Written by
- Lalfela
Member, Media Department, Mizoram Pradesh Congress Committee

Vairengte hmunphiah bihchiang ang aw

Serlui constituency huam chhungah hian hmunphiah ching an tam hle. Hun rei tak chhung chu Vairengte, Bilkhawthlir, Buhchangphai, Saipum, Saiphai leh khaw tin deuhthawah hmunphiah hi ei hmuhna hnar pawimawh tak a lo ni tawh a. Khaw lian ber leh hmunphiaha eizawng tam berna khua a nih avangin Vairengte hi sawi lar a ni ber a. Chuvangin, Vairengte kan sawi hian Serlui constituency-a hmunphiah chingtute kan hmer tel vekah ngai ila, a ṭha mai awm e.

Hmunphiah hi a hunga awm a ni a, huana hmunphiah tualṭo kha an zuah a, uluk taka enkawl ṭhin a ni. January thla tawp aṭanga February thla pum hi hmunphiah keh hun a ni a. A huna chet hman loh a hlauhawm avangin a keh hunah hian mahni huanah leh hmun danga tualṭote vaiin an hmanhlel hle ṭhin a ni.

ZPM sorkarin society base-a hmunphiah chingtute a khuahkhirh hma hian Vairengte-ah hian hmunphiah chingtute hian VC I leh II-ah society 4 vel lai an nei sa a, society hruaitute leh hmunphiah trader-te inbe ṭhinin a rate an bituk ṭhin a, chutiang chuan hun rei tak an lo kal tawh ṭhin.

Hmunphiah rate hi kum tin a danglam ve ṭhin a, society-te leh trader-te inbiakna a pawimawh viau. Tin, thlai ṭhang ve zel a nih avangin January thla tawp lamah hi chuan a la no a, a rate pawh a la hniam a, a ṭhang lian ve telh telh a, a Rate pawh a ṭha chho ve tulh tulh ṭhin. February thla laihawl vel hi hmunphiah ṭhat vanglai a ni a; a huna chet hman loh a hlauhawm avangin uluk leh rauhmanna fel tak nena hmunphiah hi keh ṭhin a ni.

Kum 2023 khan society-te leh trader-te inbiain kg-ah Rs 35 aṭangin bul an ṭan a, hmunphiah vanglaiin kg-ah Rs 62 a tling hman a. Hetiang hi hmunphiah rate danglam chhoh dan a ni tlangpui.

Kum 2024 a rawn inher chhuak a, sorkar thar a piang a, rate ṭha zawk leh system ṭha zawk beiseiin ZPM sorkar chu mipuiin rinna nen tlumtea thlira an thlir laiin hmalakna mumal a awm ta lo va. Hmunphiah trader-te lahin sorkar policy thar hre ru ve rengin society-te nen an indawr a, sorkar a ngawih reng bawk si avangin hmunphiah ṭhat vanglai takah pawh kum danga Rs 60 vela a rate a kual lain, 2024 kumah hian Rs 35 vel bak a thleng zo ta lo va. Tin, trader-te leh mipuiteah tension a awm a, chi-aina leh buaina tam tak karah an hmunphiahte chu an hralh ta nawk nawk a, hralh mumal loh pawh tam tak awm anga ngaih a ni. Chhungkaw tam takin kum danga hmunphiah hmanga an sum lak luh aia tlem an lak luh phah a, hmunphiah hralh chungchangah buaina namenlo an tawh phah ta a ni.

Chutichuan, ZPM sorkar chu a rawn insawifiah a, hmunphiah la tura an inrempui RR Associate, Kamrup chu buaina kaikuangah an puh a. RR Associates pawhin chhui a, biak pawh theih loha insiamin an website pawh an khar hial a ni.

Mipui pawhin thla khat vel lek sorkarna la chelh ZPM sorkar chu an ngaidam niin a lang a, kum thar 2025-ah chuan sorkar ruahmanna nen rate ṭha zawk leh system awmze nei zawk awm tura ngaiin sorkarah beiseina sang tak an nei leh ta a. Hetih lai hian ZPM sorkar pawh a insawifiah ve reng bawk a. Hmunphiah hring ni lovin, hmunphiah ro an tiam thu an sawi ve chamchi a ni.

Eng vangin nge hmuhphiah chingtute hian a hringa hralh an duh?

