Sawisel phU kohhran?
Vantirhkoh chungchang ziah pawha a tawp lama zu chungchang sawi tel hram zel an awm ang deuh hian, ziak mite zingah chanchinbua thu ziah hleka kohhran k^p tel deuh ziah pawh an awm nual mai. Tun lai hian heti tak maia kohhran kan kawh rawn ngam ta leh archuk tui lo khawpa chhuah ngam kan pung ta hluai hi intihhmuh vang mai mai a ni thei em? Intih fin vang nge, intih changkannaah kan ngai? Nge, kohhranin a tih dik loh vang zawk? A chhan hrang hrang chu a tam thei khawp ang.
Sawiseltu pahnih: “Hmanniah kan khelmual neih ṭhat em em Lammual phul phah chungah muslim za rual f> an ṭawngṭai a. Sawiselna a awm lo. Kohhran leh kohhran ṭhalaiin kan hman dawn kha chuan kil tin aṭangin kan sel luih luih a…,” tih thu han chhiar kh^n ngaihtuah a tithui lo thei lo. Vanglaini chhiartute hi kohhran mi deuh vek kan ni mai thei a. Chu vangin, kohhran chungchang ziah hi inthlahrunawm lutukah ngai lo mai ila.
Tin, thil sawisel hian kan sawi-sel chhan hi a pawimawh a; a ṭhatna tur duh vanga sawisel leh, tihmualpho duh vanga sawisel. Sawiseltu pahnih an awm a, khawi dinhmun ṭangin nge kan sawisel ṭhin tihte pawh hi a pawimawh viau bawk ang.
Sel rawn kohhran: Vaiho hi beng-chheng ngai thei tak hnam niin an lang. Mi dangte t^n ka ninawmin ka bengchheng ang em tih an ngaituah lo va, mi dangte bengchheng hi an sawisel lem lo bawk niin a lang ṭhin. An sakhuana thilah phei chuan aurinna nen, mi zawng zawng hriat turin thawm an nei mai zel a. Zan reh pawh an sawi sek sek lo, an tih duh chu an ti mai. An kawngpuiah te khuan an sakhuana thil chu motor kawngpui dal pawhin an ti hmiah hmiah mai a. An sawisel ve vak lem lo a ni ang chu. Sakhuana thil chu an la urhsun khawp mai.
Keini chuan aurinnain nunna bu, Baibul pawh kan chhiar ngam tawh lo hlawm chu a ni ber e. Harhna thlen laia zaikhawm rei deuh pawh ṭhenawmte leh mi dang dikna chanvo tibuai tiin kan sawisel zel tawh mai. Zoram sual thupha chawia ṭawngṭai n^n phul lem mai mai pawh kan ui ngawih ngawih tawh a. Fakselna leh mipui aw lan theihna ang angah chuan kohhran hi kan indem siak ni berin a lang tawh. Ram pum huap thil tih turah kohhran rawn ngai kan ti tawh lo. Kohhran hian a zahawmna a hloh mek tih loh rual a ni lo.
Politics-ah kohhranin mawh a phur: Ram dinhmun leh politics virvelah hian kohhran hian mawh a phur nasa hle a. Heti taka kristian tamna rama eirukna leh hlemhletna hluar si-ah hian kohhran hian kut a sil thei bik lo vang. He sualna ngeiawm tak beih dan tur ngaihtuah hian khawmpui agenda-ah vawi eng zat nge kan sawi ho tawh? Ram dinhmun chhe ta em em leh kil tin aṭanga phun anna ri lo chhuak sup supah hian politician te chauh puh theih an ni lo. He ram dinhmun derthawng taka awm mek hi rawngbawltu inthlahdahte vang pawh a ni tel. Kohhran leh Pathian nung rawngbawltute hian politician te aiin mawh kan phur lian zawk mah mah a tih theih a ni. Ram pum huapa kohhran ṭawngṭai rualin mi 30 vel rilru pawh a thlak zo tawh lo a nih ber hi. Kohhran hian chhunglamah (thlarau) pawh thiltihtheihna a tlachham mek a. Chuvangin, mipuiten ram hruaitute sawisel mai duh tawk lovin kohhran min rawn bi tum mek niin a lang.
