14th Finance Commission Recommendation (sawi mawi) ang chuan Municipal kan neih a ṭul ta!
Kum 1951 daihah tawh khan Finance Commission hi a lo ding tawh a. Indian Constitution hnuaia Article 280 hnuaiah, India President chuan a lo din niin Central leh State inkâra sum inhlanchhawn dan chungchang sawifiahna a ni. Kum 5 chhûng atân zel niin tuna kan hman tak mek hi kum 2020 thlenga kan hman tur a nih miau avangin zirchian ngai tak a ni ta a ni.
Nimahsela, Arunachal Pradesh ang chuan a zirchiang tura mi thiam an tirh thlak lai khan kan Mizoram ve chu a awm ta mai mai a. Tun hnaiah UD&PA lam aṭanga kan hriat chu District tinah Municipal din a ni ang tih a ni ta bur mai a ni. Municipal hi din a nih vaih chuan NREGS hi a bo nghal dawn tih hriat ngei ngei tur a ni.
He Finance Commission rawt ang hi chuan State hnena Central-in sum a pêk ṭhin hi nasa taka tihpun a ni dawn a. 13th Finance Commission hun lai khan Divisional Pool kan dawn kha 32% niin 14th ah hi chuan 42% a kai dawrh dawn ta a ni. Nimahsela, chu sum lu kan chan theihna tur chuan Local Body kan neih a ngai ta tlat a ni - he a punna hi 25 lakh crore a ni hem dawn tihna a nih chu!
Kum 2015-16 chhûng hian Rs 5,23,958 crore zet mai State hnenah pêk a ni dawn a, kum 2014-15 kha chuan Rs 3,37,808 crore chauh pêk kan ni. He vaibelchhe 5,23,958
aṭang hian Local Body hnena pêk tura ruahman zat chu Rs 2,87,436 crore a ni ta hem mai a. Han ngaihtuah chiang mah teh u, Municipal din tum a ni an tih chhûng hian tunah August thla kan chuang kai tawh a nia!
Modi-a sawrkar hian nasa takin State tinte hi an intodelh telh telh chuan sum hmanga ṭanpui an ni ang tiin State tinte ṭan la turin a tur mek a, duhsakna pawh Assam khuan an dawn nasat chhan chu State hmasawn berte zinga mi an nih vang a ni. Tichuan, he Finance Commission rawtna ang chuan State hnena sum pêk tur chu kawng hnih chauh a lo ni ta a, Gram Panchayats leh Municipal Body kaltlangin a ni ta a ni.
Panchayats tân Central chuan 90:10 in Grant hi min pe ang a, Municipal tân chuan 80:20 in mi pe dawn ta a ni. Hei hi Mizoram Sawrkar chuan a hrechiang ta tlat lo, a va pawi
ṭhin êm! Arunachal chuan a tirah an lo zirchiang a, hma an lo la lawk diam a. Keini ve chuan tlai khawhnuah Municipal din tum a ni an ti ta chauh a, kan sum chân hi uihawm tak a ni!
Mipui ten kan hriat tur chu heng Grants reng reng hi state-in a dawn aṭanga ni 15 chhûngin a hmanna turah sum hi a pe chhuak ngei ngei tur a ni tih hi a ni. Mahse, ka lungngaihna erawh heng Grants kan dawn turte hi Performance Base a han ni mauh tur hi a ni ta a ni. Kan Revenue a lo pun chuan tih te kha a tehkhawng a han ni ta dah a!
States need to improve the allocative efficiency through focus on utilization, targets and outcomes, delivery of services - han en mah teh u! He Grants hi Performance Grants tih ngata koh a han ni hian tuna kan kal dan hnek hnek hi chuan phûrna min pe mawlh lo! Kum 2015-16 atâna sum ruahman Rs. 8363.06 crore chu eng emaw zat kan han chân dawn ta phawt chu a ni a. Tuna Municipal kan neih mek hian hei hi an hre lo emaw ni!
Municipal hi Aizawl hian a nei tur a han ni lo phawt a! State chhûnga District tlafual, mipui nuai 20 awmna chinah Municipal hi din tur tih a nih laiin khawpui berin Municipal kan han nei mauh maite hi a manganthlak lulai lutuk ta a ni! Engkim mai hi a dik lo kual vel nuaih a ni ber. Lungleiah lah chuan Municipal hnuaia tih tur Parking Fee kha Municipal nei si lovin an han khawn mauh maite hi a mak ta lua chu a ni!
Tunah hian a rang thei ang bera Municipal hi District tin ten kan neih thuai a ṭul ta a ni. A nih loh chuan heng grants hi kan tân chan ve ngaihna a awm lo tihna a ni a, Aizawl chauhin an chang bik tur hi anihna takah chuan an chan sen loh dawn avangin district tinah Municipal neih tum a ni tiin Sawrkar pawhin thuchhuah a siam ta a nih kha. Zelthel taka NREGS hmanga sum kan neih kha Modi hian paih a tum a ni ber.
Nimahsela, he Municipal hi kan ṭhatpui theih rualin kan chhiatpui thei hle dawn bawk tih chu State sawrkar zia aṭang hian a chiang hle. Mipui tân liau liaua Central-in pawisa min pêk a tum kha mimal angin an lo fanghma no ei hmiah hmiah thei dawn tih hi a chiang reng a. Chumi piah lamah State lamin kan tum tur hi kan phak si loh chuan sum lu kan chân kum tin mai dawn tihna a ni bawk.
NDA hian State thatchhia leh zawmthaw ṭanpui tumna a neih lem loh avangin Sawrkar hi nasa taka a insiamrem a ngai dawn a. Chu lah chu tun dinhmunah pawh tithei lovin RMSA/ SSA thawktute hlawh mai mai pawh a pe hlei thei lo chu a ni si! Hmanni khan Lunglei lamah chuan hemi chungchang sawihona hi an nei a niawm a, Municipal hi duh loh ngawt theih a ni lo tih kan hre tur a ni.
Kan neih duh loh miau chuan central sum hi kan tân chan ve ngaihna a awm lo tihna a ni mai. Plan leh project siam thiam a han ngai tak tak dawn ta a, chu chu kan tlin lo leh pek hian a rinawm nasa mai si a! Engpawh ni se, tun
aṭanga ruamhmanna chak zawk kan neih thuai thuai hi state sawrkar hian a ṭul tih hriain
ṭan han la vat vat teh se.
- Lalremliana Pachuau