SMART CITY
Aizawl khawpui hi a ṭhang chak hle mai. Mihring kan pung nasa bawk a, kan naupan laia ramhnuai anga kan ngaih ṭhinte pawh tunah chuan veng lûn takte a lo ni zel tawh. Aizawl pawn lam aṭangin mi tam tak an rawn pêm lut a, hnam dang, hna thawka inhlawh lah an tam ta em em mai. In leh lo a pung a, lirthei lah amak maka tam a awm ta. Kawngpui a zau chuang si lo va, lirthei pawhin a châng chuan tlan ngaihna a hre lo emaw tih mai turin traffic jam a nasa ṭhin hle. Two wheeler pawh hmân deuh kha chuan motor sirah kan tlan zung zung ṭhin kha a ni a, tunah erawh chuan ke pahnih nei tan pawh tlan harsa khawpin kan kawngpui a tâwt ta. A tir aṭanga khawpui plan mumal a awm loh avang hian kan khawpui hi a chîrî nêih nuaih mai a nih hi. Compound kan nei zau hlawm si lo, chêp tak tak leh bit takin in kan sa hlawm a, ṭhenawmte nen pawh tukverh aṭanga inchibai phakah hian kan fu deuh fur ta mai zawng a nih hi. Mihring kan bit tulh tulh ang a, boruak pawh hi a thianghlim lo ṭan tawh dawn, tunah pawh hian thianghlim lo tak chu a ni tawh. Tui chhhe paihna mumal lo, ek in thli nen, bawlhhlawh paih mai mai a tam si; kan buai dawn chauh a ni.
Kan sorkar hotu lamin hian smart city hi an sawi ri reng a, electric hrui leh hrui dang neuh neuh chu an han thian fai ṭan chu a ni a. Hei hi chu a bul ṭannaah ngai ta ila; smart city tak tak thleng tur hian kum eng chen tak ngai ang maw? Mipui hian thuawih kan hreh si a, sorkar lam hi an khawng rei peih ang em maw le? Dan han bawhchhe deuh pawh hi hmelhriat ṭha thiltithei an neih chuan an fihlim zel bawk si a, a buaithlak deuh chu a ni. Sap ram angah chuan toilet khatte hi a awm ve thei meuh tawh lo. Anni chuan technology changkang takin an toilet-te an siam a, an hmanna a rei tawh mai. Khutiang technology khu kan mithiamte pawh hian han zir chiang se la, Mizoram, a bik takin Aizawl khawpui angah phei hi chuan hmang ta ila kan ṭhatpui khawp ang. Toilet khur khat leh ek thli paih tenawm tak tak hi kan pumpelh theih ngei a rinawm. Anni chuan ek thlak apiang kha fan ang deuh hian a lo chhem darh vek nghal zel mai a ni. Mizoramah pawh mithiam kan ngah tawh a, thil harsa tak a nih a rinawm loh. Eng emaw tak technology changkang deuh hi chu kan hmuh chhuah a ngai. Kan inhmun a chêp hlawm si a, ek in khur tur pawh a harsa tawh a nia.
Kan khawpui chhung kawngte pawh hi a chêp lutuk chu a ni lo, motor parking ber hi kan buaina bul a ni. Bawngkawn leh Ṭhuampui inkarte hi sorkarin hma lain, kawngpui ṭha leh zau takin a blacktop vek a, parking tur chin a rîn vek a; mahse, kan bawhchhe nasa lutuk a, motor a la jam reng tho mai hi khauh deuha hmalak a nih loh chuan a luhaithlak. Traffick duty-te pawh an khauh lehzual a, hei aia tam zawk hi an awm loh chuan a buaithlak a ni.
