenlo takin min chîm vel a nih kha. Keimahni ram ngei, kan pi leh pute aṭanga kan chenna ram ni si hi tlanchhiatsan a ngai a, a va rapthlakin a va nunrawngthlak tak em! Kan thil tawh zawng zawngte kha kan ram leh hnam kan inpumkhat loh avangin kan hmelmate’n min zuam vang a ni. Chuvangin, Zo fate u, inpumkhat turin bei zel ang u. Dodâltu leh tiṭhuanawptu awm ṭhin mah se la, inpumkhat hun kan nei ngei ang; "Bei la, bei nawn rawh," tih a nih kha. Hnehna ni a la thleng ngei ang. Hnam khat, chi khat, thlahtu thuhmun, chhûl khat kualte hi kan inpumkhat thei lo ang maw? Kan thei ngei tur a ni.

Tuna kan buaina ber chu kan chi bik hming, kan hnam bil hminga lang lo, kan hnam a boral mai dawn kan tih vang em ni khah? Hnam dang, kan hmelmate nuih kan tiza reu reu ang e. Khawvelah hian hnam bil, chi bil lang vekin tu ram leh hnam mah an inpumkhat ngai lo. Kan chhehvel hnamah pawh hian, Meitei, Naga, Khasi an inti mai a, chi bil leh hnam bil hrang hrang an awm ve vek a, an ṭawngte pawh hrang hlek hlek a awm vek a ni. Nimahsela, a khaikhawmtu hmingah khan an lungrual mai. Eng vangin nge Mizo hnahthlakte hi hmingah leh ṭawngah hian kan buai reng bik mai le? Heti hrim hrim chuan dinchhuah ni a awm thei dawn si lo. Kuminah hi chuan rilru thar nen inngaihtuah chiang ila, Zo fate hian kan dinhmun sawh ngheh zai i rel tawh ang u, phengphehlepa khua kan tlai hma ngei hian. Aw Zoram, lo ding chhuak rawh.

Thawnthua kan sawi ṭhin angin Chhura leh Nahaia chanchinah Nahaia'n theipui a lawh theih reng si kha lo peih loin, "Chhura chu ni se…" a ti zel ang maiin mi hnam leh ram chu ni se la, an ti mai awm si a, kan ti kumtluan leh mai ang tih a hlauawm khawp mai. Tunah hian kan hnam kan inpumkhat loh avangin kan pi leh pute aṭanga kan lo luah ram kan chan zel mai a ni si a, hei lo pawh hi kan la chân zel mai ang tih a hlauhawm a ni.

"Mizoram hi Mizote ta,

Kan pipu chena kan chenna,

Kan hnam tan renga Khua duan sa,

Mizoram Mizote ta."

tiin, kan ram leh hnam hum turin i bei zel ang u.

Kan hnam hi inpumkhat ni ila, tuin nge min bei ngam bik ang? Chuvangin, Zo fa zawng zawng, hmun tinrenga awmte u, i ṭang rual sauh sauh ang u. Amaherawhchu, kan ram leh hnam dinchhuah thu kan sawi hian tharum thawh leh ralthuam chelek lam kan sawi lo a nia. Kan chi bil hming leh hnam bil hming bo si loin hming pakhat inṭâwm tlan i nei ang u, kan ti mai a ni e. Chu chuan kan ram leh hnam tan thil thui tak a hril dawn si a. Tunah chuan unau ni reng siin Hmar pain Paihte pa a unau thei lo a, Lai pain Kuki pa a unau thei lo a. Kan inen mi hrang a, kan inhnam dang en tlat a nih hi. Hei vang hian kan inhmuh thiam loh nikhuaah a chi leh chi kan intualvuak phah fo a ni si a. Hnam hming pakhata kan luan za chuan heng zawng zawng hi a bo dawn a ni.

Entirna ṭha tak mai kan nei tawh a lawm. Tuna Mizorama chengte hi chi bil leh hnam bil hrang ṭheuh nei chung siin, nimahsela, Mizoah inlungrual taka awm zain, chu chuan a tiunau mai a ni. Hawh teh u, Zoram chhehvela u leh nau zawng zawngte u, kei chu Chin ka ni, kei chu Kuki ka ni inti tlat loin hming khatah luan za i tum ang u. Kan ti thei ve ngei ang, i ṭang sauh sauh ang u. Rokunga'n a lo tih angin:

Aw Zoram, lo ding chhuak rawh,

I tan khua a var dawn ta,

Hun sûl ang a liam zel a,

Lenkawl a lo êng e.

Tlang tin leh mual tina mi Zo fa zawng zawngte ka sawm a che u, kan ram leh hnam a lo dinchhuah ve nan hrui khat vuan turin, ‘Ka inpe e,’ kan ti thei tawh em? A ti thei apiangin mahni awmna hmun ṭheuhah, "Ka ram leh hnam a dinchhuah theih nan leh kan hnam inpumkhat nan ka ding nghet tlat zel ang," tiin mahni intiam thar ṭheuh ang u. Hnam bil leh chi bil hruaitu te, pawl hruaitute leh zirlai hruaitute leh kohhran hruaitute pawhin kan ram leh hnam a lo dinchhuah nan, "Inpumkhat turin hming khat put ka duh e," tiin i intiam ngam teh ang u. Kan inpumkhat loh chuan Zo fate hi kan ding chhuak dawn si lo.

Tunlaiah inbiakpawh a awlsam tawh. Chi bil hruaitute u, chi peng dang hruaitute tun hmaa in lo mi hran ente kha be pawpin, "Kan ram leh hnam a lo dinchhuah nan hming pakhat puin, hrui khat i vuan tlang tlat ang u aw," tiin phone teh u; awmzia a va nei thui dawn em mai. Hei hi a ni hnam inpumkhatna chu; hei hi a ni hnam inunauna chu; hei hi a ni kan hmelmate kan hneh theihna tur chu; hei hi a ni Zoram dinchhuahna tur chu. Hengte hi kan tih theih chuan ram ri hungin awmzia a nei dawn lo.

Chuvangin Zo fate u, I bei zel ang u, kan thei em em ang. Hnam dang pawhin an thei a lawm. Aw Zoram, lo ding chhuak rawh, ṭhál tui ang kan nghak che.

- Hausanga Hauzel