Hmunphiah keh hun hi kar 3-4 vel bawr a ni ber a, a huna chet hman a ngai a, dam loh a pawi a, hman loh pawh a pawi hle. He hun rei lo teah hian hmunphiah kêktute hian zing aṭanga thawk chhuakin nilengin an kêk a, tlaiah an hawn a, kawtkaiah a leitute hnenah an hralh nghal ṭhin. A tukah chutiang bawk chuan an thawk chhuak leh ṭhin. Keh zawh hman loh hlauin an hmanhlel hle ṭhin a, pho rona hun an nei lo a ni.

Hmunphiah ro

Hmunphiah hi tiro turin ni 5-6 vel zet pho a ngai a, hmun a duh zau hle bawk. Hei hi hmunphiah chingtute hian an tlin loh chu a ni. Tin, a hring kg. 1 hi tihro khan a rihna 1/3 velin a tlahniam a, a ro kg. 1 kha Rs 100 man lo ni ta se, a hring kg. 1 kha Rs. 60 lo ni ta bawk se; a ro kg. 1leh a hring kg. 3 a intluk tihna a ni a. A hring kg. 3 man chu Rs. 180 a lo ni a, a ro kg. 1 kha Rs. 100 a nih si chuan tihro nana hun leh tha tam tak sen tawh hnuah kg-ah Rs 80 vel hloh char char ang an lo ni ta a; a hlâwk lo zawk niin mi tam takin an sawi.

Tin, a pho ro nan leh a dah khawm nan hun leh tha tam tak sen a ngai a, hun an nei bawk si lo. Chuvangin, sorkar thar ruahmanna hi hmunphiah chingtute tan awmzia a neih phah lo anga ngaih a nih bakah, hmunphiah trader-te nen indawr kawngah harsatna a lo awm ve reng a, hmunphiah rate a tlakhniam phah ta niin a lang.

Mi ṭhenkhat sawi danin, 03-02-2025 khan kg-ah Rs 31-in an hralh lain, 04-02-2025 ah chuan kg-ah Rs 27-a an hralh thu an sawi. Hmunphiah trader-te hian an hual chêp thiam hle tih a lang chiang hle bawk.

Sorkar hmalakna

Hmunphiah dah rona hmun mumal sorkar hian a ngaihtuah hriat a ni lo va, hmunphiah ro sa dah khawlna erawh an siam niin an sawi. Amaherawhchu, party worker contract therhlo inpek kual nana hman nia sawi a ni a, a changtlung lo hle niin a lang bawk. Hman tlak a nih loh thu mi ṭhenkhat hnen aṭangin thu kan dawng a ni.

Hetiang hi kan dinhmun a nih tak avangin thlai thar lei tiamtu ZPM sorkar hmalakna chu hmunphiah chingtute tan chuan policy awmze nei lo a ni tih a chiang ta hle a; ZPM party mai ni lovin, ram pum mualphona a nihzia a lang chiang hle bawk.

Minimum Support Price (MSP)

MSP hi thlai chingtute’n an senso zawng zawng chhûta a man tlawm thei ang ber tur bithliah a ni a, kalphung a nei ve thlap roh a. ZPM hian eng formula nge an hman tih kan zawt ṭhin a, tuna MSP formula an hman hi research base a nih kan ring lo hial a ni.

Tunah hian BJP leh Congress hian MSP formula kan hman a inang lo. Congress chuan Dr. MS Swaminathan recommendation rinchhanin C2+50% formula kan hmang mek. Haryana election-ah khan Congress-in MSP-ah thlai thar 22 an tiam lain, BJP-in 24 an tiam a. Maharashtra inthlana issue lian ber kha Soyabean market rate a ni a, Congress-in quintal khat Rs 1,700 an tiam lain, BJP-in Rs 1,600 an tiam a. Himachal Pradesh lamah apple market chhiat avangin BJP an tla tawl tawh bawk. Tunah hian ZPM-in hmunphiaha an MSP hman hi lo neitute tana chhenfakawm a ni lo tih a chiang hle tawh a. Tin, sawhthing MSP atan Rs 50 an tiam pawh hi sawhthing market rate chhutin policy mangkhawng a nih a hlauhawm hle.

Chuvangin, Mizoram tan a ni tih hriain ZPM hian an mualpho lutuk hmain Mizoram Congress Farmer Department punin, formula mumal leh system dika kan kal theih nan phungbawmah sawm se la, a ṭhat hmel berin a lang. Mizoram tan a nih phawt chuan tu mah hi an tlanchhiain a rinawm loh.(Phek 7-ah zawm a ni)

- Lalfela, Member, Media Department, Mizoram Pradesh Congress Committee