Khawpui a chengte hi kan inang lo khawp mai; mi changkang tak tak an awm tawh laiin, khawpui na nâ nâ chu kan inpawlhsawp deuh nge ni dawn ni, city bus leh motor aṭanga bawlhhlawh paih chhuak mai mai te, khawlaia chil chhâk mai mai hmuh tur an la tam mai. City meuh kan invuah ve a, state capital a ni bawk a, tun aia uluk zawka kan khawpui chhung hi kan vawn thianghlim leh changkan a pawimawh hle. Thlei bik nei hauh lo hian tun aia khauh zawka kan khawpui chhung hi vawn a ngai. Khawpui chhung tibawlhhlawh zawnga che te, kuhva eina chhak mai mai, zial bung paih mai, bawlhhlawh a bâwmah ni lova paih mai maite hi chawitir hmak hmak mai ila, pawisa chawi pawh sang deuh alh se la, tichuan, hma kan sawn deuh mahna.
Mizote hi mitmei vên kan tina mah mah ni hian a lang, hei hian kan hmasawnna tur a dâl chin a awm. Chhung leh khat an ni emaw, ṭhenrual ṭha pawh ni se, dan an bawhchhia a nih chuan kan inhum tlatna tur chhan a awm lo. Dan hi kan dah lal hma chuan hma kan sawn tak tak thei lo vang. Ram siamṭhaa hmasawn tur chuan mi huat deuh pawh pawisak loh a ngai; thil ṭha turah chuan mi mitvei ven dan tawk pawh kan thiam a ṭul khawp mai. Tuang tihchhah thiam a, sapui kala kan kal ngut ngut maite pawh a hunah chuan a pawimawh tlat a ni.
Hmana kan hotu pakhatin min fuihna hi ka la hre reng mai, “I thlum lutuk chuan an fawp da mai ang che. Chuvangin, a hunah chuan i tuang tichhah la, thil ṭha i tihna tur kawngah chuan tu’ma mitmei veng lovin, dan ṭanchhanin kal mai tur,” a tih ṭhin kha a lo dik khawp mai. Ram changkang zawkah chuan sorkar dan an dah lalzia leh an ngaih pawimawhzia kan hriat ṭhin hi.
Thâwkkhat lai pawh khan British sorkara minister pakhat kha an meeting turah minute 5-a a tlai avang khan bànna a thehlut mai a nih kha. Keini ve zawng office, committee leh kalkhawm nikhuaa nghah ngai reng, a huna ṭan theih loh hi a tam em em mai a nih hi. Tunlaiah phei chuan a naupang pang hian hun hi an dah pawimawh lo emaw tih tur a ni a; kan tunlai ṭhalai hun vawn dik chungchanga an punctual loh dan hi nasa tak a ni. Hei hi chu ram leh pawlhoah pawh hmasawnna kawng dâltu pakhat a ni tlat.
Kan khawpui hi infrastructure leh materialism lamah khawvel hmun dang angin la changkang em em rih lo mah ila, a fai ṭhat a, awmze neia traffic rules leh kan kawngpuite zahawm taka kan vawn chuan khawpui nuam tak a ni thei. In ropui deuh deuh awm khep khup mah se, a fai ṭhat loh va, a felfai loh chuan a ṭawp lian ting mai dawn a ni. Kan chenna in chhungte pawh hi a building ropui lam ai mah hian a felfai ṭhat chuan a nuam mai. Sap ram leh ram chang zawk kan tihte pawh a nawmna chu a building ropuinate chu ni pakhat mah se la, an felfai ṭhatna leh an invawn ṭhatna khu a tinuamtu ber a ni.
Kan Aizawl city pawh hi khawpui nuam taka kan siam duh a nih chuan fai ṭha se la, kan kawngpui engkim mai hi felfaiin zahawm takin awm se, tichuan, khawpui nuam tak a ni mai ang. Tunah chuan building leh eng emaw thil ropui tak tak aiin, thianghlimna leh faina hi kan zir ala ngai rih niin ka hre ve tlat. Thianghlimna leh faina hi inzirtir tam kan ngai, nasa zawka khawpui chhung veng hrang hrangte hi hemi kawngah hian kan inel pawh a pawimawh. Kohhran leh NGO ang te, chhungkua angte pawha thianghlimna leh faina kawng hi khawpui chhungah hian inzirtir tam kan mawmawh ber a ni.
- Reuben Lalnunthara Hnamte