Eng rilru puin nge vote kan thlâk dawn?
Inthlang ram kan ni a, ram leh khawtlanga rorêltu tur kan thlan chhuahte’n ro an rêl ṭhin. Democracy-ah chuan mipui vote tam ber hmangin rorêltu tur kan siam tih chu kan hre vek ang. Chuvang chuan, rorêltu tur siamna kawngah mawhphurtu lian ber chu tu dang ni lovin mipui kan ni. He mawhphurhna lian tak mai hi kan hma lawkah chhawp chhuah a ni leh dawn a; kum 5 chhung atana kan veng/khawtlâng rorêltu tur VC/LC thlang turin kan inpuahchah mêk a ni. He inthlan lo awm tur hi politician-te chuan mutmawh hnârmawhah an nei a, an party dinhmun sawh ngheh nana hman tumin theihtâwp an chhuah mêk a ni.
VC/LC inthlanah hian eng rilru puin nge vote kan thlâk dawn tih hi ngaihtuah ngun a ngai tak zet a. Rorêltu ni tura inpe (candidate) VC/LC-te chu eng rilru puin nge an lo din tih pawh ngaihtuah chian a ngai. Eng party ticketin nge an din tih ai chuan Pathian ṭih tlat mi an ni em, mi taima leh dikna ngai pawimawh an ni em, khawtlâng hmangaihtu an ni em, tihte kan ngaihtuah hmasak a ngai. Mipui tan rawngbawlna hna thawk duh tak tak mi ṭha leh fel kan neih a, mipuite’n vote kan thlâk dan rilru a dik chuan rorêltu ṭha kan siam ang a; kan rilru a ṭhat loh chuan kum 5 chhûng chu rorêltu ṭha lo tak hnuaiah kan kûn dawn tihna a ni.
Lalpa Pathianin ka pianna ramah missionary hna thawk turin min rawn tir hawng a. Kum 10 chuang chu party politics ṭha lo tak hmanga Setana’n Zo fate min awp beh dan te, kan Zo nun ze mawi a ṭhiah dan leh kan Kristianna a tihdal dante min au tir a. Kan ramah party politics hmanga lal leh thuneihna inchuhna awm tawh lo va, Pathian lal ram sawrkar lo din dan tur thu ka dawn chu Mizoram dung leh vâng fangin kan au a. Chu Pathian lal ram sawrkar chu a taka din theihna turin chi kan tuh a; Mizoram dung leh vâng mai bakah Zo fate chênna ram tam tak kan tlawh kual tawh a ni. Kum 2018 Mizoram inthlanah khan mi 18-in MLA bial 23-ah Lalpa nena kan inneihna thuthlung bâwm ‘Zungbun’ kan hûng a; kum 2023 inthlanpuiah khan mi 18 bawkin MLA bial 21-ah Lalpa lal ram tan kan ding leh bawk. Mipuite pawhin kan thusawi chu ṭha an ti êm êm a, hnialna tur pawh an nei lo. Mi tam takin rilru thianghlim takin party politics chhuahsanin Pathian lal ram sawrkar tan zungbunah vote an thlâk. Amaherawhchu, mipui tam zawkte chuan kan party politics rilru kha kan sawh sawn thei rih lo. Kan rilru a ṭha kan tih êm êm Pathian lal ram tan khan vote kan la thlâk thei rih lo. Party politics salah kan la tàn rih vang leh Pathian hun ruat a la thlen famkim loh vang a ni. Zo fate thinlunga Pathian lal ram chi kan tuh zawng zawngte kha a ṭiak mêk a, a lo ṭhang duang zêl a, hun rei lo te chhungin a parin a rah chhuak thuai dawn a ni. Chu hun chu Zo fate’n dingdihlipin kan thlir mék a ni.
Kan rama khawtlâng roreltu VC/LC kan siam dan leh thlan danah hian mipui kan pian thar a ngai. VC/LC atan hian party sawrkar siam tur tih danah a awm hran lo va, a ṭulna pawh a awm lo. VC/LC-ah rorêltu (ruling) bik emaw, eptu (opposition) emaw awm tura ngaihna hi inbumna mai mai a ni. He rilru ṭha lo tak, party politician-te’n an tuh leh an siam hi khawtlang mipuite min ṭhen darhtu, min indotirtu leh Zo nun mawi ṭhiat a, kan Kristianna nena inkalh a ni tih kan hriat a ngai. He party politics kalphung–ṭhat theih miah lohna báwm hi kan siam ṭhat emaw, kan ṭhiah loh chuan engtikah mah Zo fate tan rorelna ṭha, thianghlim leh dik kan din thei dawn lo tih hi a chiang. Party politician-te’n anmahni pary ṭânghma ngaiin mipuite hi an indona mual lianpuiah min siam a ni tih hriaa kan ṭhanharh a hun tak zet a ni.
Zo fa ringtute hian sual kan do dan kokî kan thlâk a ngai. Kan rama sualna zung ber chu party politics hi a ni tih kan hriat ngei ngei a ngai. Israel fate pawh khan an hmelma Philistia mite nena an inhmachhawn khan an aiawh tura an rawn tirh Goliatha kha hneh hmasak a ngai. Davida khan ama chakna leh thiltihtheihna ni lovin Lalpa chakna hmangin a hneh a nih kha. An lal ber tihhlum a nih veleh Philistia mite chu an tlawm ta vek ang khan, he kan rama milem biate tih dana party system lal leh thuneih inchuhna tenawm tak hi kan do rawn a, kan ṭhiah a ngai. Kan ram rorelnaah hian democratic government ni lovin theocratic government kan din ngei ngei a ngai. Pathianin kan ram rorêlnaah hmun laili leh pawimawh ber a chan theihna tur chuan party sawrkar siam lova Pathian lal ram sawrkar kan din a ngai a ni.
Tun ṭum VC/LC inthlan lo awm turahte hian mipuite’n kan khua/veng chuan thlei bik nei party VC/LC kan duh ve lo tih rilru puin vote thlak ngam ila, mi ṭha leh fel, Pathian ṭih mi kan thlan ngam a ngai tak zet a ni. Theih phei chu ni se, inthlan kher ngai lo hian kan veng/khua VC/LC tur an ni hi ni mai rawh se ti mai thei ila; inthlan a sum tak tak senga party politics bawlhhlawh tak inrawlh ngai lo pawh hian a tih theih reng a ni.
VC/LC thlanna atana kan rilru put dan kan thlâk loh va, party politics rilru kan paih hma chuan khaw lungrual emaw, veng lungrual, khaw nuam leh veng nuam kan siam thei lo vang. Khawtlang rorelna ber a bawlhhlawh tlat chuan a tuartu chu tu dang ni lovin, rorelna siamtu mipui bawk kan ni. Party politics-a inhmangte hi kohhran mite vek kan nih avangin kohhran pawh a nghawng lo thei lo. Rorêlna dik lui anga a luan a, felna chu luipui kang ngai lo anga a luan hun tur hi a va nghahhlelhawm tehlul em! Mi dang tih dan anga ti ve mai duh lo, dikna ṭan ngam mi huaisen ramin a mamawh tak zet zet a ni. Party sawrkar ni lo, Pathian lal ram sawrkar, ṭhui loh kawr fual hate hmanga rorelna Lalpa’n min dinsak tur atan i inbuatsaih zel ang u.
- Rev. Dr. Zaichhâwna Hlâwndo