Teachers' Day pual

Kan hma lawk September ni 5 lo thleng tur hi Zirtirtute Ni (Teachers' Day) a ni a, he ni hi eng vanga zirtirtute ni ti nge kan nih tih lam chu sawi ka tum lo. He ni hi zirna in tana ni bik a nih avangin kum tina kan hman ṭhin a ni a, chuvangin zirtirtute ni bik a nih chhan chu kan hre deuh vek tawhin ka ring. Chumi piah lama zirtirtute dinhmun tlem han tarlan ka tum a ni.

School hmasa ber chu mahni in hi a ni an lo ti ṭhin a, a dik awm e. Mahni inah school kan kal theih hmain thil tam tak kan zir a, nausenin ṭhut leh din leh kal leh mahnia chaw bar zir thleng hian zirna vek a ni. Amaherawhchu, zirna tak tak (academic system) kan tih hi chu India ramah hi chuan naupangin kum 6 aṭangin kan ṭan a, khawvel ram dangah erawh kum 7 a ni tlangpui. Hei hi a awmzia chu naupang kha pawl khat an nihin kum 6 vel an ni tlangpui tihna a ni. Nursery emaw KG emaw te hi chu school a chhiar tel an la ni ve lo a, anni hi chu pre-school a chhiar an ni zawk.

Sorkar laipui pawhin zirna hi a ngai pawimawh a chuvangin kum tling lo naupang zawng zawng ch sikul kai vek turin a ti a, mahse khawsakna te, dinhmunte a inchen hlawm loh avangin sikul kai lo khawi laiah emaw chuan hmuh tur an la awm maithei.

Khaw tin leh veng tin deuh­thawhah zirna in a awm a, heng zirna in te hi kan mamawh vanga awm an ni. Heng zirna inah hian zirtirtuten theih tawp chhuahin zirlai naupangte an enkawlin zirtir hna an thawk a, zirtirtute hi kan tu leh fate min enkawl saktute an nih avangin zirlai naupang chhungte pawh hian kan zah thiam a pawimawh hle.

Zirtirtu hna hi hna namai a ni loa mihring mihrinna a mi ngurchuai kan tih ang chi te, thatchhia te, mi bawrhsawm lutuk te tana thawh hleih theih loh hna a ni. Heng aṭang ringawt pawh hian zirtir hna hi hna namai a nih lohzia kan hre thei ang. Inpekna tel loa thawh chi a ni lo bawk. Zirtirtu chuan zirlai naupang chu a zirlaibu lo zirtira hunbi ruat chhunga a tih tur va tih zawh ringawt kha a ni lo a, kawng engkima hmasawn tura lo puiha lo zirtir kha a hna a ni.

Naupangte hi nakina kan ram hmel la ni tur te, kan chhungkaw khaichhuak thei leh ti ṭhuanawp theitu turte an nih avangin chung mite enkawl hna chu zirtirtute hian an lo thawk a ni a, an pawimawhin an ngaihsanawm hle a ni. Keini aia naupangte pawh an ni thei, keini aia zirna kawnga thleng sang lo zawk pawh an ni thei, amaherawhchu heng kan sawi tak leh kan sawi lan kher loh tam takte avang ringawt pawh hian zah hi an phu tho tho a ni. Mahni tu leh fate zirtirtu zah nachang hre lo leh sawichhiat zawt zawt ching kan nih chuan kan tu leh faten an ngaihsan tur ber an zirtirtute kha an ngaisang lo ang a, an ngaihsan tur an ngaihsan miau loh chuan an thu an awih lo ang a, chu vang chuan thui tak lehkha an zir theih loh phah zawk thei tlat a ni.

Zirtirtute leh zirlai nu leh pate hi tum thuhmun, duh thuhmun kan ni a, kan thawhho ṭhat thiam phawt a pawimawh. Nu leh pa zawng zawng hian kan fate hi zirna kawng sang tak zawh thei sela, nun dan dikin nung se, mahni kut kea ding thei ni sela, mi zahkai leh mi zahawmah chhuak thei se tih hi kan duhthusam a nih ka ring - chu chu zirtirtute duhthusam ve tho a ni. Tunge mahni zirlai naupang engmah lo mai maia chhuak tura duh ang le? Chuvangin, tum thuhmun leh duh thuhmun nei chu kan ṭan tlan a, kan in thlawp ṭhat a pawimawh hle a ni.

Zirna in, a bikin private school-ah te hian zirtirtute hi trained loh deuh vek an ni maithei. Chutih rual erawh chuan anni hian an theihtawp tak meuh meuh chhuahin an ṭang ve a, an kum a la naupang hlawm tlangpui bawk. Private school-a zirtirtute hi an naupang avang hian kan zah tawk lo fo ṭhin hi a pawi hle.

Tichuan, kan hma lawkah zirtirtute ni chu a lo thleng dawn ta a, hemi ni hian kan tu leh fate zirtirtute hi i chawimawi thar leh ang u. Kan zahna chhete tal te lantir thei ila a duhawm hle. Kan zahin kan ngaisang a ni tih entir nana thilpek chhete tal han pek ve te pawh hi an phu a ni. Thilpek pe thei lo kan awm a nih pawhin ṭawngkam talin kan zahna thu i chhakchhuak hreh lo ang u, anni hi nilenga kan fate min lo enkawl saka zirna tinreng pe a, kawng ṭha kawhhmuh a, zirtirtute an ni si a.

Hetih rual hian zirtirtu lak tlak loh te pawh sawi tur ting chu an awm ve tho awm e. Amaherawhchu, vawiin nia kan thusawiah hi chuan chung mite chu kan huap ve lo tih ka han tarlang nghal a ni.

- B. Lalremruati

(Marty Boitlung)