ZIRTIRTUTE NI (TEACHERS’ DAY)
Zirtirtute ni hi 20th Century (i.e January 1, 1901 hnulam) hun lai aṭanga hman ṭan niin a lang a, khawvel hmun hrang hrangah hman hun a inang lo. Khawvel ram tam zawk (21 countries) te chuan 5th October-ah an hmang ṭhin. Chuvangin, 5th October hi World Teachers’ Day an ti. Khawvel ram ṭhenkhat (11 countries) te chuan 28th February-ah an hmang thung.
India ramah hian 5th September-ah kan hmang ṭhin a. He ni hi India President pahnihna Dr. Sarvepalli Radhakrishnan pian champha a ni a, kum 1962 aṭang khan zirtirtute chawimawina nia hman a ni.
Dr. S.Radhakrish-nan hi kum 1888, September 5 khan India chhim lam (Andra Pradesh leh Tamil Nadu inrîna) ah a lo piang a, kum 1931 khan British sorkar a chawimawina sang ‘Knighthood’ pek a ni. Kum 1954 khan India Civil mite chawimawina sang ber ‘Bharat Ratna’ hlan a ni bawk. Kum 1962-1967 chhung khan India President pahnihna niin, hemi kum aṭang hian a zirlai (students) te leh a ṭhiante ngenna angin a piancham ni an hriatrengna buatsaih sak an tumna chu zirtirtute chawimawina ni (Teachers’ Day) atana hmang zawk turin a ti ta a ni.
Zirtirtute Ni-a kan sawi lar ber ṭhin chu “Zirtirtute hi ram leh hnam siamtu an ni” (Teachers are the builder of the Nation) kan ti ṭhin. He thu tawite hian zirtirtute pawimawhzia leh ropuizia sawi zui vak ngai lovin a phawk chhuak chiang hle. Hnam fing leh ropui apiangin zirtirtute an dah ropuiin an ngaisang ṭhin. Chuti taka dinhmun ropui leh zahawm a awm mek zirtirtute pawh hian an dinhmun pawimawhzia an chhut nawn fo a ṭul bawk ang.
Tunlai khawvelah hian nundan mawi, hawihhawmna leh aia upa zahna a tlahniam kan ti fo a. Heng zawng zawng inzirtirna hmun chu zirna in/ school a ni a, chu chu zirtirtute mawhphurhna a ni. Chutih rual chuan chhungkaw nu leh pa mawhphurhna kan hmuh hmaih thiang lo ang.
Zirna (education) in a ken tel chu zirlai (academic) hmasawn-na ringawt ni loin, hetiang nundan mawi (etiquette) zawng zawnga hmasawnna a nih avangin chutiang zirtirtu zirtirtute chawi-mawina niah hian zirtir-tute i chawimawi ang u.
Chutih lai mekin zirna rûn/ in hmasa ber chu chhungkua a ni a. Nu leh paten kan fate kan enkawlna kawngah mawhphurhna lian tak kan nei. Zirtirtute leh Nu leh Pate thawhhona hi a pawimawh hle a, thawhhona ṭha a awm chuan naupang ṭha an siam (build) thei ṭhin a ni. Chutiangin khawtlang, ramin a hlawkna a lo tel a, ram leh hnam tan hmasawnna nasa tak a lo thleng ṭhin.
Kan Pathian thuin min hrilh angin “Nau-pang chu a kalna awm kawngah chuan zir-tir ula, a upat hun pawhin a thlah lo vang. (Thufingte 22:6)” tih a ni.
He thu ti hlawhtling tura dinhmun pawi-mawh tak nei zirtirtute hi i zahin i chawimawi ang u.
- V.R. Hmachhuana
Theophil Rûn, Kanan