ZIRTIRTUTE NI

Rev. Dr. Zairema’n, “Zirna hmun ṭha chu eng dang a ni lo, zirtirtute mi thiam ber ber, taima tak tak, zirtir thiam nise a ṭha a ni mai” tiin zirna ṭha nei tura zirtirtute pawimawhzia a lo sawi a (Thukhawchang mi pekte hi, pg-244). A pawmawm hle mai. Vawiin September ni 5, Zirtirtute Ni (Teachers’ Day) kan lo thleng leh ta a, Vanglaini Chanchinbu chhiartu zawng zawngte Zirtirtute Ni Chibai vek ule.

Zir-tir-tu

A sakhming ‘zirtirtu’ tih ringawt pawh hi hming ropui berte zinga mi niin ka hria. Lal Isua pawh khan khawvela a awm lai khan mite a zirtir ṭhin a, a zirtirna zirtir chhawng zel tur pawhin ‘zirtirte’ a thlang chhuak leh a nih kha. Lal Isua chanchin aṭang pawh hian zirtirtute pawimawhzia kan hrethiam mai awm e.

Zirtirtute hi Sikul pumpui chu sawiloh class room pakhata naupang mize hrang hrang nei, hmel leh pianphung pawh in ang lo tak tak, taihmak dan te, thiam theih dante leh rilru chak dan thlenga inchenlote enkawltu an ni a. Naupang ṭhenkhat an harhin an ninhlei deuh a, ṭhenkhat erawh rual pawl ngai mang lote an lo ni a, chawrchhuahna lamah pawh chhungkaw inang lo tak tak an ni. Chhungkaw khawsak thuah pawh harsa berh ve tak aṭanga milian leh hausa fa te an lo ni a, hmel inang lo tak takte in enhranna tel miah lo a rualkhai taka zirtirna pe a, thiamna kawng an zawh theih nana mi thawkrim em emte chu zirtirtute hi an ni.

Zirtirtu an ni miau a, naupang hnena an thusawi engkimah hian dawt a tel thiang lo a. Zirtirna an pek tur pawh an inbuatsaih lawk fe a ngai ṭhin. Zirtirtute inthlahdah avanga naupangin zirtirna dik lo a dawng emaw thu dik tawk lo a lo hria a, a nunkawng zel atana thil pawi tawpkhawk a ni.

Chawimawi phu zirtirtu

Zirna In pawn lam thleng pawha sawrkar leh khawtlang/ mipuiin kan chhawr ṭangkai em em zirtirtute hian chawimawi an phu hlein ka hria. Chhiarpui neih hun a lo thleng a, inthlanpuite a lo ni a, kan zirtirtute hian training te neiin aṭangkai ber ber an ni. Thingtlang hmun kilkhawr zawk leh hmunpui lamahte pawh a lehkhathiam pawlte an lo ni a. Tin, sawrkar hnathawk dangte aiin hunawl an lo nei thei deuh zawk a, chumi avang chuan khawtlang leh Kohhranah an awl a thiang lo tluk a ni. Sikul lama kan tu leh fate enkawltu, kan hriat loh leh thiam ve loh thil chi hrang hrang zirtira thiamtirtu, nunkawng dik kawhhmuh a hmalam hun atana chona thar hmachhawn thei tura buatsaihtu an ni. Kan tu leh fate an sual leh an fel, an thatchhiat leh taihmak, an hlawhtlin leh hlawhtlin loh te thleng hian zirtirtute hian mawh an phur thui ve hle in ka hria. Heng zawng zawng ngaihtuah hian chawimawi an phu takzet.

Chawimawi tlaka awm

Mizote hian tun hnaiah chawimawi phu nia kan hriatte hi vantlang hmaah pawh kan fakin kan chawimawi hreh ta lo a, a lawmawm hle. Fak leh chawimawi ni tur chuan chawimawi tlaka kan awm a ṭul. Tun hnaiah zirtirtute mualphona hrang hrang- naupang khuaikhem, zu rui chunga zirtirna pek, naupang scholarship lo eiruksak etc. kan han hriate hi a zia lo ngawt mai. Zirtirtu office kal tlai fo te, hun vawng dik lo te, zirtirna pe tha peih lo te, discipline nei ṭha leh ṭha lo te, ler deuh leh deuh lo thleng hian zirlaite hian an lo chhinchhiah thei khawp zu nia. Chuvang chuan ‘zirtirtu’ in nih ang ngeiin office pawn lam thleng pawha naupangte leh midangte entawntlaka nun kan hman a pawimawh hle.

Engtia chawimawi

nge ṭha ber?

Zirtirtute Ni lawma ka rilrua thil awm fo ṭhin chu, "Zirlaite hian zirtirtute hi engtiang hian nge chawimawi ila ṭha ber ang?" tih hi a ni. Tunlaia kan hman dan tlangpui chu zirlaite leh zirtirtute’n pawisate thawhkhawmin mahni Sikul remchan dan angin an hmang mai a. Zirlaiten kaihruaiin zirtirtute hnenah thilpekte an pe ve ṭhin a. Thilpek inpekte hi a petu leh dawngtu tan pawh a ropui a, a hlu a ni. Amaherawhchu, chumi piah lamah chuan zirlaite hian tihtur kan neiin ka hria - kan zirtirtute thu awi a, kan thil zirte hriatthiam zel a, taima leh tumruhna nena kan zir a, ekzamnaah ṭha taka pass a, khawtlang leh kohhran tan pawha chhawrtlak thiamna kan puakchhuah hi kan zirtirtute chawimawi dan ṭha ber niin ka hria a, chu chu min beisei dan pawh a ni.

Zirtirtu ṭha

Zirtirtu ṭha nia ka hriat chu mi taima, mahni pawh inzir (update) reng peih, thildang zawng aia mahni Sikul ngai pawimawh, naupang kilkawi thiam leh Rev. Zairema sawi angin mi zirtir thiam takte hi an ni. Kan subject te hi hre bel viauin kan hriatnate pawh zau hle mahsela, naupangte hnena kan hriatna leh thiamna kan zirtir chhuah thiamna tak hi thil pawimawh zawk niin ka hria.

Ka zirtirtu hriat chu

Khawtlang mipui pawhin kan fak, kan zah leh ngaihsan em em zirtirtu ka hriat chu kohhran leh khawtlanga inhmang lutuk lem lo, hlamchhiah ṭhak erawh ni si lo, zirtirnaa tui leh inpe em em mai a ni a. Zirtirtu indaih lohna avanga amah chauh a nih pawhin sikul khar emaw han ban hmat deuh emaw a tum chuang lo. Pawl pali zirlai za rual dawnte chu nitin, kartin, thla tin dawhthei takin a enkawl ṭhin - naupangte nen pawh an inpawh em em a, naupangho pawhin a hming ngatin zu ko ṭhin nia! He zirtirtupa bawk hi alawm ama sum leh pai senga thla enge maw ti chhung amah pui tura midang chhawrtu chu.

Hetiang vangte pawh hi a ni mahna, he sikul hming tak (official name) ai chuan he zirtirtupa hming chawi hian he sikul pawh hi kan sawi tam/ lar zawk ṭhin.

- Lalnunmawia