Nihna leh thil tih: Tun hma chuan ‘kohhran upa hmuh laiin zu rui an kal pai ngam lo’ an ti ṭhin. Tunah chuan kan pastor-te pawh zu ruiin an luak khum lo chauh tawh zawk a ni. Rawngbawlna leh nihna hi a kalkawp a. Nihna vanga mi dangten min zah phut tlat kan awm ṭhin. Zahawmna hi phut chhuah chi a ni lo va, kan thil tih hmanga hlawh chhuah tur a ni. Aia upate zahna chhawm nung mai tur leh tlawmna hi ropuina a ni tia inzirtir mai tur kan nih laiin, kohhran rawngbawltu tam tak hian an nihna te, an lo tih hmasak tawhna te leh an thawhrei tawh zawkna te an hmu lian ta lu deuh niin a lang fo. Tun hma chuan kohhran huang chhungah ‘hotu’ tih ai chuan ‘hruaitu’ tih ṭawngkam hman a mawi an ti ṭhin. Mahni inhm>r tel pahin ‘kan hotute’ tih ṭawngkam hi kohhran huang chhungah an hmang zing ta malh malh khawp mai. Rawngbawltu ṭhenkhat chu kohhranah hian lal emaw an inti tlat ṭhin.
Ṭhutna ruak pahnih awm se, an nihna (title) vanga pakhat zawka ṭhu tura inngai tlat kan ther fur tawh. Kohhran kan sawisel kan tih rual hian kohhran hruaitute zawk hi kan sawisel tak chu an ni mah mah zawk. ‘Famkim lo vek kan nia’ tih ngawt chi a ni lo. Nihna vanga zah phuttute hian mi dang t^n leh ram t^n eng thil ṭha nge kan tih ve tih inzawt zawk ang u? Hruaitute hi an vaiin kan dem lo, an vaiin kan chawimawi hek lo.
Eng nge kan tih tak ang?: Rawng-bawltuten mipui thinlunga hmun lai lum an channa chhan hi tun hma kan mi huai kal hmasate khan an nun zawng zawngin an tih tur an hlen chhuak a. An hnathawh rah avangin zah an hlawh a ni. Anmahni mai bakah an hnung zuitute thlengin zahawm ni turah kan la ngai ta reng a. Kan la chawimawi ta malh malh reng a nih hi. Mahse, anmahni thlaktute hian mipui beisei kan phak lo ta tulh tulh em? Zah an hlawhna leh khawtlang leh sawrkar thleng pawha rawn an hlawhna chu an nihna vang ni lovin an thil tih vang zawk a ni tih kan theihnghilh ṭan ta niin a lang.
Josefa hre lo lal dang kan hrawn mek vanga he ti ta nuai hi kan ni mai lo maw? Keini hian kan nihna vanga zah leh rawn ve phut kan ni ta mai em? Tun hma kohhran leh rawngbawltute kan zahna leh ngaihpawimawhna kha nei let leh turin kohhran leh rawngbawltute hian kan nihna ni lovin kan thil tihin entir leh tawh zawk ila. Mipuite leh sawrkar thleng pawhin kan ngaih dan te leh ka aw te chu an ngai pawimawh leh dawn nia.
Eng pawh ni se, heti zawng hian a tawpna siam daih teh ang. Mizote t^na kohhran hlutzia leh pawimawh zual bikzia hi uarah uar luat a awm lo vang. Kohhran hi awm lo ta se, kan khawtlang nun dan tur hi d^wn thui ngam pawh a ni lo. Kohhran tih hi a ṭawngbul (Grik, Hebrai) leh nihna lam chu mi dangten sawi se. Kohhran hi cho chi a ni chiah em?
Kohhran hi Isua din, Isuan a aiawh tura a dah a ni. Kohhran hian a tihawm loh tak tak a tih ch^ng pawh a awm thei. Mahse, a dintu hian a din tirh aṭang khan eng lai mahin a kalsan lo va, vawiin thleng hian a siam ṭha zel zawk a ni. Khawvela p^wl dang ang mai mai a ni lo va, thlarau lam thil keng tel tlattu a nihna hi hmuh hmaih a awl reng a. Krista (l<) leh kohhran (taksa) hi a inzawm tlat a, lakhran theih a ni lo.
Chuvangin, kohhran demtu leh tih-mualpho tumtu nih hi Pathian laka pawi-sawina a ni thei. Siam ṭhat tuma a chhung aṭanga beitu leh kohhran hmangaihtu kan ni zawk tur a ni ang. Kohhran hian sawisel a phu ch^ng a awm ang, a demtu ni mai lovin a mawng pawp thawmtu nih i tum tlat ang u.
- Lalmuanzova Khiangte,
Lunglei
Kohhran hi Isua din, Isuan a aiawh tura a dah a ni. Kohhran hian a tihawm loh tak tak a tih ch^ng pawh a awm thei. Mahse, a dintu hian a din tirh aṭang khan eng lai mahin a kalsan lo va, vawiin thleng hian a siam ṭha zel zawk a ni