Written by
C. Lalchhunga

COOPERATIVE DIALOGUE

Mami nu: Mami vawiin chu i pa in tun kara inhlawhna Rs. 600/- lai a rawn hawn ve hlauh a. Society Dawrah va kal la tun kara kan ei tur mamawh zual tel, dal, purun, alu, sahbawn, chi, chini, aieng, buhfai vel va lei teh, nitin mamawh zual lei ngei ngei chi kan ngah tawh em mai.

Mami: A, kanu chu society dawr ami kher lei rawh i ti ziah a, heng lai kan hnaivaiah pawh dawrkai dangte leh vai dawrte pawh an awm tho si a, mi pawhin an lei ve mai tho alawm.

Mami nu: Aw, Mami in la hre ve ngai na nge, keini chhung hi chuan society dawra mi hlir hi thil kan lei ṭhin asin. Society dawr te hi chu kan dawr inṭawm a ni a, a tel nan pawh Rs. 100/- lai share pawh kan thawh ve alawm mahni pawhin dawr nei ve reng a, mahni dawra mi lei nachang hre lova mi dawra mi leite chu a atthlak awm em alawm. Society ami kan va lei chuan kan leina pawisa pawh kha kan ta tho a la ni a, kum tawp Socity Assembly-ah i pa te hovin a pung te chu an la insem leh mai dawn asin.

Hei tunah pawh Rs. 600 i keng a, i va hmang zo vek emaw a ni ang a, keini a member-hoten kar tin/ thla tin kan mamawhte Society dawra mi kan lei chuan Society ṭha ber kan ni thei mai dawn a ni, va kal vat vat teh. Society Secretary Sanga fanu Zuali kha va sawm phei ve nghal rawh, anni pawhin Society dawra mi hlir alawm thil an lei ṭhin. Society dawrah chuan tlemin a man te pawh a tlawm deuh bik zel asin. Hnamdang dawra mi thil i lei chuan i leina pawisa kha mi ramah/ vai ramah hlir a kal dawn asin.

Mami: Ngawiteh kanu chu Society dawr chu a va ṭha awm ve, mahse miin Society dawrah pawh engmah a tlawm bik tak tak chuang lo an ti asin.

Mami nu: Aw, Mami in va han hre lo tak em! Society dawrah englai pawhin thil man rate a tlawm reng vek thei chuang hlei nem. Society dawrah chuan cheng hnih cheng thum lek lekin bungrua azirin a tlawm bik ṭhin a, Rs. 4/5 leh cheng sawm lai pawhin an ti tlawm bik ṭhin. Mahse dawrkai dangte hian an hralh ve duh tho si avangin Society rate ang zelin an tihniam ve zel a, Society dawrah englai pawhin a vai vaiin a hniam reng vek thei bik hlei nem, Society-ah a awm loh veleh hian dawr dangten an tisang zel asin.

Entir nan heng dailuahte pawh Kg 1 Rs. 40 kan ti a, Society-in kan neih loh chuan Rs. 50 an ti nghal zel a, chtiang chuan bungraw dang chi, chini, tel, sahbawn ect. ah pawh an tisang zel ṭhin alawm. Hei hi thil hriat ṭul tak a ni reng a ni. I pa te ho pawh hian hetiang hi a ni tih an hre chiang a, chuvangin chung chu ‘Cooperative Education' an ti huai huai hi a ni alawm. Hetiang a nih avang hian midangte hrilhin an hmanhlel em em ṭhin reng asin!

Mami: E khai, ka nu, chu chu thil hriat tur pawimawh tak a nih chu, kei pawhin midang ka hrilh ve zel tawh ang. Hei cheng Rs. 600/- lek ka keng a, cheng hnih, cheng thum, cheng nga leh cheng sawm lek leka a lo thlak hniam pawhin Rs. 600 ah chuan a everage a Rs. 5/- in lo hrut rual ila Rs. 120 lai kan hriat lohin kan lo hlep reng mai dawn a nih chu. Society dawr a awm lo ang tih tih a va hlauhawm ve. Kar khat chhunga senral Rs. 600 lekah Rs. 120 lai thil man a lo tlak hniam chuan thla khat (chawlhkar li) ah chuan keini chhung ringawt pawhin Rs. 480 (120x4) lai Society avangin kan lo hlep phah tihna a lo ni reng mai maw!

Chhungkaw pakhatin thla khat chhunga Society avanga Rs. 480/- lai kan pawisa kan save thei a nih chuan thla khat lek chhunga kan Zion khua in (house) 400 awm te hlep chhuah phei chu a va tam dawn ve! Khawnge kan chhut chhuak chhin teh ang. In 400x480 = Rs. 1,92,000 (nuai khat singkua sang hnih) lai a lo ni mai dawn a ni, a va han ropui dawn ve! Society dawr a awm lo ang tih a va hlauhawm ve!

Mami nu: A nia sin, Mami, Society dawr awm ve lohna kan khaw ṭhenawm Thangkura te khua, in 400 lai awm ve thonaah te sawn Socity dawr a awm ve lo va, dawr kaiho zawng zawng sawn an bungruate saw an duh zat zat an chhiar mai si a, a mipuite lah sawn an lei lo thei bik si lova, a man sangin an lei tih an hre chuang der bawk si lo. Keini khua ten thla tin cheng 1,92,000/- a thla tin kan ṭhat phah ang hi anni khua chuan a tlem berah thla tin Rs. 1,92,000 an chawi (hloh) ziah ang a nih chu. Society dawr an neih ve loh avangin an chawi tih pawh an hre chuang si lova, mahse chhut chiah chuan heng aia tam daih hi an chawi miau si a, an khawngaihthlak hle mai. Sawrkarin a chhiah chawitir nise an rum nasa teh ang chu!

Mami: E khai, ka nu, keini chhung ringawtin kar khatah Rs. 600 man vel thil kan lei a nih chuan thlakhat (chawlhkar li) ah chuan Rs. 2400 (600x4) lai kan seng ral dawn tihna a ni. Member 100 ten Society kan dawr ṭheuh chuan thla khatah Rs. 2,40,000/- man laiin Society kan dawr dawn tihna a ni a, chhungkaw 400 khua a awmten han dawr tak tak phei ila chu Rs. 9,60,000/- lai Society-in thla khatah a la lut thei dawn a ni. Society dawr ṭha siam leh siam loh chu mipuite ṭan rual leh ṭan rual lohah a innghat a nih chu!

Mami nu: Mami chu, chung thil nih dante awl tein in chhut chhuak thei mai a, i va han fel reuh ve. Hetiang Society te hlutna chhut chhuah leh Society awm ve lohna mipuite tawrh dan hriat te kha a hlu a, chu chu 'co-operative education' an tih huai huai hi a ni. Chuvangin, co-operative society ṭha nei tur chuan ngun taka chhut a, hmalak dan tur zir chian a ngai a, hmuh chhuah tawh chuan Society ṭha siam chu awl tak a ni. Co-operative Society hi mipui leh mirethei tan a ṭangkai teh a nia!

Note: Tun hma aṭang tawhin ram hmasawn tawhte pawhin harsatna vawrtawp
ṭampui mitthi (famine) a lo tawh hunah te, Indona (war) vang tea harsatna tawp khawk a tawh changte leh hripui (plague) a tawh changte pawha an hman ṭangkai ber ṭhin chu Co-operation/ Co-operative society-te hi an ni.

- C. Lalchhunga