Written by
R.Zomawia

Buaipui tham mobile...

Khawvel changkanna tuar lova kan fa duhawm tak tak, kan duatlaite tlu chhe mek tungding tur hian chawl lova zirtirna kan pek ṭhat a ngai a, Pathian ṭih chungin nawmsakna ringawt ngaihtuah loa kan fate tan hnathawh a hun ta e.

Mobile phones/ social networking kan ngam lo: A thupui aṭang ringawt pawh hian sawi fiah a ngai miah lo vang, a hmangtute hi he chanchin hre em em vek kan nih ka beisei. Vawikhat chu kan chhungkua kan awm ho dial dial laiin ka ti ti zuah zuah a, ka thusawi ngaithla an awm ta lo nge? Engtizia nge maw kan ngawih ṭhup chu le? tiin ka chhungte ka han en hlawm a, mobile hi an lo sik nuap nuap hlawm a, kan naupang ber pawl 10 zirlai chiahin a nei lo va, a ni lah TV a lo en veng veng bawk a. E heu! kan va hahthlak hlawm ve mawle, chhungkua ti ti pawh a theih miah loh a tiin ka thinrim hle a ni. Hetiang hi kan ni fur hlawm maithei. Thian zaho ti ti naah te pawh hmuh tur leh hriat tur ka tawng fo mai, heng zingah chuan ka ti ti peih lo va, an mobile an khawih malh malh hlawm a, a khat tawkin an nui leh huk ṭhin a, an kuta khawl changkang tak kha an tleipui hle hlawm ni fa hmiang, bula awm te an hre reng reng hlawm ta lo mai.

Social networking a lar ber pawl leh mite hman ber chu facebook hi a ni. Kum 10 chuang er awrh chauh a la ni ang, thiam takin kan hmang thei vek tawh. Thu kan inhrilh zung zung a, video thlengin kan thawn darh a, heti taka hman ṭangkai theih leh awlsam a lo nih tak avang hian buaina a rawn phur chhuak tam ta mah mah a ni. Sakhuana lam thlenga nghawng ṭha lo a rawn inzam chhuah tak avang tein ram pawh a buai phah hial reng a nih kha.

A ṭhalam zawnga hman theih a nih em em laiin awlsam takin kawng dik lo zawkah ṭhalaite kan tlan dul dul a, zirlaiin nasa takin a tuar a, naupang thiam thei tak ṭhin, zirna lamah pawh hmalam eng tak kha ‘lehkhathiam lo’ a lo nih phah ta der mai. Zing thawhna chang hre lo ‘ṭhalai’ tih ṭawngkam te a lo chhuah phah tak hi... Mobile neihin a hrin chhuah langsar tak pakhat chu ‘pawisa’ a ni tlat mai. Chhungte pawisa dil reng nuam an lo ti lo va, an duh ber pawisa an hmuh dawn phawt chuan sex hman thlengin pawisak reng an nei lo ve! Whatsapp a rawn piang chhuak leh tawh a, mahni thu hriat ang ang hi whatsapp lamah kan inthawn darh a, thu dik tam tak karah thu belhchian dawl lo thleng thlengin kan hriat phah a, thlalak te lah a rem remin kan thawn darh vak vak mai.

Buaipui tham mobile: Mobile hi a
ṭangkai zawnga hman chuan a ṭangkai teh meuh mai. Thil chhut zung zung theihna calculator a awm a, note bu anga hman theih turin thil chhinchhiahna a awm a, calendar a awm a, internet a hman theih a, khawvel hi awlsam takin kan ak bo thei daih a ni ber mai - ṭangkai tak a ni ringawt. Mahse, a ni lo lam zawnga hman tam a nih ṭhin avang hian a ṭhatlohna lam hi sawi a ngai leh ṭhin a, buaipui tham a tling tak a nih hi. Mobile phone hi lirthei khalhtute tan hman thiamloh chuan awlsam taka chetsualna thlentu a ni a, midang tana hlauhawm kan ni thei. Lirthei khalh chunga rem leh rem lova mobile phone be mawlh mawlh hi ka hmu hnem hle a, khalh chunga biak kher phei hi chu a hlauhawm lutuk.

Ṭhalai bike khalh ṭhenkhat phei chu biak mai ni lovin sms text te an la chhu malh malh phei hi chu a hlauhawm zual, awlsam taka chetsualna thlen thei a ni. Passenger phurtu motor te phei chu fimkhur zual a ngai. Passenger te hi an lal em em a, driver ṭhenkhat hawihhawm lo te phei chu mahni passenger te ngaihtuah miah lo va, motor khalh chunga mobile phone be zuah zuah, passenger te mit tikham tak hi hmuh tur leh hriat tur an awm ṭhin. Driver chu a phurha te a ngaichang tur a ni a, sawisel ngam loh driver an awm ve leh zauh ṭhin. Passenger te an dawih hru zawkte hi thil nihna tur a ni lo reng reng.

Ṭhalaite kan han sawi uar mai pawh a, vangtlang chung lama leng nia langte pawh mobile phone hian a ti buai tho mai. Committee ṭhutkhawmna-a phone rawn ri ral ral te, committee lai ngeia be zuah zuah te kan la tam hi kan va changkang lo em! Committee leh function pawimawhah hi chuan mobile hi silent mai ṭhin tur. Mobile phone biak hi a hun leh hmun kan thliar hran thiam a ngai. Pawimawh tak a lo awm a nih pawhin programme zawhah biak leh mai tur a ni. TV news lamah te pawh kan lo en a, mobile bia, mobile sik neuh neuh, mobile khalha lo kun ngur ngur te hi hmuh tur kan la tam a, kan zahpuiawm bawk. Intihtheihna atan kan la hmang zawk nge ni aw? tih hi ngaihtuah tham a awm.

Office-ah officer te, thawktute va dawr ila, rei tak mobile an biak nghah ngai fo-te hi tawn tur leh hmuh tur an la tam. A nghaktu kha lai takin a awm reng a, thu pawimawh tak a ni han ti dawn ila, an thu chhak chhuah aṭangin chuti lutuka pawimawh a ni der ṭhin si lo. Office hnathawk kan nih chuan min dawrtute hi kan dah pawimawh tur a ni. Ṭhenkhat lah, miten min hre lo palh ange ti ni awm takin an be lung lung a, an vei tawn sek bawk a, an ngaih ang ngawt chu a ni lo mai thei a ni. Khatianga be sek ho, vei tawn lutukho kha miten a rukin an ning duh viau.

Facebook leh whatsapp hmanga thu/ video ṭha lo tam tak kan hmuhte hian a ni lo zawngin min kai bo thei daih a ni. Pathian awm rinlohna te, kohhran sawi nepna te, sakhua ngainepna thu te, mihring ngaihdan leh finna te hi a ṭha tawk a ni tih thu thehdarh vak vakte hi a him lo em em a ni. Tute thusawi ṭha nia kan hriat chu kan inthawn darh chuai chuai a, ninawm khawpin kan inthawn. Pathian kan rinna kawnga min ti chhe thei phei chu a hlauhawm lehzual. Pathian thua rinna nghet tak nei lo tan phei chuan kohhranah tuina reh rawih khawp thil hi thehdarh a ni fo a ni. Fimkhurna tur a va han tam em em ve tiin ka ngaihtuah ṭhin.

- R.Zomawia